Ang Emperatris, ni Janine Pommy Vega

Salin ng “Empress,” ni Janine Pommy Vega ng USA
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Ang Emperatris

Para kay R.S.

Ngayong takipsilim, mayroong
sandaling si Venus
ay nagniningning mula sa kanluran
at umaahon sa maulop na pampang
ang buwan sa silangang kabundukan
Ang musikang pinatutugtog nila
sa kasal ay umaalunignig sa pandinig

Dala-dala mo ang gayong yumi—
ang mga minutong pumipitlag, sakâ
ang naturang katapangan
sa pakikihalubilo isang hápon
habang minamasdan ang lambak sa ibaba

May higit pa sa ganitong tagpo,
isang tagumpay na hindi ko matutukoy
ang katiyakan ng hayop na naglalakad
sa gubat, naghahandog ng lahat
ng kilos nang matatag ang kariktan

Maiisip lamang ang gayong mapagparayang
tikas sa harap ng mga simoy ng pagbabago,
gawing trono ang anumang makita sa daan,
ang mapagpalang pook na matatahanan,
ang mga hayop na nagtipon sa bangan
ang tigmak na pelaheng umaasóng
sumasaksi nang may pagkabighani sa sinag
na lumiliyab sa loob ng katawang
gaya ng sa paslit.

Pakiramdam ko’y lumusong ako
sa mga sinaunang bulwagan, ni walang
kaluskos ng hakbang ang gumagambala
sa dinaraanan
bumubulusok pababa sa landas
na malimit kong ginuguni-gunita.

Ito ang bagay na nasa kalooban natin
na dinudulugan nang may maskara,
nang maisuot siya mula sa loob, maging
karapat-dapat sa gayong kaningningan,
di-nagkakamali sa piling ng mga bituin,
isuot ang kapa
na minana mula sa mga salinlahi

Ang posibilidad ng lahat
na hinipo
nang sumibol tungo sa gayong liwanag
na lumalaganap sa loob mismo
ang palaging umiiral doon bilang binhi.

Shady, NY, Nobyembre 7, 1976

Ang Bugsók, ni Samuel ha-Nagid

Salin ng tula ni Samuel ha-Nagid (Ismail Ibn Nagrelʿa)
ng España
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Ang Bugsók

Ipagpapalit ko ang lahat sa isang bugsók
na bumabangon tuwing gabi nang taglay
ang kaniyang kudyapi at plawta,
at nang makita ang tangan kong kopa
ay biglang nagwikang,
“Inumin ang duguang bignáy sa bibig ko!”
At ang buwan, na nabiyak na pakwan
sa balabal na itim, ay iginuhit sa bulawan.

Bugsók

Wakas ng 1968, ni Eugenio Montale

Salin ng “Fine del ’68,” ni Eugenio Montale ng Italy
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Wakas ng 1968

Pinagnilayan ko mula sa buwan o kawangis
nito ang munting planetang nagtataglay
ng pilosopiya, teolohiya, politika,
pornograpiya, literatura, siyensiya,
lantad man o lingid. Nasa loob niyon
ang tao, na kasama ko, at kakatwa ang lahat.

Ilang oras pa’y hatinggabi na at ang taon
ay magwawakas sa pagsabog ng tapón ng alak
at ng mga paputok. O kaya’y bomba o higit pa,
ngunit hindi rito sa kinaroroonan ko. Hindi
mahalaga kung may mamatay, hangga’t walang
nakakikilala sa kaniya, hangga’t napakalayo niya.

Pag-ibig, ni Nikos Engonopoulos

Salin ng “Love” ni Nikos Engonopoulos ng Greece
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Pag-ibig

Paalis na tayo. Ngunit bago maghiwalay, sabay nating awitin ang himig ng batong awtomobil. Kapag sinabing “bato,” gayunman, ay dapat maging tiyak: matatagpuan sa mga sulok ang mga bato; at ang iba pa’y ladrilyo at tabla, gaya ng karaniwan, na may mga gulong ng tintura de yodo. Pasanin natin ang gunita ng maningning na laberinto at ang magkakambal waring bato ng mga kahong arsonista. Tulad ng nakagawian, ang direksiyon pakanan, tungo sa abandonadong bangka ang nagpapailaw sa ating pag-ibig. Paggunita at kalooban ng aspalto: Poseidon. Para sa akin, ang bituin ay aawitin sa loob ng kaha ang awit ng aking tuwa sa pamamagitan ng lagari. Huwag hayaang sumunod sa akin ang sinuman. Hayaang magpahinga ang lahat, gaya ng mga mitolohikong kandelabra at plaka ng pararayos. Na may mga ibon, na may isang ibon, na may dalawang ibon.

Panahong Malangis, ni Ernest Hemingway

Salin ng “Oily Weather,” ni Ernest Hemingway ng USA
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Panahong Malangis

Lunggati ng dagat ang malalalim na kasko—
Tumataog ito at pagulong-gulong ang alon.
Lumalangitngit ang pagpihit ng elisi—
Tumutulak, pumipitlag, umuuswag.
Sumusulong ang dagat nang may pag-ibig
Na sumusulak, humahaplos-haplos,
Pinaaálon ang malaki’t maalab na pusón.
Ang dagat ay dambuhala at hukluban—
Na inuuyam ng mga barkong kakatál-katál.

Ang Nagsasalitang Unggoy, o ang Hula, ni Nanos Valaoritis

Salin ng “The Talking Ape, or the The Prophecy,” ni Nanos Valaoritis ng Greece
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Ang Nagsasalitang Unggoy, o ang Hula

. . . . . . .Maraming kaso ng malawakang deliryo na iniulat sa Pakistan—na wari’y likás lamang sa ipinapalagay na papaunlad at primitibong bansa—ang parehong penomenong naulit sa mahigpit na rasyonalistang Olanda, na may sanligang Calvinista-Leterano ang timpla at pinakasentro ng Amsterdam, at siyang bumakla sa mga mulagat na tagapakinig. Oo, ang unggoy na iyon ay nakapagsasalita gaya ng tao, at hindi lamang nakauusal ng mga salita ng tao, bagkus nakapaglalahad ng mga kagila-gilalas na bagay, mahihiwagang hula sa hinaharap, mga tunog na simboliko at malabo gaya ng orakulo ng Delfos, sa sinumang ibig magtanong.

. . . . . . .Ang may-ari ng unggoy, na isang marinero mula sa dating India Olandesa, may lahing anak ng puta na kalahating Ewropeo at kalahating Indo-Tsino, na unang inakalang bentriloko—ngunit nang isinagawa ang malulubhang eksperimento sa mga antropolohikong laboratoryo at sa Kawanihan ng Saliksik Sikiko, nagulantang ang mauutak at mayayamang tao. Hindi lámang nakapagsasalita ang unggoy kahit wala ang kaniyang amo, bagkus nakapagbubunyag pa ng mga teribleng lihim mula sa mga pribadong buhay ng matatalino’t eksperimentalistang propesor, na pagkaraan ay iniwan ang kanilang saliksik dahil sa sindak at inihayag na di-maipaliwanag ang penomenon. Nagbalik sa kaniyang amo ang masayang unggoy, na pagkaraan niyon ay ipinagpatuloy nang walang pagkabalam ang kaniyang nakagawiang gawain.

. . . . . . .At gayon na nga sana ang lahat, kung hindi lámang aksidenteng napanood ng isang eleganteng manamit na ginoo ang palabas, at nilapitan ang amo taglay ang isang lukratibong alok na hindi matatanggihan ninuman. Tinanggap agad ng marinero ang alok, at walang kaabog-abog na sinundan ang ginoo pagkaraan ng palabas. Mula nang araw na iyon, hindi na muling nasilayan ang unggoy o ang kaniyang amo. Gayunman, may isang pambihirang pangyayari ang muling naganap. Ang dáting may katamtamang yaman na kompanyang Adams & Co., na gumagawa ng mga banyo at iba pang muwebles ng bahay (lababo, hugasán ng kamay, atbp.) ay bigla at misteryosong yumaman at sinimulang bilhin ang mga katunggali nito, na di-naglaon ay naghunos tungo sa pagiging higanteng monopolyo. Isinakatuparan siyempre ang mga imbestigasyon, at ang mga pribadong mata ng mga nakikipagtagisang kompanya ay natuklasang ang mga kompanya ay minamanduhan mula sa isang lihim na himpilan, nakatago sa kailaliman ng bago’t maringal na mansiyon, at doon ang unggoy na hinahanap ay nagpapadala ng kaniyang atas sa pamamagitan ng telepono. Nangagitla, ang mga industriyalista’y hiniling sa Gobyerno ang kalayaang sakupin ang mansiyon at wakasan ang eskandalo. Gayunman, nabigong makapagpasiya ang Gobyerno. Ang malaking bahagi ng gawaing pampananalapi ng bansa ay nakasalalay sa bagong kredito, at payak at kategoriko ang batas: ang asilo ng pribadong inisyatiba ay hindi maaaring labagin nang walang sanhing legal. Gayon nga ang nangyari. Pagkaraan, nagsimulang mamili ang kompanya, hindi lámang ng mga sapi ng ibang tagagawa ng mga pambahay na kasangkapan, bagkus maging ng bawat pribadong kompanya sa bansa. Napoot ang malalaki at maliliit na negosyante at nagtulungan upang wakasan ang hinaharap na panganib. Isa sa kanila ay tinustusan ang kudeta na pinamumunuan ng dáting heneral na kilala bilang Rudolf (ang tsismis ay siya ang anak sa labás ng kung sinong prinsipe ng Hanover). Nagtagumpay ang kudeta at, sa loob ng magdamag ay nailuklok sa wakas ang Hari, ang Punong Ministro, at ang Gobyerno ng Olanda nang walang pagdanak ng dugo.

. . . . . . .Sa madali’t salita, naitatag ang diktadura. Iniutos ng mga bagong awtoridad ang paghamig ng mga puhunan, at inangkin ng bagong kompanya ang misteryosong mansiyon. Ni walang pumalag sa pagsalakay; ngunit walang natagpuan ang mga lumusob. Ang Unggoy, ang Marinero, ang anumang pinagsuspetsahan, ay hindi natagpuan. Ang tanging masesetipikahan lámang ay lahat ng libro de bangko ng kompanya ay tumpak lahat—at ang paglago nito ay sanhi ng mahusay na pangangasiwa. Pagkaraan nito, isang kontra-rebolusyon ang nagpanumbalik sa serbisyo ng Reyna at sa dating demokratikong gobyerno; hindi nagtagal, ang Olanda ay pinamunuan ng dambuhalang pribadong monopolyo na may mahiwagang kapangyarihan at ugat. Upang hindi mabató ang mambabasa’y hindi na ako magpapalawig pa. Gaya ng inyong hula—tumpak ang pulisya noong una pa man.

. . . . . . .Ang unggoy, na henyong negosyante, ang nagpapatakbo at nagsasagawa ng mga pagbili at iba pang pampinansiyang negosyo nang taglay ang malinaw na bisyon, bukod sa masasabing propetikong talisik, at walang sinuman ang káyang lumaban sa kaniya sa larang ng pananalapi.

. . . . . . .Ngunit isang araw, nagsimulang malugi ang negosyo, at unti-unting humina ang kompanya, hanggang sa laki ng utang, ay naipasa sa mga kamay ng matatandang negosyante. Sa yugtong ito, nagkumahog silang imbestigahan ang mga sótano. Ngunit ni walang bakás ng unggoy. Nang usisain hinggil sa gayong bagay, ang anak ng Direktor ng kompanyang Adams & Co. ay tumugon na umalis ang kaniyang ama bago ang pagsisiyasat, at sinamahan ng marinero at ng kaniyang unggoy, tungo sa isang pulo sa Pasipiko. Ipinabatid iyon sa Interpol. Ang ulat ng mga ahente ay nagbunyag na may isang maliit na pulong Rao-Raratea, na may sinaunang templo, na ayon sa mga testimonya ng mga katutubo, ay kinaroroonan ng isang anitong unggoy na nakahuhula sa hinaharap. Sinamba siya ng mga katutubo at kinilalang sagradong demonyo at hinandugan ng maraming bagay upang papurihan siya, di-alintana kung hindi man maunawaan nang lubos ang mga inuusal nitong salitang Olandes. (Diumano, ang marinero at si G. Adams Sr. ay matagal nang nagpatiwakal.) Ngayon ay kinakailangan kong isalin sa inyo ang mga salitang paulit-ulit na binibigkas nang walang katapusan ng unggoy—dahil sa sukdulan nitong halaga: “Mag-ingat, magtago, o, mga tao, hayop, isda, at ibon, napipintong sumiklab ang atomikong digmaan.” Subalit ang mga inosenteng katutubo’y malugod pang sinamba ang kanilang anito, ang kanilang sariling nakaaakit, nakapagsasalita, at nakapanghuhulang unggoy.

Alimbukad: Poetry unstoppable

Mga Panaginip sa Lambak, ni Maribel Mora Curriao

Salin ng “Sueños en el valle” ni Maribel Mora Curriao ng Chile
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Mga Panaginip sa Lambak

Narito ako, inilayo sa aking yumao,
naligaw sa Lambak Banog,
nilimot ng pewén* at ng bundok.

Nakita ko sa mga panaginip ang dugong
bumalong sa aking tadyang
at ang mga ibong mandaragit
na sumupling sa aking pilipisan
at sumibasib sa mga kamay ko’t dila.

Nagpatubò ako ng ibang mga kamay
at ibang dila
upang muling lamunin lámang,
at di-naglaon, marami pang tumubò
na akin namang ikinubli
sa mga metawe.
Ngunit ang mga metawe
ay natunton din at naabot,
at ang kanilang mga labî
ay isinaboy sa buong lambak.

Kayâ bumangon ako’t nilikha muli
ang parehong mukha,
ang parehong katawan,
ang parehong nagdurusang puso.

Hindi kamatayan
ang nakasisindak sa akin ngayon
bagkus ang layo mula sa kabundukan.
Hindi ako takot sa masisibang taliba—
umaalulong ako sa apat na hangin—
bagkus sa bigong lunggating makabalik
sa mga bangin ng kabundukan.

Narito ako, sa lawas at panaginip
nitong napakailahas na lupain.

Talababa
__________
* Mula sa salitang “pehuén” na siyentipikong pangalang Araucaria Araucana (tinaguriang Monkey Puzzle Tree). Isang uri ng punongkahoy na tumutubo sa kordilyera ng Andes sa timog ng Chile. Kinukuha ng mga Pewenche (mula sa  salitang”Pehuenche” o Mapuche ng kabundukan) ang ubod na pino, na tinatawag ding “ngülliu,” na isang prutas na binubuo ng 85% arina at mataas ang porsiyento ng calcium at iron, at ang pangunahing pagkain ng mga Pewenche.

Iba’t ibang uri ng sisidlang yari sa luad, gaya ng palayok at bornay.

 

Huwag akong kaawaan, ni Aimé Césaire

Salin ng “N’ayez point pitié de moi,” ni Aimé Césaire ng Martinique, France
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Huwag akong kaawaan

Umusok latian

ang mga imaheng yungib ng walang nakababatid
ay ibinabalikwas sa akin ang tahimik na takipsilim
ng mga halakhak nito

Umusok o latian tayom puso
mga patay na bituing pinakalma ng kahanga-hangang
mga kamay ay sumirit sa himaymay ng aking paningin

Umusok umusok
ang babasaging karimlan ng tinig ko’y nagkalansingan
sa nangagliliyab na lungsod
at ang di-matatakasang lantay ng kamay ko’y tinatawagan
mula sa malayo, sa napakalayo, mula sa minanang lahi
ang matagumpay na sigasig ng asido sa balát
ng búhay—ang latian—

gaya ng ulupong na iniluwal mula sa bulawang lakas
ng karilagan

Aimbukad: Poetry unstoppable

 

Poetika, ni Gunnar Ekelöf

Salin ng “Poetik,” ni Gunnar Ekelöf ng Sweden
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Poetika

Marapat kang makinig sa katahimikan
ang katahimikan sa likod ng mga pahayag,
ang mga alusyon ang katahimikan sa retorika
o sa tinaguriang pormal ang kaganapan
Ito ang paghahanap para sa kawalang-saysay
sa anong makabuluhan at ang kabaligtaran nito
At lahat ng sinisikap kong masining kathain
ay tumbalik ng anumang walang kasining-sining
at ang lawak ng pagkahitík ay hungkag
Nasa puwang na hiwatig ang aking mga isinulat