Lovely, ni Roberto T. Añonuevo

Lovely

Roberto T. Añonuevo

Dumating si Marikit isang hapon
at ikaw na nakapiit sa dilim
ay nagliwanag gaya ng lungsod.
Si Marikit ay sarili mong tinalikdan,
at ngayon ay kausap mong walang kurap.
Gaano man kaikli ang inyong pagtatagpo
ay katumbas ng eternidad.
Iyan ang nadama ng may luhang simoy,
na parang kaganapan ng kalayaan—
at kaganapan ng payak na pagmamahal.

Advertisements

Kaibigan, ni Roberto T. Añonuevo

Kaibigan

Roberto T. Añonuevo

Dumarami sila, gaya sa bisperas ng pista, at magpapakilala, sakâ makíkipágsayá, habang ikaw ang bumabangkâ, ngunit biglang maglalahò kapag sumapit ka at tumindig o umupo sa gilid sa bangin. Hindi nila mauunawaan ang rikit ng panginorin, bagkus malululà sa panganib ng bato o alon na sasalo sa kanila sa kailaliman. Ikakatwiran nila ang kanilang seguridad, trabaho, pangalan, pamilya, at kung ano-ano pang bagay—iiwas sa iyong anyong sumasalungat sa agos na karaniwan—at hindi mo alam kung karapat-dapat sila sa taguring ibig. Ano ang kaibig-ibig sa kanila, at pagtalikod mo’y bumubukad ang kani-kanilang bibig upang magbunyag ng pangil, kamandag, o dilang lumalatay hanggang iyong anino? Mababait sila kung ikaw ay may silbi sa kanila, at iyan ang katotohanang ipagugunita ng iyong laptop o selfon. Masusubok sila sa alak o papel, at masusubok ang kanilang balak o koneksiyon, hanggang sa madamong lupaing kinatatayuan mo. Mabilis silang mapawi gaya ng usok mula sa kusina o sigâ, kapag dumarating ang maiitim na tsismis o balita. Ngunit ang totoo sa kanila’y hindi nang-iiwan, itaga mo sa bato, at hindi nangangambang maulingan ang mukha pagtabi sa iyo; o malangisan ang kamay, maghugas man siya ng kaserola’t pinggan, o kaya’y maghigpit ng lumuwag na tornilyo sa iyong pilipisan.

Stop illegal arrest. No to arbitrary detention.

 

Pi Juan , ni Roberto T. Añonuevo

Pī Juàn

Roberto T. Añonuevo

Nagising ka isang araw, at ang presintong ito ay naging ospital. Nagagamot nito ang kanser ng lipunan, at may bakuna sa mga salot ng lansangan. Halimbawa, ang magnanakaw na pumasok dito ay lumalabas na nagtitikang pastor. Ang tigasing lumpen ay natitiklop na papel o gagambang bumibitin. Ang manyak ay nakakapon sa ehersisyo ng boksing o taekwondo. At ang tulak ay napaaawit habang nakaluhod at pinapupula ang talampakan. Paano silang lalaya kung abogado’y ampaw? Kailangang umamin agad sila sa krimen, o magagalit ang prosekyutor o hukom. Anumang pakiusap ng politiko ay matuwid, at sino kaming alat para sumuway o tumuwad? Lahat ng ibilibid dito ay makasalanan, hindi man litisin, at kung gayon, ay dapat iligtas para sa katarungan, kaligtasan, at kapayapaan. Mali ba ako, Mayór? Sumagot ka! Kailangan mo ng klirans? Bakit ka bumubulong ng areglo? Mababait kami rito! Magtanong ka sa aming mga reporter! Marami ka pang maririnig, at kung may kaso ka, sumunod ka lamang at madodoktor ang mga salita. Nadodoktor dito kahit ang mga papel na basang-basâ. Maraming doktor dito gayong walang titulo, at kung isa kang nars, makabubuti kung nasa tabi ng hepe ko.

 

Pahatid ni Idyanale

Pahatid ni Idyanale

Roberto T. Añonuevo

Mga ugat na bumaón nang napakalalim sa lupa ang kaliwanagan. At ang kaliwanagan ay napagkakamalang putik, kumunoy, bato, o buhangin ng sinumang hangal. Ang lupa, anuman ang anyo nito, ay maghuhunos na mga ugat ng tubig: Mga lupang ugatan, mga ugat ng kabaitan.

Ugat ang lahat. Lahat ay ugat.

Hukayin ang kanluran ng Kaliwanagan. Hukayin ang silangan ng Kaliwanagan. Hukayin ang timog ng Kaliwanagan. Hukayin ang hilaga ng Kaliwanagan. Hanapin ang mga ugat, ang ugat ng Kaliwanagan.

Ngunit bago tangkaing tuklasin ang mga ugat, ikatuwa ang mga balaybay o duklay at ipagdiwang ang mga sanga at bulaklak. Suriin ang mga punongkahoy, palumpong, damo, halamang-ugat, at iba pa. At malaya mong mababatid na tila mga kidlat na naglalagos sa mga ulap ang mga ugat.

Nasa ugat ang liwanag. Nasa liwanag ang Kaliwanagan. Gayunman, ang liwanag ay nakabubulag sa sinumang nahirating tumitig sa makislap o makinang. Itinuring na ginto ang Araw, at laksa-laksa ang nabubulag sa kanilang pananampalataya. Sinamba ang pinilakang Buwan, at nahilam ang paningin ng mga mapamahiin. Tiningala ang mga galáng na bituin, at lalong lumabo ang mga mata ng sakim. Bakit tititig sa punong Saging ng Kalawakanan, samantalang higit ang liwanag ng mga kamay at binting nangagkaugat dahil sa paglilinang ng bundok o kapatagan?

Ang kislap, ang kinang ay matatagpuan sa tubig na tumitighaw sa uhaw ng mga ugat. Walang silbi ang tubig kung walang mga ugat. Ang tubig ay mananatiling tubig hangga’t hindi ito pumapaloob sa mga ugat. Ang hamog, ang singaw, o ang nagsabatong tubig ay magbabalik bilang tubig dahil may mga ugat din ang tubig at ang lahat ng tubigan. At ang tubig na sinipsip ng mga ugat ay nagwawakas sa pagiging tubig upang maisakatuparan nito ang dakilang mithing maging mga ugat.

Liwanag ang mga ugat, at ugat ng bawat liwanag.

At ang hangin na hinihigop o ibinubuga ng mga dahon ay nagiging dahon. Ang liwanag na hinihigop o ibinubuga ng mga dahon ay nagiging dahon. Ang mga ibon na nakikisilong sa mga dahon ay nagiging dahon. At ang mga dahon na sumusupling o dili kaya’y nalalagas sa mga sanga’t tangkay ay sasapit sa hanggahan upang wakasan ang pagkadahon at nang mapuri ang mga ugat.

Anuman ang kulay ng mga dahon ay may ugat. Lumilitaw o napipigtal ang mga dahon dahil sa tunggalian ng bagwis at ugat. Mamumukadkad ang bulaklak, aakit ng mga kulisap, ibon, at hayop dahil may pandama ito hinggil sa Ugat. Kakapál, lulusog, didilim ang kagubatan dahil sa di-mabilang na ugat na pawang lingid sa paningin ng kaligiran. Totoo, maraming ugat ngunit nananatiling iisa lamang ang lumulukob sa kalawakan ng mga buto’t himaymay. Matutong gumapang gaya ng ugat. Huwag kalimutang magparami ng ugat. Gumapang at sumisid pailalim sa walang hanggang dilim. At makipagtalik nang ubos-lakas sa Dakilang Ugat, upang kahit paano’y pumasok sa loob ang Kadakilaan ng Ugat ng Kawalan.

landscape tree nature forest path grass light sky night sunlight morning leaf atmosphere evening jungle autumn darkness vegetation rainforest deciduous grove woodland midnight ecosystem phenomenon biome old growth forest computer wallpaper temperate broadleaf and mixed forest temperate coniferous forest spruce fir forest

Vaikundam, ni Roberto T. Añonuevo

Vaikundam

Roberto T. Añonuevo

Pumasok sa gubat ang mangangaso, at iniwan niya ang kaniyang pangalan sa gitnang bahagi ng lawas ng tapayan. Ang gubat, pakiwari niya, gaya ng tapayan ay sisidlan ng kalansay o asin o sagradong tulâ, ngunit malayang isiping libreng parmasya o kantina para sa maysakit. Kailangang maunawaan niya na hindi siya pumapaloob sa kamalayan para mamatay, bagkus magtamo ng búhay, sapagkat ang kamalayan bilang gubat ay tagpuan ng sukdulang pansin at diwa at higit sa limang pandama. Panandaliang himpilan ang tapayan sa pisikal na anyo, wika ng mangangaso, at pagkaraan, matututo siyang maglakbay na sakay ng eroplano o bangka, marahil patungo sa ibang planeta—na tawagin mang Meru sa isang panahon ay aangkinin ng mangangaso bilang kontinente ng mga lunggatî.

sea coast rock walking mountain snow winter cloud black and white girl woman mist hiking white sport photography wave peak alone mountain range jumping ice glacier action weather alpine rock climbing climber black monochrome summit mountaineering happy trekking mountaineer mountains harness protection ropes top alpinism steep wall monochrome photography atmospheric phenomenon mountainous landforms climbing gear loneliness mountaineer

Romblon Blues, ni Roberto T. Añonuevo

Romblon Blues

Roberto T. Añonuevo

Itinuring niyang pinakamahabang daan sa buong daigdig ang makitid na lansangan mulang pantalan tungong Ginbirayan. Maliit pa siya’y lubak-lubak, putik-putik ang landas, at abot-kamay ang bangin. Limampung taon ang lumipas, ngunit nananatiling lubak-lubak, putik-putik pa rin ang lumang lansangan lalo’t tag-ulan, o kung hindi’y pulbos ang alikabok kapag tag-araw. Maraming sasakyan ang sinaló ng kailaliman sa paglipas ng mga taon, at ang pumalit ay ilang habal-habal. Sinisemento naman ng gobyerno ang lansangan, sabi sa balita, gaano man kalaki o kaliit ang pondo, at ang ipinagtataka niya’y hindi matapos-tapos ang proyekto. Minsan, naisip niyang bilangin ang mga hakbang bago sumapit sa paroroonan: Kung hindi ito ang pinakamahabang daan, malikmata lámang ang panganib, at ang pagbulusok sa mga alon, kung hindi man sa káma ng mga tinik.  .  .  .

Lamanlupa, ni Roberto T. Añonuevo

Lamanlupa

Tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo

Sa daigdig ng Tralala, ang mga pangalan ay hindi mahalaga. Makapapasok ka rito basta sungayan ang loob kahit marupok ang tuhod (nagmula man sa mababang punsô o malagong punò), at marunong sumunod sa wika ng Panginoon. Malaya kang umimbento ng palayaw at apelyido, at ang taguri ay mahihiram mula sa mataas o mababang uri, o sa alinmang kulay o lahi, na ang wika ay kaiinggitan sapagkat umaahon sa pusali. Kung mahalaga sa iyo ang taglay na mukha, pahihintulutan kang makapagsuot ng libong maskara, na makatutulay sa sapot ng mga landas, makasisitsit at makapanghihimasok sa himpapawid, habang may utak ang mga daliri na makasasakay sa elektromagnetikong alon at ingay.

Ipagpalagay na ang lahat ng balatkayo ay balát ng realidad. Halimbawa, kapag lumahok sa diskurso ng politiko o aktibista o artista, walang importansiya ang pakikinig. Ang tinig mo ang mahalaga, ang tinig na mataas o maangas, ang tinig na mapanlibak o mapang-asar, ang linyadong tinig ng matalino na nagkukunwang siraulo, na kidlat kung tumugon ngunit makitid ang bisyon gaya ng nirendahang kapre. (Marahil iyan ang makapagpapatawa na makahahatak ng milyong kapanalig.) Iwaksi sa isip ang komunikasyon. Ikaw ang komunikasyon. Maikukubli mo ang katauhan sa isang pitik, at dahil kabilang ka sa hukbo ng mga bayarang talibang alaskador, natural ang oportunidad na kumita, habang pinupukol mo ng mga putikang titik ang mga kalabang lintik, o kaya’y hinihintay silang mahulog sa bitag ng mga tinik.

Hindi uso rito ang etika, sapagkat iyan ang doktrina ng Panginoon, at walang dapat ipagtika. Habang dumarami ang iyong kasalanan ay lalong mabuti, sapagkat bakit ka pa paiiralin kung susunod lamang sa batas at patakaran ng ibang planeta? Iwaksi sa isip ang mga katagang tulad ng “awa” o “kawawa,” sapagkat hindi ka naririto para ipamalas ang birtud at bait. Ang mahalaga’y ang tatamuhing tagumpay ng hukbo-hukbong impakto na halimaw sa teknolohiya at kagila-gilalas ang teknika sa panlilinlang o pananakot, kung hindi man pambibiso. Walang imposible sa espasyo at panahong pinasok mo, at ang eternidad ay hindi matitimbang sa bisa ng moralidad. Iisa ang kulay ng lahat, at ang kulay na ito ay hindi dilaw bagkus berde, berdeng-berde, gaya ng pag-iisip ng iyong Panginoon.

Mahalaga kung gayon dito sa Tralala ang numero. Ang hininga mo ay may numero, gaya ng hakbang at indak, at may katumbas na sahod o regalo. May numero para ka sumubaybay, o subaybayan, mulang malimit dalawing pook hanggang nililisang aliwang paraiso. Para kang tupa sa piling ng daan-daang tupa na ang pastol ay sumusunod din sa Panginoon. Ngunit dahil matalino ka, ang bakás ng iyong mga paa ay mabubura, gaya ng pagbura sa tsok sa pisara, sa tulong ng eksperto na gigíl sa paggúgol ng mga salita ng Panginoon. Yamang may maiiwan kang pulbos o gabok, matatagpuan ka pa rin kung iibigin ng mga awtoridad. At dahil seguridad mo ang nakataya, makasisingil ka nang malaki  sa iyong serbisyo, gaya ng burukrata na dating puta o putang naging abogado, tawagin man itong sariling sikap o serbisyo publiko, para sa iyong patron at merkado.

Ang gahum mo ay magmumula sa iyong hukbong kinaaaniban, at marami sa mga kawal nito ay pusakal na magnanakaw ng ibang kalabang katauhan. Masisindak mo, sa tulong ng iba pang nilalang na kawangis mo, ang kalaban sa pamamagitan ng salita, sapagkat ang Salita ang simula at wakas. Anumang wikain mo ay puwedeng maging katumbas ng pagdukot, pagbugbog, paggahasa, at pagbilog sa identidad ng kalaban. Kapag hindi naniwala sa iyo ang pinatutungkulan, asahan mong magpapadala ng mga tiktik ang Panginoon, upang tuparin ang tadhana ng bilibid kung hindi man nitsong malamig. Marami kang personalidad ngunit hindi mo pag-aari ang sarili. Ito ang katotohanang hindi maiiwasan, at sa oras na lumihis ka ng landas ay matutulad ka sa ibang bangkay na babangon at maglalakad ngunit mananatiling bangkay magpakailanman.

Bago pumasok sa daigdig ng Tralala, humandang limutin ang sarili, tawagin ka mang Pag-asa.

Videopoema ni Roberto T. Añonuevo, batay sa kaniyang tulang tuluyang pinamagatang “Lamanlupa.”

“Ano ang iniisip sa bingit ng paglisan,” ni Fran Mažuranić

Salin ng “Što sam mislio umirući?” ni Fran Mažuranić (Vladimir Fran Mažuranić) ng Croatia, batay sa bersiyong Ingles ni Carolyn Owlett Hunter.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Ano ang iniisip sa bingit ng paglisan?

Čto ja budu dunat’ togda, kogda mnje
pridetsja umirat’ — jesli ja toljko budu
v sostojaniji togda dumat’?

— Turgenjev, Stihotvorenija v prozje

Walong taóng gulang ako nang itatag nila ang pantalan sa Novi. Sa edad na iyon, ang karamihan sa mga bata ay marunong nang lumangoy, samantalang ako ay kailangan pang magsumikap matuto.

Habang naglalaro sa puwerto ay nahulog ako sa dagat. Lumubog ako. Pinalutang ako ng tubig. Nakita ko ang mga bata sa itaas ng pader. Iniunat ko ang aking mga kamay, nagpilit na magsisigaw, ngunit hindi ko magawa. Nakalunok na ako ng tubig-alat, lumulubog na ako, at malulunod! Sa isang kisapmata’y nasaksihan ko ang lahat ng pangyayari sa aking búhay. Lahat ng aking kasalanan noong bata ay lumitaw muli sa aking harapan: Nangupit ako ng asukal; sinapak ko ang aking kapatid; nagsinungaling ako; umakyat ako nang walang pahintulot sa punongkahoy. Ang pangwakas na pumasok sa aking isip: “Papalubog ako tungong impiyerno!” Pagkaraan ay nawalan ako ng malay. Sinagip at iniahon nila ako , ngunit para sa ano pang dahilan?

“Ang Bílog sa Lilim ng Batingaw,” ni Aloysius Bertrand

Salin ng “La ronde sous la cloche” ni Aloysius Bertrand (Louis Jacques Napoléon Bertrand) ng France.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas

Ang Bílog sa Lilim ng Batingaw

May matayog na gusali,
halos parisukat, naliligid ng mga guho,
at ang pangunahing tore,
na taglay ang orasan, ang nangibabaw
sa buong lawak ng kapitbahayan.

— Fenimore Cooper

Nagsayáw ang labindalawang mangkukulam na nasa bílog sa lilim ng malaking batingaw ng San Juan. Waring bagyo silang lumitaw nang magkakasunod, at sa púsod ng aking kama ay binilang ko nang may tákot ang labindalawang tinig na naglalandas sa karimlan.

Pagdaka’y nagkubli ang buwan sa likod ng mga ulap, at humampas sa aking bintana ang ulan na sinaliwan ng mga kidlat-kulog at ipuipo, habang ang mga girimpulá ay humiyaw, gaya ng mga tikling na sinibat ng ulan-banak sa kahuyan.

Ang mga kuwerdas ng aking laúd, na nakasabit sa dingding, ay nalagot; pumagaspas ang máya ko sa hawla nito; at may kung sinong mausisang kaluluwa ang naglipat ng pahina ng Roman de la Rosa na nahihimbing sa aking mesa.

Walang ano-ano’y biglang kumidlat at kumulog sa tuktok ng San Juan. Naglaho ang mga mangkukulam para gapiin ang kamatayan, at nakita ko sa malayo ang kanilang mahihiwagang aklat na nangagliliyab, gaya ng sulô sa ulingang batingaw.

Ang nakahihindik na luningning ay dumilà ng duguang apoy ng purgatoryo at impiyerno sa mga dingding ng gotikong simbahan, at lumukob sa kapitbahayan ang dambuhalang anino ng San Juan.

Umingit ang mga kalawanging girimpulá; nilusaw ng buwan ang abuhing ulap na perlas; umambon-ambon sa bubungan, at ang simoy, na binuksan ang aking nakaawang na bintana, ay naghasik ng mga talulot ng aking sampagitang niyanig ng unós.

“Hinggil sa Pagpapatiwakal,” ni Antonin Artaud

Salin ng “Sur le suicide” (1925) ni Antonin Artaud ng France.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Hinggil sa Pagpapatiwakal

Bago magpatiwakal, hinihiling kong bigyan ako ng ilang katiyakan ng pag-iral; ibig kong matiyak ang ukol sa kamatayan. Ang búhay, para sa akin, ay waring pagsang-ayon sa ipinapalagay na legibilidad ng mga bagay at sa mga kaugnayan nito sa isipan. Hindi ko na nadarama ang gaya ng di-matinag na sangandaan ng mga bagay na pinaghihilom ng kamatayan, pinagagaling sa pamamagitan ng pagputol sa kaugnayan sa kalikasan; ngunit paano kung hindi na ako ang anumang bagay bagkus isang paglihis na tinatangay ng mga kirot imbes ng mga bagay?

Kapag nagpatiwakal ako’y hindi para wasakin ang sarili bagkus upang muling buoin ang sarili. Ang pagpapatiwakal para sa akin ay ay isang paraan ng marahas na pagsakop muli sa sarili, ng brutal na pagsaklaw sa aking katauhan, ng pag-asam sa di-inaasahang pagdulog ng Maykapal. Sa pagpapatiwakal, muli kong ipinakikilala ang aking plano sa kalikasan, at bibigyan sa unang pagkakataon ng hugis ang mga bagay na pawang inibig. Pinalalaya ko ang sarili mula sa akondisyonadong pitlag ng mga lamanloob na pawang hindi makasabay sa aking kalooban, at ang aking búhay ay hindi na absurdong aksidente na ako’y nag-iisip ukol sa mga bagay na sinabi sa aking isipin ko. Ngunit ngayon ay pinipili ko ang aking diwain at ang mga direksiyon ng aking mga fakultad, ang aking mga tendensiya, ang aking realidad. Inilulugar ko ang sarili sa pagitan ng maganda at nakakubli, ng mabuti at masama. Itinuturing ko ang sarili na waring lumulutang, walang mga likás na pagkiling, bagkus newtral, sa estado ng pagkakapantay-pantay ng mabubuti at masasamang kahilingan.

Dahil ang búhay mismo ay hindi solusyon, ang búhay ay walang uri ng pag-iral na pinili, sinang-ayunan, at inibig nang kusa. Ito ay serye lámang ng mga kagutuman at mabalasik na puwersa, ng mumunting kontradiksiyon na nagtatagumpay o nabibigo alinsunod sa mga pangyayaring nakasusuklam na sugal. Gaya ng pagkahenyo, gaya ng pagkabaliw, ang kasamaan ay hindi patas na ibinabahagi sa bawat tao. At tulad sa masama ay gayundin ang mabuti: kapuwa bunga ito ng mga pangyayari at ng humigit-kumulang na aktibong bisa ng lebadura.

Kasuklam-suklam na likhain ka at mamuhay at damhin ang sarili sa pinakamadidilim na sulok ng isipan mo, hanggang sukdulan ng mga di-inaasahang pagsibol ng iyong di-matitinag na predeterminadong pag-iral. Sa kabila ng lahat, tayo’y mga punongkahoy, at marahil ay nakasulat sa kung saang kurbada o sa ibang pamilya ng punongkahoy na kikitlin ko ang sarili sa isang tiyak na araw.

Ang mismong diwain ng kalayaang magpatiwakal ay babagsak gaya ng tinigpas na punongkahoy. Hindi ako lumilikha ng oras at pook o sirkumstansiya ng aking pagpapatiwakal. Hindi ko iniimbento kahit ang isahinagap iyon; madarama ko kayâ ito kapag binunot nito ang aking pinag-ugatan?

Maaaring malusaw ang mismong sandali ng aking pag-iral; ngunit paano kung manatili itong buo? Paano tutugon ang nasira kong mga lamanloob? Sa anong imposibleng lamanloob ko irerehistro ang hiwa ng pagpapatiwakal na ito?

Nararamdaman kong ang sasapit na kamatayan sa akin ay rumaragasang agos, gaya ng kisapmatang kidlat na ang kakayahan ay lampas sa kayang isaharaya. Nararamdaman ko ang kamatayan na hitik sa mga kaluguran, na may paikid na laberinto. Nasaan ang diwa ng aking pag-iral doon?

Ngunit biglang tingnan ang Maykapal gaya ng kamao, gaya ng karit na humihiwa sa sinag. Kusa kong nilagot ang aking sarili mula sa búhay, at ibig ko namang baligtarin ang aking kapalaran gaya ng damit.

Ang Maykapal na ito ay inihanda ako sa punto ng absurdidad. Pinanatili niya akong buháy na hungkag sa mga pagtutol at silakbo ng pagtatakwil sa sarili; winasak niya ang lahat sa akin, hanggang sa pinakapinong alabok ng maláy, nakadaramang búhay.

Binansot niya ako tulad ng naglalakad na robot, ngunit ang robot na ito ay nakadarama ng luwalhati ng kaniyang di-maláy na sarili.

Ano’t minithi kong lumikha ng pruweba ng aking búhay. Ibig kong balikan ang umaalunignig na realidad ng mga bagay, ibig kong durugin ang pre-destinasyon.

At ano ang masasabi ng Maykapal ukol diyan?

Manhid ako sa búhay, at bawat diwaing moral ay tulad ng tuyot na batis sa aking mga ugat. Para sa akin, ang búhay ay hindi bagay o hugis; ito ay naging serye ng mga pangangatwiran. Ngunit ang mga pangangatwirang ito, gaya ng umaandar na motor, ay ni hindi makasibad sa rabaw, subalit nasa loob ko tulad ng posibleng “mga diyagrama” na sinisikap ng aking bait na itornilyo.

Ngunit kahit sa pagsapit sa ganitong estado ng pagpapatiwakal ay kailangan kong hintayin ang pagbabalik ng aking maláy na sarili; kailangan kong magkaroon ng kalayaan sa lahat ng artikulasyon ng aking pag-iral. Inilugar ako ng Diyos sa kawalang-pag-asa, gaya sa konstelasyon ng mga hanggahang wakas, na ang ningning ay nagtatapos sa akin.

Hindi ako mabubuhay o mamamatay, ni wala akong kakayahang hilinging mamatay o mabuhay. At ang buong sangkatauhan ay kahawig ko.