Basyo, ni Roberto T. Añonuevo

Basyo

Roberto T. Añonuevo

Umiinom sila ng kaliwanagan sa tumpak na gabi, at ang kanilang tinutungga’y maaaring itinimpla sa mga ilahas na pulút o kabute o talampunay, ngunit tanggaping simpait  ng apdo ang pagtatagpo, gaya ng mithing ayawaska. “Pumanatag,” ani matanda sa kaniyang panauhin, “at sa pagsasalubong ng ating mga titig, bawat kataga ay pananalig sa banal na layon at paglaya.”

Kung bakit hindi nagkataon ang sandaling ito ay hindi agad mauunawaan ninuman. Maraming imumuwestra ang banyaga, na maaaring palaisipan o kaya’y paglalaro ng ahedres sa gilid ng bangin. Maaaring isinakay siya ng eroplano at pagkaraan ay isinakay ng alon at kabayo, pagdaka’y maglalakad nang ilang kilomentro upang dito itanghal ang kamalayan: dalawang aninong nag-uusap sa isang hapag. Kung ano ang pagkakaiba nila ay ang pagkakahawig din nila: kulay at wika, damit at gamot, lugod at lungkot.

Apat na libong halaman at punongkahoy, at ang itinuturing na maestro ng lahat ang magtuturo sa kanila ng daan, ang landas tungo sa nakaaakit na karimlan. Ipagpalagay itong botika o kusina o piging, at pipiliin nila kung ano ang idadampi, sisinghutin, at iinumin na pawang ituturo sa kanila ng mga kaluluwa ng kagubatan. Hindi ba ito ang halaman ng pagbabanyuhay, Gilgamesh?

Huni, sitsit, aklaha, alunignig, tilaok, kokak, at ngayon ang sipol ng hangin sa ritmo ng kalatong sa kanilang pandinig. Ang kurandero ay babaylan o maaram, at kung siya man ay galing sa Peru o Brazil, ay naririto ang espiritu sa Bukidnon. “Hayaan ang paligid, at paligiran ang sarili,” ani Kurandero, “ng lubos na pagtitiwala sa wala.” Wala o nawawala. Ang kahungkagan bilang karunungan, o kung hindi’y kapuwa sila nagkakamali.

Sapagkat nangangarap sila ng gamot para sa depresyon o altapresyon, sakit sa puso o sakit sa puson, at lisanin itong dalamhati. O yaon ang hinihiling sa kanila ng mga maysakit. Binubuksan nila ang tapón sa botelya ng mga impakto, at bumabaligtad ang sikmura dahil sa itinatwang katotohanan. “Maaaring nagkakamali ka, Ginoo. Mapaghihilom mo ang sarili, kung iibigin.” Subalit uukilkil muli sa kanilang kamalayan ang mga hindi nila inaasahan.  .  .  .

Ang katotohanan ay binatilyong dinampot at binaril ng pulis, dahil sa suspetsang adik o tulak; ang katotohanan ay mga timba na nakapila sa sinisinok na gripo; ang katotohanan ay pamayanang binobomba ng eroplano at binobomba ng bumbero; ang katotohanan ay putok at sitsarong agahan o hapunan; ang katotohanan ay mga bahay na nagliliyab para maging casino at supermarket. At ang katotohanan, na taas-baba ang temperatura, ay krudong nagbabago ang presyo kada linggo.

“Sapagkat ang realidad ay nasa ating limang pandama,” ani Kurandero, “at kung hindi natin maarok ang realidad na nakaikot sa atin, ito ang kabaliwan.” O ito ang sinasabi ng anunsiyante at publisista, at kung minsan ay ginagawang biro ng pangulo. Umuulan ng sibuyas at kamatis ngunit ang mga magsasaka’y nagkakamot ng ulo dahil sa utang. Ipinupuslit ang mga bigas para maging bagong batas, at ipinupuslit ang bato’t buhangin para maging banyagang dalampasigan. Lumalaki ang pamilihan, humahaba ang mga tulay, tumatayog ang mga gusali, at lalong nagugutom sa harap ng kompiyuter o selfon ang publiko.

“Lumalawak ang migrasyon, at lumalakas ang pera-padala,” sabi ng panauhin, “at tanggaping umuunti ang balikbayan gaya sa Ilocandia at ang pinalad na nakauuwi ay nakaposas o kaya’y nasiraan ng bait at sinira ang dangal, kung hindi man nasa metalikong kabaong.” Masuwerte na kung ang nagbabalik ay may medalya at pasalubong na tsokolate, alak, at damit, dagdag niya, habang kipkip ang sanlaksang dunong, pilat, at karanasan mula sa iba’t ibang lansangan. At itatanong ng sumalubong, “Bakit ka naririto?”

Sa hanggahang walang tama o mali, ang pag-iimbot sa pera o asawa ng iba ay bagong pitas na tsiko. Ang paggilit sa leeg ng manok ay resureksiyon ng kirot sa kalooban. Kung ang rikit ng pagkawasak ay nagagawang payak, ang basagan ng mukha ay katumbas ng ulan ng papuri’t salapi; ang pagtoma nang timba-timba ay piging sa pamamaalam; ang pagratrat ng armalayt sa paaralan at simbahan ay papalakpakan sa ngalan ng pananalig o katangahan; at ang paggahasa sa mga bata ay katwiran ng kasarian at hormone na rumaragasa.

¡Qué sombra oscura!

Naggugubat sila upang makainom ng mahiwagang likido. Bubuksan nila ang dimensiyon sa likod ng noo, at ang kanilang ritwal ay tandang na pumupupog, o ulupong na dumidila, o ilog na humahalakhak sa mga hubad na dalagang naliligo. Ang mga anito ba’y pumipitlag na enerhiya at nagbabalik sa kanila bilang alupihang-dagat o paruparo? Naririto ba ang diwata sa elektrisidad ng simoy at mga ugat? Marami pa silang tanong, at ang paghahanap ng tugon ay saray-saray na sinestisya ng panaginip at taimtim na pakikinig sa awit ng Ikaro. Maya-maya’y bigla silang natahimik.

Naririnig nila sa kanilang guniguni ang pagsapit ng Pangulo—na galit na galit— habang kuyom-kuyom ang sangkurot na damo.

Stop weaponizing the law. No to illegal arrest. No to illegal detention. No to extrajudicial killing. Yes to human rights!

Advertisements

Salita ng Taon: War Docs

War Docs

Tumanyag ang salitang war docs hindi dahil may Ikatlong Digmaang Pandaigdig, at kinasasangkutan ng China, US, at Filipinas, bagkus sa masigasig na pakikibaka ng presidente na linisin ang bansa mula sa pagkakalulong sa nakababaliw na droga. Tumutukoy ang “war docs” sa tinipil na “war documents” o “drug war documents” mula sa gobyerno na hiniling ng ilang batikang abogado ng FLAG (Free Legal Assistance Group) upang pag-aralan ang mga kasong isinampa sa mga akusadong mamamayang nasangkot sa direkta o di-direktang paraan ng kampanya ng gobyerno upang sugpuin ang paglaganap ng droga sa Filipinas.

Ang mga dokumento ay mga testamento ng karahasan, kung tatanawin sa pananaw ng ilang kritiko; samantalang patunay din ito sa tagumpay ng gobyerno laban sa pagsugpo sa mga sindikato, tulak, at adik na lumalaganap hanggang pinakamababang barangay sa iba’t ibang panig ng kapuluan. Maituturing ding artefakto ang mga dokumento, sapagkat bagaman ang karamihan dito ay inaagiw at natabunan ng alikabok ay karapat-dapat titigan muli sa ngalan ng pagtatanggol sa mga karapatang pantao ng bawat Filipino.

Sa pagsusuri ng naturang mga dokumento ay maaaring mapansin ang tila pagkakahawig-hawig ng naratibo ng pagdakip o pagpatay sa mga hinihinalang tulak o adik, ani Chel Diokno, at ito ang dapat pagtuonan sa mga pagsusuri.

Kung palalawigin ang napansin ni Diokno, at ng mga kapanalig niya sa FLAG, ang salaysay ng mga pulis laban sa mga akusado ay maaaring sipating kaduda-duda, sapagkat hindi lamang ito nagtataglay ng wari’y pro forma na taktika ng naratibo, bagkus wari’y bunga ng pagmamadali na makapagsampa ng reklamo sa hapag ng piskal, at kung may matatagpuang probable cause [posibleng sanhi ng kaso] ay maaaring sampahan ng kaso sa korte ang isang akusado. Ang ganitong obserbasyon ay mapatutunayan kung paghahambingin ang mga naratibo, halimbawa, sa buy-bust operation o sa pagsalakay sa mga tinaguriang drug den.

Ang pag-aaral sa tinutukoy na war docs ay maaaring sipatin kada distrito, halimbawa ay sa Metro Manila na may Eastern Police District at Western Police District. Sa dalawang distritong ito ay maaaring tukuyin ang pagkakahawig-hawig ng kaso, gayong iba’t iba ang mga sitwasyon, oras, pangyayari, at tauhan ang mga sangkot. Maaaring matuklasan, halimbawa, na sa bawat operasyon ng pulis, ay hindi kompleto ang mga dokumento bago isagawa ang pagsalakay at pagdakip laban sa mga akusado. Maaaring matunghayan na kulang-kulang ang mga report, gaya ng Spot Report, After-operation Report, at Follow-up Report, na dapat ginagawa ng imbestigador na isinusumite sa piskal. Maaaring matuklasan din ng mga sumusuyod sa dokumento na pare-pareho ang paraan at naratibo sa buy-bust, lalo sa mga akusadong nahulihan ng maliliit na gramo ng damo o shabu.

Ang problema ay kahit kulang-kulang ang mga report ay naitutuloy pa rin ang kaso sa tulong ng piskal, halimbawa sa mga kaso na warrantless arrest. Kung kulang-kulang ang report ng pulis, sapat na ba ang ganitong sitwasyon para pangatwiranan ang probable cause o ang posibleng sanhi kung bakit dinakip ang isang akusado? Ang totoo’y napakaluwag ng piskal sa panig ng mga pulis, at ito ang dapat lapatan ng batas ng kongreso. Halimbawa, ang surveillance o paniniktik ng pulis ay ipinapalagay agad na may regularidad, at natural lamang umano na paniwalaan ang panig ng pulis na humuli o pumatay sa akusado. Ngunit paano kung ang mismong dokumento ukol sa surveillance ay hindi naberipika nang maigi? Sa ganitong pangyayari, makikita kahit sa surveillance report ang butas at di-pagkakatugma, halimbawa ng mga alyas na ginagamit sa akusado, o ang tunay na pangalan ng akusado—na karaniwang nababatid lamang ng pulis matapos ang interogasyon. Posibleng matuklasan ng FLAG na may mga akusado na dinampot ngunit wala ang kanilang pangalan sa surveillance report.

Ang pagkakahawig-hawig sa mga kaso ay matutunghayan din sa presentasyon ng umano’y nakuhang ebidensiya sa isang akusado. Halimbawa, tatawagin ang isang kagawad ng barangay at ang isang kinatawan Prosecutor’s Office o kaya’y kinatawan ng media, na sabihin nang isang korespondente sa isang pahayagan. Maaaring matuklasan sa pag-iimbestiga na ang dalawa o tatlong ito ay hindi naman naroon sa oras ng operasyon; at ipinakita lamang sa kanila ng pulis ang mga sinasabing ebidensiya laban sa akusado, at pagkaraan ay magpapakuha ng retrato at lalagda na sila bilang mga saksi sa ulat ng imbestigador na siyang magsusumite ng ulat sa piskal. Ang nasabing dokumento ay paniniwalaan agad ng piskal at hukom, at ni hindi kinukuwestiyon kung batid nga ba ng mga saksing ito ang naganap na operasyon.

At ang masaklap, ang ilang reporter ay iba ang salaysay kahit interbiyuhin ang mga akusado. Ang nananaig ay ang naratibo ng pulis, at naisasantabi ang pagkuha ng katotohanan mula sa panig ng akusado. Ang ibang akusado ay sinisiraan agad sa media para hindi na makapiyok. Nakadepende rin ang naratibo ng reporter sa sasabihin ng pulis, at kung ang pulis imbestigador ay hindi pa tapos sa kaniyang ulat na isusumite sa piskal, magkakaroon ng di-pagkakatugma kahit sa naratibo ng mga reporter at sa naratibo ng pulis kung paghahabingin ang press release sa mga diyaryo at Internet, at ang legal na dokumentong nilagdaan ng mga pulis na isinumite sa piskal para sa inquest proceeding ng akusado.

Ang susi sa pagsusuri ng war docs ay maaaring matunghayan sa pagtutuon sa naratibo ng mga imbestigador, na kung minsan ay tinutulungan pa umano ng piskal. Dito maaaring makita ng FLAG ang ratio na pagkakakahawig-hawig ng mga kaso, halimbawa sa buy-bust operation o sa pot session o sa simpleng pagdadala ng mga kasangkapan sa pagdodroga. Ang pagkakahawig ay may kaugnayan sa manerismo o karaniwang gawi at estilo ng pagsulat ng imbestigador. Ang ibang ulat ay waring pinalitan lamang ng pangalan, oras, petsa, at lugar ng pangyayari, at tila de-kahon upang maging madali ang report ng imbestigador.  Kung minsan, ang imbestigador ay kasama umano sa operasyon (na bawal na bawal sa batas), at kahit nakita ito ng piskal o hukom ay isinasantabi. Ito ay dahil ay binibigyan lamang ng 24 oras ang pulis para madala sa piskal ang akusado at agad masampahan ng kaso. Posibleng mapansin pa sa maraming dokumento na ang ilang ulat ay hindi nalagdaan ng pulis bago isumite sa piskal, at ang nakapagtataka’y pinalulusot lamang ito ng piskal para sa kabutihan ng pulis.

Mapapansin din ng FLAG na ang pagdakip sa mga akusado ay karaniwang Biyernes ng hapon o gabi o kaya’y Sabado, at sa maraming pagkakataon ay hindi lahat ng korte ay bukás sa ganoong mga araw, o kaya’y walang pasok ang piskal, at natural na nabibigyan ng sapat na panahon ang pulis upang makagawa ng ulat at makapagsumite nito sa piskal. Ang operasyon ay nakapagtatakang halos magkakahawig, at hindi nabibigyan ng sapat na panahon ang akusado na makahingi ng tulong kahit sa PAO (Public Attorney’s Office), dahil walang pasok ito sa naturang pagkakataon. Upang patunayan ang Biyernes o Sabado ang mga banal na oras ng operasyon, maaaring magtungo sa mga bilangguan sa mga lungsod at tingnan ang bilang na dumarating na akusado kada araw.

Kailangang mapag-aralan din sa war docs ang estado ng mga akusado. Marahil ay 90 porsiyento ng mga dinakip ay karaniwang mamamayang maituturing na nasa ilalim ng guhit ng kahirapan, at natural na ang mga akusadong ito ay umasa lamang sa maibibigay na tulong ng PAO. Ang iba’y napipilitan na lamang umamin sa mas mababang kasalanan (plea bargain), sapagkat wala silang sapat na kakayahang pinansiyal upang lumaban pa sa mga pulis at piskal. Kung ang siyam sa sampung akusado ay magkakapareho ang naratibo ng pagkakadakip kung hindi man pagkakapatay, hindi ba ito dapat pagdudahan ng mga hukom? Ngunit maaaring nangangamba rin ang hukom sa kaniyang posisyon o seguridad, kaya ang pinakamabilis na paraan ay paniwalaan niya ang naratibo ng pulis na isinumite ng piskal at hatulan ang mga akusado.

Hindi ko minemenos ang mga abogado ng PAO, sapagkat marami sa kanila ang matatalino, masisipag, at mapagmalasakit, ngunit sa dami ng kanilang hinahawakang kaso, na ang iba’y kailangang hawakan ang 30-40 kaso kada araw, paanong mapangangalagaan nang lubos ang kapakanan ng mga akusadong dukha? Ang kaso ng mga nasasangkot sa droga ay hindi totoong natatapos agad sa isang buwan; ang kaso ay maaaring tumagal nang ilang buwan, halimbawa, sa presentasyon pa lamang ng mga ebidensiya, bukod pa ang regular na pagpapaliban sa pagdinig, at bago matapos ang pagdinig ay napagsilbihan na ng akusado ang panahong dapat ilagi sa loob ng bilangguan.

Ang imbestigasyon sa war docs ay magbubunyag din sa estado ng prosekusyon at hukuman sa Filipinas. Kahit nakikita ng di-iilang hukom at piskal na magkakahawig ang naratibo ng pulis ay maaaring pumabor pa rin sila laban sa mga akusado sapagkat may pangambang masangkot sila sa narco-list, at ito ay may kaugnayan umano sa order sa nakatataas. Ito ang karaniwang napapansin ng mga akusado, at hindi ito maitatatwa magsagawa man ng malawakang sarbey sa mga bilangguan. Napapansin din ng ilang akusado na ang ilang piskal ay nagiging tagapagtanggol ng pulis, imbes na suriin nito nang mahusay kung karapat-dapat bang sampahan ng kaso ang isang akusado, batay sa naratibo ng pulis.

Ngunit sino ba naman ang mga akusadong adik at tulak para paniwalaan ng hukom? Kahit ang mga akusadong nagsampa ng Mosyon para makakuha ng ROR (Release on Recognizance) na nasa batas ay malimit hindi napagbibigyan ng hukom, at pilit silang pinatatapos ng counseling, kahit ang rekomendasyon ng CADAC ay out-patient counseling o community-based rehabilitation para sa akusado. Totoong prerogatibo ng hukom ang pagbibigay ng ROR, ngunit kung sisipatin sa ibang anggulo, ang pansamantalang pagpapalaya sa mga akusado ay makapagpapaluwag ng bilangguan at malaking katipiran sa panig ng gobyerno dahil mababawasan ang pakakainin nitong mga bilanggo.

Ang imbestigasyon ng war docs ay hindi nagtatapos dito. Sa sampung detenido at nasa ilalim ng BJMP, masuwerte na ang dalawa ay magkaroon ng dalaw, ayon sa ilang tagamasid. Ang walo na hindi sinuwerteng dalawin ng kamag-anak o kaibigan ay nabubulok sa bilangguan, maliban na lamang kung magkukusa ang abogado nila sa PAO na pabilisin ang kanilang paglilitis. Ang ibang akusadong nakalaya ay bumabalik sa bilangguan o binabalikan ng pulis, kaya napipilitan ang mga tao na ito na lumipat ng ibang lugar na matitirhan. Ipinapalagay dito na ang mga akusado ay talamak na adik o tulak, na may katotohanan sa ilang pagkakataon, ngunit ang ganitong sitwasyon ay hindi totoo sa mayorya ng mga detenido. Ang mga pulis, sa wika ng ilang kritiko, ay may quota na dapat matupad sa pagdakip sa mga adik at tulak; at kaya kahit matino ang isang pulis ay napipilitan siyang sumunod sa utos ng kaniyang opisyal.  Gayunman ay walang quota kung ilang drug lord ang dapat mahuli o kung ilang sindikato sa droga ang dapat mabuwag sa isang buwan. Kung may quota ang pulis, ayon sa ilang tagamasid, ang pinakamabilis na paraan ay likumin ang mga adik sa mga dukhang pamayanan, at ipaloob sila sa mga bilangguan.

May narco-list ang pangulo hinggil sa mga politiko, negosyante, pulis, at sundalong sangkot sa droga. Ilang beses pa niya itong binanggit sa kaniyang mga talumpati. Ngunit hangga ngayon ay walang quota kung ilan sa kanila ang dapat mabilanggo sa loob ng isang buwan; at kung ilang Tsino o Koreano o Hapones o Mehikanong sangkot sa sindikato ang dapat tumimbuwang kada linggo. Nang akusahan ng isang Bikoy ang anak ng pangulo na sangkot sa narkotrapikismo ay mabilis itong sinangga ng mga opisyal ng PNP at Malacañang, at nagsabing bunga lamang ito ng propaganda. Ni walang tangkang imbestigahan man lamang kung may bahid ng katotohanan ang akusasyon. Nang sabihin ng dating opisyal ng pulisya na ang mga Tsinong kasama ng pangulo ay sangkot sa droga ay mabilis din itong pinabulaanan ng Palasyo at ni walang imbestigasyon. Samantala, kumakapal araw-araw ang listahan ng mga bilanggong inakusahang adik at tulak, ngunit ang tunay na ugat na dapat bunutin sa digmaan laban sa droga ay hindi nalulutas.

Ang pagsusuri sa war docs ay hindi lamang tungkulin ng mga abogado ng FLAG. Tungkulin ito ng bawat Filipino, sa ngalan ng demokrasya, sapagkat ang pagtatanggol ng karapatang pantao ay pagtatanggol din sa kapakanan ng buong Filipinas.

Yes to human rights. Yes to humanity.

Ang mga Ikon, ni James K. Baxter

Salin ng “The Ikons,” ni James K. Baxter ng New Zealand
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Ang mga Ikon

Matigas, mabigat, mabagal, madilim
O yaon ang nabatid ko, ang mga kamay ni Te Whaea

Na tinuturuan akong yumao. Sasapit pagkaraan ang gaan
Kapag ang puso’y nilusaw ang di-makatarungang pag-asa

Para sa natatanging trato. Ngayon, bitbit ko ang balde
Sa binakurang bukirin ng mga musmos na damo,

Na maselan gaya ng malalapad na dahon ng pakô,
at naghahanap ng mga kabute. Sandosena ang nakita ko,

mumunti ang karamihan at kinain ng mga uod ang iba,
Ngunit isasahog ko pa rin sa sopas. Napakatagal na

Mula nang bumagsak ang mga dakilang ikon,
Diyos, Maria, bahay, sex, panulaan,

Alinman ang ginagamit ng ibang tao bilang tulay,
Para tawirin ang ilog na iisa ang pampang,

Kahit ang ngalan mo’y paraan ng pagsasabing—
‘Ang puwang sa loob ng abrigo’— ang dilim na tinawag

Kong diyos, ang dilim na tinatawag kong Te Whaea,
Paanong isasalin ang bughaw, payapang langit ng gabi

Na nilalagusan ng eroplano, gaya ng putakti o baldeng
Tangan, tungo sa kung saan? Naghanap ako ng kabute

Sa mga parang, at bumigwas ang kamao ng pananabik
Sa aking puso, hanggang walang maaninag sa dilim.

Stop weaponizing the law. No to illegal arrest. No to illegal detention. Uphold human rights at all costs! The train of change is coming.

Biro-birong Bato

Biro-birong Bato

Translated to spoken word by Roberto T. Añonuevo

Dinadampot ang bato
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .. gaya ng pagdampot sa tao.
Naunawaan ko ito, isang gabi,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .   .habang ang presidente
ay abala sa pagbibilang
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . .  . . ng mga bilanggo o bangkay
na maaaring adik,
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . adik na tulak,
tulak na itinulak sa hirap
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . walang sedula o ID ngunit may tatô
naghahanap ng trabaho at nagsawà sa kabibilang
ng poste,
. . . . . . . . . . . . . gustong mag-aral ngunit ang unibersidad
ay malawak na lansangan o makitid na bilangguan,
kayâ naging adik sa pag-ibig
. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .na tulak ng dibdib
at kabig ng pulis
para manatiling malagihay sa pag-asang
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . walang kaganapan.

Garantisadong asimetriko
. . .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . ang digmaan ng bato sa bato,
lumilihis sa gramatika at lohika’t lumilihis sa tugma at sukat. . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . ..  . . . at sumusunod sa sariling batas
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . para magtakda ng angking moralidad:
Lahat ng mukhang adik
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .at mukhang tiktik
ay winawalis sa mga kalye,
. . . . . . . . . . . . .  . . .. . . . . . . . . . . . . . .  . . . dinadala sa langit
o ginagawang gatong sa impiyerno
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .pero ang mga pulis
ay hindi makahuli ng tirador
. . . . . . . . . . . . . . . . . . hindi makahuli ng mga tunay na pusakal
na kurakot o mandarambong
na pumapatay
. . . . . . . . . . . .  .. . .  .ng mga sanggano o senador
at ang identidad
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ay tinabunan ng mga kaso
at keso para sa ikasisiya ng Pambansang Bato—
na ang modalidad ay mga bato sa adwana
. . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . .. .. .  . . .o bato sa eroplano’t submarino
parang anak na ang budhi
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . ay gagong gago sa pinunong gago.

Galit ang pangulo sa bato
at ano ngayon kung ang kaniyang heneral ay bato
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . .  . .. at napapaiyak ng bato
kapag napapasò sa senado?
. . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . .. . .  .. . .  . . .Magkukuwento siya ng alak
at pampagising na damo
. . . . . . . . . . . . . . .  .  . .na mula ba kay San Sebastian o San Pablo
ngunit ang nadidiyaryo ay ang patakarang palso.
Parang narinig ko siyang sumasalo
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . .ng mga súso at pusong payaso,
nagbibiro ng halik at nagbibiro ng bakbakan
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . ginagaya si FPJ at mukhang probinsiyano
na ang loob ay emperador sa loob ng isang baso,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .pumapakyu sa mga tarantadong
kumita ng bilyon-bilyong piso
parang Amerikano
. . . .  . . . . . . . . . . . . . . .  . . parang Tsino
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . .parang Hapones
. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .  . . . .. . . . . . . .  .. . . . . .  . .  .parang Mehikano
sindikatong legal
. . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . .sindikatong ekstra-legal
sumasakay
. . . . . . .  .. .  . . . . . sa Ikasiyam ng Mundo,

may karetela ng kartel

batas ng sindikato
na binibili ang mga batas at order ng sekretaryo
ng tribunal.
. . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .Siyempre ay suportado ng piskal,
at kung minsan ng hukom,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . naghuhukay ng bato sa laot,
naghahanap ng mineral
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . na bato, batong kumikinang
at sinlapot ng krudong isip,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .sintigas ng tarugong sabog,
sabog na sabog,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .lumilipad ngunit nakatulalâ
at gaya ko na walang-wala
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . .sa Intsik Beho de Sampalok:
militarisado, rasista, at himpilan ng mga dayuhang barko.

Dapat siyang sundin,
siya na presidenteng dramatiko at sentimental,
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .suportado ng Tsino
at suportado ng mga nagoyo,
humahalik sa isang watawat ngunit namimigay ng lupa
at kasarinlan sapagkat kailangang
. . . . . . . . . . . . . .  ..  .. .  . . . . . . . . . manatili sa luklukan at poder                                                            dahil sa pag-iisip ng berde at pagkatakot sa dilaw.
Biro-biro kung sanlan,
kung hindi’y uulan ng bato
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . at alipusta
sa ating mga mukha
mula sa mga impaktong elektroniko
. . .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . at díhital,
marunong fumeysbuk at umiinstagram,
pumepeke ng balita
. . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . .at nagbibiro ng kabaong,
naghahain ng federalismo nang mabiyak ang bansa
sa mga estado ng mga bulok na politiko
. . . . . . . . . . . . . . . . . .o politikong nabubulok at organiko.
Putang ama ka ngunit santo
. . . . . . . . . . . . . . at obispo ang hinahagad ng mga insulto at sindak

para sa kaligtasan ng mundo.

O nagtutulak ng kariton
  . . . . . . . . . . . . . . . bakit ka umiiyak kung dinampot
.  . . . . . . . . . . . . .   . . . . . .  . .ng pulis o ahente ng sindikato ng shabu?
Sila ang nangangalakal sa basurahan at dangal,
hindi ng mga salita, bagkus isipan.
Dinadampot ang bato
. . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . para ipukol o ipambala sa tirador,
bilang ganti sa pulis o opisyal
. . . . . . . . . . . . .  . . . . na pawang inutusan ng Palasyo ng Malabanan
para higupin ang taeng lipunan.
Kung hindi ito tae, ito’y biro lámang
. . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . .   .at kung gayon ay dapat pagtawanan.

Araw-araw ay bagyo,
. . . . . . . .  . . . . . . . . . .  . . . . .  . . . dinadampot ang mga tambay
kahit ang dahilan ay bumibili ng shampu,
o nagkakara-krus,
o nagbibitaw ng mga tandang sa tupada,
o kaya’y nakahubad at nagbibilad
. . . . . . . . . . .  . . . . . .  . . . . . ng mga galunggong, o naggugupit ng buhok
sa barberyang nasa bangketa,
o nagbabasketbol habang nagsosona,
ngunit walang bato
. . . . . .  ..  . .. . . . . . . . . . . . . . . walang makain ni damo,
malayo sa mga bukid at malapit
sa estero, amoy-suka                                                                                                                                         .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . ngunit naghahanap ng búhay
para mabuhay ang anak asawa kapatid magulang

at sanlibo’t isang katwiran.

Sa kanto ng Crisostomo,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . .sa tapat ng Abenida Gisinga
at Kalye Hanoi, naluluto ang istorya ng binatilyong
dinampot at nagkataong pumapaloob sa sugal
ng 7-11, naghahanap ng Shangri-La
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . .sa department istor
kahit di-makita ang diyoses,
at ikakatwiran siyang lumalabag sa mga panuto
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . .ni San Juan,
na nagbabasbas at nagpapaligo
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . ng mga inimbentong damo at bato
. . . . . . . . . . . . . . .  .kahit nasa baybay ng mga daluyong,
at kumakati ang mga along elektroniko
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .para may maiulat nang tumaas
ang ranggo ng mga inspektor at imbestigador.
Putang CCTV, bakit ka may mata ngunit binubulag?
Putang sekyuriti, bakit ka sisindakin
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .. at sisindaking isasalbeyds
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . kung ikaw ang mata ng sandali?
Putang mga kagawad,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . .bakit ayaw kayong paniwalaan ng hukom
at piskal, kahit tama ang mga mata ng CCTV?
 . . . . . . . . . . . .Purihin ang mga hepe
Purihin ang mga tae
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .Purihin ang Hari ng Tao
na Tae!
Lumalakas kayo sa sarbey at nagbebenta
ng taho, kumukonsumo ng nakagagamot na damo,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nagpapanukala ng pagbabago na sinlupit
ng mga bagyo,
. . . . . . . . . . . . .  . . . .tumutungtong sa Kristal na Bato,
at naniniwala na ito, ito ang totoo!
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . .  .Itaga mo sa bato, wika ng Teo,
tatabunan ka ng mga bato na magpupugay sa iyo.
Sapagkat dinadampot ang mga tao,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .at dinadampot na gaya ng mga bato
para sa maringal, at walang kamatayang
pumapatay
. . . . . . . . .  .. . . . . . . .  .. . . . . . .  . . . . . . sa ngalan ng serbisyo publiko.

Stop weaponizing the law. Uphold the human rights of every Filipino. No to illegal arrest. No to illegal detention. No to extrajudicial killing at all costs.