Destiyero sa Destiyero, ni Abdullah Al-Baradouni

Salin ng “From Exile to Exile,” ni Abdullah Al-Baradouni ng Yemen
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo
  
 Destiyero sa Destiyero
  
 Isinasalin ang bansa ko mulang isang tirano
 tungong ibang tiranong masahol pa kaysa dati;
 mulang isang bilangguan hanggang iba pa,
 mulang isang destiyero hanggang iba pa.
 Sinakop ito ng mga nagmamasid na banyaga
 at ng isa pang nakakubli, nagkukunwa;
 ipinasa ng isang halimaw sa dalawang halimaw
 gaya ng buto’t balát na kamelyo.
 Sa mga yungib ng kamatayan
 ay hindi namamatay ang bansa ko, ni hindi
 gumagaling, ni makuhang makabangon.
 Hinuhukay nito ang mga píping libingan 
 para hanapin ang mga dalisay nitong ugat,
 para sa tagsibol nitong pangakong natutulog
 sa likod ng sariling mga mata; 
 para sa panaginip na darating,
 para sa multo na nagtatago kung saan.
 Lumilikas ito mula sa isang nakalulunod
 na gabi tungo sa napakapusikit na gabi.
 Nagdadalamhati ang aking bansa
 sa mga hanggahan nito
 at sa iba pang lupain ng iba pang tao;
 at kahit na nasa sariling lupain nito’y
 nagdurusa sa pagkatiwalag ng destiyero. 
Alimbúkad: Poetry solidarity for exiled voices. Photo by Yasin Gu00fcndogdu on Pexels.com

Fischer Random Thoughts, ni Roberto T. Añonuevo

Fischer Random Thoughts 
ni Roberto T. Añonuevo
  
 1
 Ang daigdig ay hindi tatsulok o bilog
 bagkus animnapu’t apat na parisukat
 sa loob ng daigdig na parisukat.
  
 At sa loob nito ay umiiral ang mga prinsipyo
 at batas na hindi dapat mabali
 gaya ng utos ng hari.
  
 2
 Lumilipas ang panahon, at kung nagninilay
 kang gaya ng nasa loob ng kahon
 ay dapat magsimulang magtanong,
 halimbawa,
 kung bakit karaniwan ang henosidyo
 o pagpapatiwakal.
  
 3
 Ang daigdig ay dalawang kaharian
 ngunit magwawakas sa isang
 kahungkagan
 kapag nagkaubusan ng mga hukbo.

 Sino ang nag-isip ng henyo ng budóng?
 
 4
 Nakababato at parang sirang plaka
 ang kaayusan
 ng kaharian,
 at marahil, ito ang sandali
 para sa guló na hindi inaasahan.
  
 5
 Nakahanay ang mga kawal 
 para isubo na gatong.
 Inuutusan ang mga kabalyero 
 na lumundag
 sa bangin, o kaya’y sagasaan 
 ang nakaharang.
 Susugod o aatras ang mga obispo 
 nang pahilis,
 gaya ng linyado nilang doktrina’t 
 pag-iisip.
 Sintigas ng mga tore 
 ang babanggain o gigibain 
 para magtindig ng bagong tore.
 Abala ang reyna sa salamangka.
 At ang hari, asahan mo, 
 ay tutugisin ng mga palaso, maso, 
 at patalim
 upang dakpin o patumbahin.
  
 6
 Ang isang hakbang ay tungo sa ibang kaharian
 upang sakupin ito
 o kaya’y burahin ang bakás nito sa mundo.

 Maniwala, kahit wala ang mahal na reyna.
  
 7
 Sukulin ang hari.
 Ngunit bago ito maganap, matutong sumalakay
 makaraang mabatid ang puwersa 
 ng armas, mapa, at simoy ng panahon.
  
 8
 Sumusugod ang peon,
 at isinasakripisyo para sa espasyo at bentaha
 ng paglusob.
 Sumusugod ang peon,
 at ang pagdakip sa kaniya, kung minsan,
 ay matamis na lason o pugad ng mga sibat.
  
 9
 Ilang bilyong kombinasyon ng mga hakbang
 ay higit sa dami ng newtron—
 tanungin si Hemachandra o Fibunacci 
 ngunit aantukin lamang ang inyong kamahalan
 bago maabot ang sagot.
  
 10
 Nagsisimula sa hapag ang ehersisyo ng digma.
 Pumapayat ang magkalaban
 gayong nakaupo, gaya ng yogi, 
 at walang tinag nang napakatagal.
  
 11
 Sa larangang ito, 
 walang dapat pagtiwalaan kundi sarili.
  
 Ang oras ang kalaban mo
 kung hindi nakatitiyak
 sa mga tira mo.
  
 12
 Mga kabisote, bakit pa mag-iisip?
 Mga maya, manggaya gaya ng putomaya!
  
 Sabihin ito
 at sasampalin ka ng uyam at pambubuska.
  
 13
 May visa ang espiya.
 May bisà ang espinghe.
  
 14
 Ang arogansiya ng piling lahi
 ay bakit hindi tutumbasan
 ng sukdulang pag-aglahi
 kung pinalalaki tayo 
 sa katwiran ng ubusan ng lahi
 at pataasan ng ihi
 para sa parisukat na pamanang lupain?

 Nadama ko ito
 habang ang isang paa ay nasa hukay
 at mariing nakatitig sa Tore ni David.
  
 15
 Masikip na bilangguan ang kaharian
 sa hari na nagtatalumpati sa ilang.
  
 Naisip ko ito habang nakabartolina
 at nangangatal.
  
 16
 Naghahapunan ng yelo ang destiyero
 ngunit humahabol ang mga kabalyero.
 At ako sa aking trono
 ay aawit ng “Bayan ko!” 
Alimbúkad: Quality poetry isolation under pandemic. Photo by Francesco Sgura on Pexels.com

“Destiyero,” ni Jean Follain

Salin ng “Exil,” ni Jean Follain.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Destiyero

Sa gabi’y nakikinig sila ng parehong
musika na walang magtataguring masaya
lilitaw ang mukha sa isang sulok
ng daigdig na walang tao
bumubukad ang mga rosas
kumakalembang ang batingaw  sa lilim
ng ulap sa harap ng de-haliging pintuan.
Isang nakatalungkong lalaki ang nagwika
sa lahat ng nagnanasa sa kaniyang abuhing
pelus na naglalantad ng malalalim na gatla
ng palad niya
habang ako’y nabubuhay walang sinumang
sasaling sa aking mga aso, mga pare ko.

Destiyero at Digmaan, ni Hassan Najmi

salin ng mga tula ni Hassan Najmi mula sa Morocco.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Ang Destiyero

para kay Abbas

Mga palad nila’y pawang ataul
At ang mga ulo’y salakot ng malalayong ulap.
At sa kanilang likod ay naroon ang panahon
Na walang mga paso ng bulaklak
O mga sandata
na pawang naiwan nila kung saan.
At ang pag-alis ay siya ring pagbabalik
Bagaman hindi na sila magbabalik pa.

Ang Digmaan

Hinanap ko ang ligtas na pook
para sa halimuyak ng aking ina
At itinago ang rosas sa aking dugo.

Tahimik na sumapit
ang aking ina sa aking panaginip.
Hinagkan niya ang aking noo
at nag-iwan ng asin sa ilalim ng unan.

Sumagitsit sa langit ang elektrisidad.
At ang lupain ay sumisibol
sa dugo ng isang martir.

Nasilayan ko ang mukha ni ina.
Nakita ko iyon sa tren na dumaan
kanina na sakay ang mga bangkay.

Maliit na Babae

Sa maunos na gabi’y umiyak siyang nakatayo.
Gaya ng walang patid na ulan siya’y lumuha.
Ipinako ko ang mga mata doon sa aklat.
Hindi ko pinahid ang kaniyang mga luha.
Bago ako humiga para matulog,
lumitaw siya sa dulong kabanata ng nobela.
Upang hindi na siya umiyak pa,
ipininid ko ang aklat, at tinakpan ng unan ang ulo.

Apoy at Ibong Pinalayas, ni Mazisi Kunene

Salin ng “Izinkondlo Zemililo” [Mga Tulang Sinilaban] at “Imbono Yasekudingisweni” [Pagbabalik ng Ibong Pinalayas] ni Mazisi Kunene, batay sa bersiyong Ingles ni Vusi Mchunu.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

MGA TULANG SINILABAN

Susundan kita nang hindi mo nakikita papaloob
Sa mga sagradong malig pababa sa bituka
Ng lupang naglilihim ng lumiliyab mong mga tula
Tatanawin ko sa malayo ang mga salitang tumatanglaw
Na parang bulalakaw sa kailaliman ng mga takipsilim

PAGBABALIK NG IBONG PINALAYAS

Napalungayngay ang ating sampanaw sa buhanginan ng dagat
Tahimik na tinanaw ang hampas at ampiyas ng alon sa baybay
Walang tinag na parang mga albatros na nagtinikling sa bahura
Nagkakaisa ang diwa, at balisang sumugod para sa kalayaan
Tiniktikan ng ating paninging dapithapon ang higanteng pipit
Na bumabalangkas ng landas na pasikot-sikot
Sa pinilakang linya ng mga nagbababalâng ulap
Isang malinaw na hudyat na ituloy ang panggabing martsa
Bawat tao’y umaasam ng mainit na dapugan sa loob ng bahay
Ang anino ng ibon ng kalayaan ay hinahatak tayo pa-Hilaga

Ang Romansa ng Makata

salin ng “El Romance del Bardo” ni José Antonio Ramos Sucre mula sa kaniyang aklat na La torre de Timón (1925).
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo mula sa orihinal na Espanyol.

Ang Romansa ng Makata

Pinalayas ako mula sa buhay.

Nakatago sa loob ko ang magalang na pag-ibig, ang lubos na debosyon, ang nakapapayat na libog, para sa matimtimang dilag na malayo sa aking abot.

Nakalagda ang kapalaran sa aking noo.

Tatakas ako palayo sa lungsod upang magmuni, sa gitna ng malulubhang guho, sa gilid ng monotonong dagat.

At doon, habang binubuhay ng kirot, ay iinog ang mga anino ng nakaraan.

Nagunaw ang bayan natin sa pagsalungat nang lumusob ang kawan ng mga mangmang.

Ikinawing sa tradisyon ang tagumpay sa harap ng babaeng maringal, na nakaligtas sa di-magaping lahi. Kailangan niyang kusang sabayan tayo, nang di-alintana ang angking halaga.

Nakita natin siya sa huling pagkakataon, isang araw bago ang sakuna, malapit sa baybayin, na nasasaplutan ng mababangis na ikot ng mga kanaway.

Mula noon, tanging paglimot ang makapagtutuwid sa kasiraang-puri ng kabiguan.

Sumusupling ang mga damo sa larangan ng digmaan, at pinalulusog ng dugo ng mga bayani.

Jose Antonio Ramos Sucre, larawan mula sa Wikipedia

José Antonio Ramos Sucre, larawang hango mula sa Wikipedia

Mga Kuwaderno ng Destiyero

Salin ng pangunang tula ng Los cuadernos del destierro (1960) ni Rafael Cadenas.
salin sa Filipino ni Roberto T. Añonuevo mula sa orihinal na Espanyol.

Mga Kuwaderno ng Destiyero

Nagmula ako sa bayan ng kumakain ng malalaking ulupong, malilibog, marurubdob, matatahimik, at nababaliw sa pag-ibig.

Ngunit ang lahi ko ay natatangi ang ugat. Isinulat at batid—o ipagpalagay nang batid—nilang abala sa pagbasa ng mga pahiwatig na maligoy ang pahayag na sumikat ang katipiran. Mahahalata iyon, at humahalughog sa kasaysayan ng pagkawasak ng sangkatauhan, sa mga pinto ng mga bahay, sa mga damit, sa mga salita. Doon ko naibigan ang madidilim na silid-tulugan, ang mga nakaawang na pinto, ang masisinop na yari ng muwebles, ang mga sotanong pinalamutian, ang nakapapagod na yungib, ang manghal ng mga baraha na ang mukha ng pinatapong hari ay nababato.

Hindi sumayaw sa sinag ng buwan ang aking mga ninuno, hindi nila kayang basahin ang senyas ng mga ibon sa himpapawid na gaya ng makulimlim na utos ng pagpaslang, hindi nila alam ang halaga ng makalupang ganda, hindi sila tinatablan ng mga sumpa at sadyang mangmang para maunawaan ang mga seremonya ng kronika ng aking bayang isinulat sa magaspang ngunit masidhing estilo.

Ay! Nag-ugat ako sa mga barbaro na nangulimbat ng dalisay na modo mula sa kanugnog na mga nasyon, ngunit ang aking suwerte ay pinagpasiyahan ng mga mala-salbaheng saserdote na, suot ang mapupulang tunika, ay humula sa tuktok ng mga bato na lilim ng mga higanteng palmera.

Ngunit sila—ang aking mga ninuno—ay itinanikala ng sinaunang kahigpitan hanggang sa punto ng kaluluwa, na pawang elastiko, maliksi, at tiyak ang pangangatawan.

Hindi ko namana ang kanilang mga birtud.

Alanganin ako, lumalakad nang marahan at tinitimbang ang sariling hukot ang balikat, hindi asiwa, ngunit gumagalaw na tila hunghang, ihahakbang ang isang paa, saka ang kabila; ang tahimik na kabaliwan ang taliba ko laban sa kawalang-malasakit, at pumupukaw sa aking maging alerto gaya ng sundalo na pinagtiwalaan ng pamamahala sa destakamento, at gaya ng lilim, ay makararaos sa di-pagpapasiya.

Gayunman, inakala kong taglay ko ang matatayog na lunggati na sa paglipas ng panahon ay wawasak sa akin.

Kuwentong Detektib

"Pulo," kuha ni Bobby Añonuevo

"Pulo," kuha ni Bobby Añonuevo

Mabubuksan ang salaysay sa kamatayan, na waring hinango sa nobela ni Dostoevsky, at ang kamatayan ay maaaring sinadya, ngunit walang makababatid kung sino ang salarin. Nabiyak ang ulo ng bangkay, at ipagpalagay nang nabagok, makaraang tumanggap ng punglo o palakol. Uugong ang usap-usapan, dahil ang kamatayan ay posibleng pagpapatiwakal, at ang pangunahing tauhan ay gagagarin ang lunggati ni Raskolnikov.

At ang bagong Raskolnikov ay maaaring dukhang estudyante ng lipunan subalit dalubhasa sa komunikasyon. Isasapuso niya ang pagbubukod sa mga mangmang at tarikan, na ang mangmang ay ang bangkay, at ang tarikan ang nabubuhay. Maraming tungkulin ang tarikan, aniya, at kabilang dito ang pagliligtas sa bayan mula sa kabulukan, kahirapan, at kaguluhan. Marapat namang mamatay ang mangmang, bulong niya, dahil sa nakatutulirong kasakiman o katanyagan—na totoo man o kathang-isip ay iisang tabas lamang.

Maaaring nagnakaw din ang bida, at ang ninakaw ay hindi salapi bagkus dangal. Titindi ang kaniyang krimen dahil pagtataksilan niya ang hinlog, na maaaring lumasap ng alta presyon o atake sa puso. Magdidilim ang paligid ng ating Raskolnikov, malulunod sa pangamba, at habang iniimbestigahan ng awtoridad ay lalaitin ang sinumang makaharap na pulis inspektor na kamukha ni Alex Zamyotov. At si Alex Zamyotov ay maaaring nakakukutob sa krimen. Mala-kristal sa linis ang pook ng kamatayan nang datnan ng mga pulis, saad ng kaniyang ulat. Naglaho ang dugo at kalat sa garahe o banyo. At ang anumang ebidensiya ay waring sinadyang tinangay ng simoy at inilibing ng alabok.

Sasaklolo marahil sa ating bida si Demetria Razumikhin na magpapamalas ng pagsisikap na sagad sa buto, pumutok man ang litid sa leeg, makatapos lamang ng kursong peryodismo. Lalapit si Demetria sa kaniyang kaibigan, at darating ang yugtong ipagtatanggol ang kaibigan kahit sa pagdududa ng madla. Magngingitngit nang lihim si Raskolnikov, dahil habang lumalapit si Demetria ay lalong lumiliit siya sa kaibigang matalik. Lumihis man ang daloy ng salaysay ay hindi maliligaw ang ating bida. Isang kadakilaan ang pagkukubli ng kasalanan, kadakilaang aabot sa sukdulang talino, at ang kasalanang ito ang paghihirapang pagpasiyahan ni Pulpol Petrovich.

Maaaring nababaliw si Raskolnikov, alinsunod sa hinuha ni Hukom Petrovich. At ang kabaliwan ay mauuwi sa kalibugan, hanggang maglustay ng ilang gabi si Raskolnikov sa kandungan ni Sonya Mermelada. Mangungumpisal ka sa puta? tanong ni Sonya sa ating bida. At ang bida ay hahagulgol na tila pag-amin ng kasalanan. Walang makababatid sa usapan ng magkasintahan. Maririnig ng taumbayan ang hagulgol, na lalabas sa motel at maglalakad sa kalye, makikiumpok sa kapihan, hanggang masagap ng sambayanan sa pamamagitan ng selfon o Twitter. Idedestiyero si Raskolnikov doon sa pulong malayo ang radyo o telebisyon, at maghilom man ang kaniyang sugat ay tanging si Sonya lamang ang makaaalam.