Pulo ng Lalamunan, ni Roberto T. Añonuevo

Pulô ng Lalamúnan

Roberto T. Añonuevo

Sa panahón ng kopyadór, báwat isá’y malayàng magíng wíbu ng kamíkaze at yákuza, may dangál ng shōgun at nínja, hábang tagláy ang disiplína ng wábi-sabì at yókozunâ. Iyán ang dápat mong tandâan pagsápit sa Pulô ng Lalamúnan. Matutúto ka roón kung paáno bumása at sumúlat nang pábaligtád sa iyóng nakágisnán, mulâng pakanán hanggáng pákaliwâ, na ang gramatíka at paláugnáyan ay warìng pinághalòng baybáyin at sūdoku, na bagamán sukát na sukát ay may tsúnaming pahiwátig gáya sa hāyku at búnraku. Kailángang matutúhan mo ang wikà ng ótaku, na kabesádo ang sanlíbo’t isáng kuwénto pára sa shónen at shóju, na áraw-áraw hináharáp ang mga yóukáy mulâ sa pándaigdígang domínasyón. Hindî maburá-burá roón ang mga bómba atomíka sa Hiroshima at Nagasaki, sanhî ng mga animé na Little Boy and Fat Man; at ngayón, nágbabantâ ang mga pabríka ng Fukushima na ibalík sa laót ang láson na matagál na nitóng inimbák nang matikmán ng daigdíg. Sa Pulô ng Lalamúnan, ang pagsísinúngalíng at pagbábalátkayô ay malikhâing pagdulóg sa guníguní, na ang mánga-kâ ay lumílikhâ ng mga kontrabándang Godzilla at Voltes V, úpang harapín ang mabábalásik na propagánda ng Impéryong Hin at polítburo ng mga sampan. Isinábatás ng Pulô ng Lalamúnan na hindî na mulî itóng makikídigmâ sa ibáng nasyón, (na pinátunáyan ng mga tratádong nilagdâan,) makaraáng malúpig noóng nakalípas na Digmâang Pándaigdíg; gayunmán hiníhingî ng pagkakátaón na mulîng armasán ang saríli lában sa kanugnóg na mga estádong militár. Sinákop kamákailán ng Imperyong Hin ang Pulô ng Lúsong, binakúran ang káragatán nitó, at lahát ng mangíngisdâng walâng pahintúlot na maglayág o mangisdâ sa natúrang tubigán ay itinúring na piráta’t kriminál na binábanggâ, binábaríl, kinákanyón. Samantalà’y paná-panahóng ginagawâng kuwítis ng Imperyong Han ang mga bágong intérkontinéntal mísil. Hindî malayò sa paningín ng Pulô ng Lalamúnan ang lagím na sinápit ng Pulô ng Lúsong, at kung hindî kikílos ang mga mamámayán nitó sa maláo’t madalî ay daraóng sa mga dalámpasígan nitó ang mga sopístikádong bákemonó—na walâng kapáris na kopyadór ng anumáng prodúkto mulâ sa ibá’t ibáng pánig ng daigdíg. Sapagkát mahúsay na kopyadór ang Imperyong Hin (na pámbihiràng manggáya at manghuwád ng teknólohiyá at ídea mulâng súbmaríno hanggáng satélayt, bukód sa napápalsípiká ang mga antígong porselána, kasulatán, at mápa sa ngálan ng pósmodérnong kolónisasyón), ang Pulô ng Lalamúnan ay inimbénto ang nakájimá úpang hindî masundán ang anumáng kábaguhán na likhâ nitó. Sa nakájimá—na panloób na pulô—ay naróroón ang lahát ng líhim at tuklás ng buông nasyón, nakápahiyás sa mga kodígo at sényas ng dōjinshi, ligtás sa anumáng paníniktík at Wikiliks, at isinápelikúla pa ng tungkông Ozu-Mizoguchi-Kurosawa nang magíng disímuládo pára sa mga kopyadór ng Impéryong Hin. Sa Pulô ng Lalamúnan, ang bónsekí ay simulákro ng mitatê kapág nakádaramá ng pagkabató ang pusò, at nagíng bató ang haráya. Anumáng gayáhin sa nakájimá ay may katumbás na inteléktuwál na héntay, ngunit sa paraáng nakáaalíw na pagpapátiwakál—na walâng máliw na bumalíw sa Impéryong Hin. Sapagkát itinakdâ sa nakájimá na ang pánggagáya at pánghuhuwád, sa ngálan man ng negósyo o politíka o medisína o síning, ay paghábol ng kopyadór sa saríling aníno na tumítakbó sa paíkot-íkot sa laberínto hanggáng magwakas sa akumâ na sumisigaw ng “Shinê! Shinê! Shinê!” Húhuwarín ng kopyadór ang saríli, at mágtataksíl nang paúlit-úlit sa angkíng kákayahán, nang walâng kamálay-málay sa diwà ng obáytorí—na may pangánib ng diyábolíkong repétisyón—kung haharáp ka sa iyóng bíjin na kamukhâ warì si Alodia, para punítin ang matindíng pangúngulilà hábang tiwalág sa saríli’t daigdíg.

Alimbúkad: Poetry Filipinas engaging the world. Photo by Tazrey Redids on Pexels.com

Epitapyo sa panahon ng digmaan, ni Marguerite Yourcenar

Salin ng “Epitaphe, temps de guerre,” ni Marguerite Yourcenar [Marguerite Antoinette Jeanne Marie Ghislaine Cleenewerke de Crayencour] ng France

Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Epitapyo sa panahon ng digmaan

Sinalpok ng bakal na hulog ng langit

Itong babasaging estatwang marikit.

Alimbúkad: Epic strength in small things. Photo by Alain Frechette on Pexels.com

Anino, ni Roberto T. Añonuevo

Anino
  
Roberto T. Añonuevo
  
 Isinakay sa bangka ang mga alaala, 
 at lumayo ang mga alon
 na tila naghahanap ng bagong
 pampang o payew
 na palulubugin
 upang pagkaraan ay isalalak
 sa tulong ng galít na habagat
 ang mga hungkag na ataul 
 sa matatarik na bangin ng bag-iw.
  
 Maaaring ang tagpo’y pangitain
 ng isang Macli-ing Dulag
 noong harapin niya ang tadhana
 mula sa digma ng mga paniniwala,
 ngunit hindi. 
 Iyan ang pumapasok 
 sa aking loob
 nang agawin mo 
 ang aking hulagway at pangalan 
 nang maarok ang dalóm
 at habulin ang mga guniguning
 paraluman,
 habang pigíl na humahagikgik
 ang kawan ng palaboy na kanaway. 
Alimbúkad: Fearless poetry without peer. Photo by Anjeliica on Pexels.com

Sandata, ni Roberto T. Añonuevo

Sandata

Roberto T. Añonuevo
  
 Nahumaling nga ang daigdig sa iyo
 at ginagamit ka
 laban sa lahat ng hindi namin
 gusto.
 Kasangkapan upang patumbahin
 ang katunggali,
 ikaw din ang laging instrumento 
 sa pagsupil ng salot o sakít.
 Wari ba’y lagi kaming nasa digma,
 at sinuman o alinmang salungat
 ang agos
 ay kaaway at kaaway na tunay
 at kailangan ka upang ipagtanggol
 ang puwesto at pangalan.
 Ikaw ang malinaw na linya at kulay
 sa bakbakan ng lakas at kasarian.
 Ikaw ang timbang at sustansiya
 sa taggutom at walang habas
 na kasakiman ng iilan.
 Ikaw ang agimat laban sa kulam,
 at ang sumusuway sa pangaral
 ng diyos ay may katumbas
 na parusa at kapahamakan.
 Hindi ba ikaw ang nakalakip
 at isinasaulo sa aming mga dasal?
 Parang sumpa, ikaw ang panagot
 sa aming katangahan——
 ipinapaskil sa bilbord ng islogan,
 isinasaliw tuwing may kampanya
 sa darating na halalan——
 at kapag angkin ka ninuman
 ay pupurihin kahit ng madlang
 walang kamuwang-muwang,
 walang malasakit o pakialam
 sa puwang o karunungan.
 Naririnig ka namin sa brodkaster
 at parang dapat ipagmalaki pa
 kung nagkulang ang diksiyonaryo
 para sa mga konseptong
 ikakabit sa mga dapat tapatan
 ng salita at gawa.
 Hinahamak kami kapag lumitaw
 ka sa mga banta at paninindak,
 gaya sa talumpati ng pangulo,
 at sinumang may kapangyarihan
 ay mababaligtad ang kahulugan
 ng batas.
 Kung umibig ba kami’y dapat kang
 hasain at laging sukbit saanman?
 Sawâ na kami sa rido at patayan.
 Nagbibiruan tuloy kaming huwag 
 nawa kaming maging makata
 na maláy ang guniguni’t napopoot.
 Baká ang bawat ipukol naming salita
 ay magpaluhod 
 sa nang-aapi at bumubusabos
 sa milyon-milyong dukha’t kawawa,
 kahit ni hindi ka man lang sinisipi.
 Ngunit hindi kami makata,
 at hindi ka rin namin kaaway,
 o mahal na kataga. 
Alimbúkad: World-class poetry for a better world. Photo by Rachel Claire on Pexels.com

Fischer Random Thoughts, ni Roberto T. Añonuevo

Fischer Random Thoughts 
ni Roberto T. Añonuevo
  
 1
 Ang daigdig ay hindi tatsulok o bilog
 bagkus animnapu’t apat na parisukat
 sa loob ng daigdig na parisukat.
  
 At sa loob nito ay umiiral ang mga prinsipyo
 at batas na hindi dapat mabali
 gaya ng utos ng hari.
  
 2
 Lumilipas ang panahon, at kung nagninilay
 kang gaya ng nasa loob ng kahon
 ay dapat magsimulang magtanong,
 halimbawa,
 kung bakit karaniwan ang henosidyo
 o pagpapatiwakal.
  
 3
 Ang daigdig ay dalawang kaharian
 ngunit magwawakas sa isang
 kahungkagan
 kapag nagkaubusan ng mga hukbo.

 Sino ang nag-isip ng henyo ng budóng?
 
 4
 Nakababato at parang sirang plaka
 ang kaayusan
 ng kaharian,
 at marahil, ito ang sandali
 para sa guló na hindi inaasahan.
  
 5
 Nakahanay ang mga kawal 
 para isubo na gatong.
 Inuutusan ang mga kabalyero 
 na lumundag
 sa bangin, o kaya’y sagasaan 
 ang nakaharang.
 Susugod o aatras ang mga obispo 
 nang pahilis,
 gaya ng linyado nilang doktrina’t 
 pag-iisip.
 Sintigas ng mga tore 
 ang babanggain o gigibain 
 para magtindig ng bagong tore.
 Abala ang reyna sa salamangka.
 At ang hari, asahan mo, 
 ay tutugisin ng mga palaso, maso, 
 at patalim
 upang dakpin o patumbahin.
  
 6
 Ang isang hakbang ay tungo sa ibang kaharian
 upang sakupin ito
 o kaya’y burahin ang bakás nito sa mundo.

 Maniwala, kahit wala ang mahal na reyna.
  
 7
 Sukulin ang hari.
 Ngunit bago ito maganap, matutong sumalakay
 makaraang mabatid ang puwersa 
 ng armas, mapa, at simoy ng panahon.
  
 8
 Sumusugod ang peon,
 at isinasakripisyo para sa espasyo at bentaha
 ng paglusob.
 Sumusugod ang peon,
 at ang pagdakip sa kaniya, kung minsan,
 ay matamis na lason o pugad ng mga sibat.
  
 9
 Ilang bilyong kombinasyon ng mga hakbang
 ay higit sa dami ng newtron—
 tanungin si Hemachandra o Fibunacci 
 ngunit aantukin lamang ang inyong kamahalan
 bago maabot ang sagot.
  
 10
 Nagsisimula sa hapag ang ehersisyo ng digma.
 Pumapayat ang magkalaban
 gayong nakaupo, gaya ng yogi, 
 at walang tinag nang napakatagal.
  
 11
 Sa larangang ito, 
 walang dapat pagtiwalaan kundi sarili.
  
 Ang oras ang kalaban mo
 kung hindi nakatitiyak
 sa mga tira mo.
  
 12
 Mga kabisote, bakit pa mag-iisip?
 Mga maya, manggaya gaya ng putomaya!
  
 Sabihin ito
 at sasampalin ka ng uyam at pambubuska.
  
 13
 May visa ang espiya.
 May bisà ang espinghe.
  
 14
 Ang arogansiya ng piling lahi
 ay bakit hindi tutumbasan
 ng sukdulang pag-aglahi
 kung pinalalaki tayo 
 sa katwiran ng ubusan ng lahi
 at pataasan ng ihi
 para sa parisukat na pamanang lupain?

 Nadama ko ito
 habang ang isang paa ay nasa hukay
 at mariing nakatitig sa Tore ni David.
  
 15
 Masikip na bilangguan ang kaharian
 sa hari na nagtatalumpati sa ilang.
  
 Naisip ko ito habang nakabartolina
 at nangangatal.
  
 16
 Naghahapunan ng yelo ang destiyero
 ngunit humahabol ang mga kabalyero.
 At ako sa aking trono
 ay aawit ng “Bayan ko!” 
Alimbúkad: Quality poetry isolation under pandemic. Photo by Francesco Sgura on Pexels.com

Ang Araw, ni Roberto T. Añonuevo

 Ang Araw
  
 Itinitindig sa rabaw ng palad
 ang mga templo, at kung ito’y mito,
 nagaganap ang lahat sa kisapmata.
 Inilaan laban sa lindol at bagyo,
 o mababagsik na digma at salot,
 ang kagila-gilalas na impraestruktura
 ang magiging anyo mo
 at magiging amo ng susunod sa iyo:
  
 Planado ang mga haliging tugmâ’t sukát,
 na tinuklas marahil ni Pingala
 sa balangkas ng Maatra Meru,
 para itong reenkarnasyon o kombinasyon
 ni Hemachandra at ni Balagtas
 sa laberinto ng mauulap na payëw,
 inaagusan ng batis ng sinaunang lingam
 ngunit pagsusumundan gaya sa Darangën
 at balagtasan.
  
 Ang mga salita sa iyong mga kamay
 ay mamamatay at mabubuhay
 o mabubuhay at mamamatay
 nang paulit-ulit,
 madaragdagan, mababawasan
 ng libo-libong pahiwatig,
 ng libo-libong pakahulugan,
 mahuhulaan, at magiging muhon,
 hanggang suwayin muli ang wakas.
  
 Ang mga templo ay kukuyumin mo,
 at maglalaho nang kung ilang siglo—
 upang sa takdang araw
 ay muling sumilang sa ngalan mo,
 maalindog at imperyal,
 at itanghal sa isang pagdiriwang
 na susulatin kong epiko para sa iyo. 
Alimbúkad: Poetry passion unlimited. Photo by Chevanon Photography on Pexels.com

Ang Sabi ng Epal

Ang Sabi ng Epal

Nasasabik ka rito para sa pagmamahal
sa katwirang mahal ang bayan,
ngunit ang mga tao’y nalilipol
gaya ng libo-libong anay at langgam
nang walang kamuwang-muwang
nang walang kalaban-laban
nang walang taros, walang patawad
kapag sumasalakay ang mga alagad
ng kawalang-batas
at lumulubha ang pulmonya ng bansa.
Lumusog ba ang ekonomiya sa digma
laban sa taumbayan?
Kung bagong lipunan ang pagdurog
sa oligarkiya,
bakit dumarami yata ang iyong kakosa?
tanong ng rumarapidong komentarista.
Ikaw na may karapatan para sa buhay
ay napaglalaho ang mga karapatan
ng lahat ng sumasalungat sa iyo.
Ubusin ang adik at ubusin ang tulak
ay pag-ubos din sa abogado at aktibista,
sa guro at trabahador,
sa alkalde at negosyante,
sa pahayagan at network ng telebisyon,
sa lahat ng kritiko at reklamador,
at kung ang mga ito’y guniguni,
ano’t nasasaksihan namin
sa mga sumisikip na bilangguan
at sa mga katawang tinatakpan
ng mga peryodiko
ang espektakulo ng kabangisan?
Umuurong ang bayag ng mga politiko
sa pambihira mong paninindak,
kaya dumarami ang mga tuta mo’t kuting.
Digma ka nang digma
at nakaiinis na ang talumpati sa mga dukha.
Naubos na ang aming mga luha.
Naubos na ang aming pagtitimpi.
At kung ubos na rin ang pagtitiwala,
bakit magtataka kung ibig ka naming
bumaba mula sa iyong paniniwala
na ikaw ang trono, at sandatahang lakas
ang magtatakda ng iyong pananatili
sa puwesto at singil gaya sa impuwesto?
Mahal mo ang bayan; at ikaw, wika mo,
ang bahala sa iyong masunuring tropa.
Tinuruan mo sila sa yaman ng estadistika
ng mga bangkay, hindi alintana
ang mga naulila at nawasak ang dangal.
Pinalusog mo sila sa mga pangako
ng ayuda at sandata
upang ibalik sa amin ang pagwawakas.
At kapag nagsalita ang batas,
hindi ba ang hukom ay maaaring matodas?
Ikaw na aming tinitingala
ang sapatos na yuyurak sa aming mukha.
Ngunit dahil isa ka ring inutil
sa harap ng barkong Intsik at diplomasya
ng suhol at kawanggawa,
tutulungan ka namin sakali’t magkasakit.
Nararapat sa iyo ang regalong himagsik—
sa anyo man ng karikatura at gusgusing
karatula at pagtiktok kahit sa kubeta,
sa anyo ng apoy at ulan ng mga salita
na gaya nito’y nagtatangkang maging tula.

Alimbúkad: Poetry voice matters. Photo by Chris Curry @ unsplash.com.

Pagbabalatkayo ng Kimera, ni Yusef Komunyakaa

Salin ng “Camouflaging the Chimera,” ni Yusef Komunyakaa ng USA
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Pagbabalatkayo ng Kimera

Itinali namin sa mga helmet ang mga sanga.
Pinintahan ng putik na hango sa pasigan
ang aming mga mukha at riple, sumungaw

ang mga dahon ng damo sa mga bulsa
ng aming tigreng kasuotan. Hinabi namin
ang mga sarili sa hubog ng lupain,
panatag na maging target ng kulagu.

Niyapos namin ang kawayan at sumandig
sa dayaray na nagmumula sa ilog,
marahang hinihila ang mga multo

mulang Saigon hanggang Bangkok,
sa mga babaeng naiwan sa mga pintuan
at nakikipag-ugnayan mula sa America.
Inasinta namin ang mga panagoto.

Sa aming itinayong himpilan ng mga anino,
tinangkang pasabugin ng mga batong unggoy
ang taguan namin, binabato ang takipsilim.

Gumapang ang hunyango sa aming gulugod,
at nagpalit-kulay mulang araw tungong gabi:
Lungti paginto, ginto paitim. Naghintay
kami hanggang hipuin ng buwan ang metal,

hanggang sa tila may kung anong nabakli
sa aming kalooban. Nakihamok ang VC
doon sa dalisdis, gaya ng itim na sutlang

nakikipagbuno sa bakal doon sa damuhan.
Wala kami roon. Umagos baga ang ilog
sa aming mga buto. Nagkubli ang mumunting
hayop sa aming katawan: pinigil namin

ang paghinga, handang lumundag sa pa-L
na pagtambang, habang umiinog ang mundo
sa ilalim ng bawat talukap ng tao.

Alimbúkad: Unlocking the genius of Filipino language through translation. Photo by K. Mitch Hodge @ unsplash.com

Malayo sa Ating Loob, ni Vasko Popa

Salin ng “Daleko u nama,” ni Vasko Popa ng Serbia
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Malayo sa Ating Loob

1
Iniangat natin ang mga kamay
Umakyat sa langit ang mga daan
Mga mata natin ay ibinaba
Bumagsak yaong bubungan sa lupa

Mula sa bawat dinadalang kirot
Na hindi kayang banggitin nang taos
Sumisibol yaong punong kastanyas
Na hiwagang lihim sa ating lahat

Mula sa bawat taglay na pag-asang
ikinalulugod ng bawat isa
May umaahon na isang bituing
Ang inog ay hindi ta mararating

Narinig mo ba ang balang lumipad
Na sa mga ulo natin wawarak
Narinig mo ba ang mga pumutok
Na nagbantay sa halik nating taos

2
Ang mga kalye ng mga sulyap mo
Ay walang wakas

Mga layang-layang ng mata mo
Ay hindi sa timog lumilipat

Mula sa mga álamo ng iyong suso
Ay walang dahong nalalaglag

Sa kalangitan ng mga salita mo
Ang araw ay palaging sumisikat

3
Ang ating araw ay mansanas
Na hinati sa dalawa

Tinitingnan kita
Ngunit hindi mo ako nakikita
Nasa pagitan ta ang bulag na araw

Nasa mga baitang
Ang mga punit nating yakap

Tumawag ka sa akin
Hindi kita naririnig
Nasa pagitan ta ang binging simoy

Sa mga bintana ng tindahan
Hinahanap ng labi ko
Ang iyong ngiti

Nasa sangandaan
Ang ating niyurakang halik

Ibinigay ko sa iyo ang kamay
Wala ka man lang nadama
Niyapos ka ng kahungkagan

Sa mga plasa
Ang luha mo’y hinahanap
Ang aking mga mata

Sa gabi ang patay kong araw
Ay tinitipan ang patay mong araw

Tanging sa pananaginip
Nakalalakad tayo sa iisang párang

4
Ito ang iyong labi
Na ibinabalik ko
Sa iyong leeg

Ito ang sinag ng buwan
Na ibinababa ko
Mula sa iyong mga balikat

Naiwala natin ang isa’t isa
Sa napakasukal na kahuyan
Ng ating pagtatagpo

Sa aking mga kamay
Lumulubog at lumiliwayway
Ang iyong lalagukan

Sa iyong lalamunan
Lumiliyab at nauupos
Ang masisiklabo kong tala

Natagpuan natin ang isa’t isa
Sa ginintuang bakood
Na napakalayo sa ating loob

Alimbukad: World Poetry Marathon for Humanity. Photo by Milan Surbatovic. Unsplash.com.

Mga Pulgas, ni Yosef Ibn Sahl

Salin ng tula ni Yosef Ibn Sahl ng España
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Mga Pulgas

Mga pulgas ay kabayong laksa-laksa kung lumusob—
Mga ibong dumadagit nang balát ko ay lapain;
Tila kambing kung lumundag at sumirit sa bukirin
At sa gabi’y malulupit at ni ayaw magpatulog.
Maliit man o malaki’y ni hindi ko mautakan,
At lipulin yaong peste’y ano’t lalong lumalakas—
Matatapang na sundalong sa digmaan sumasabak,
Umaalab nang mabilis kung ang tropa’y malagasan.

At bagaman tamad sila pag umaga’y hinding-hindi
Tuwing gabi’t magnanakaw kung umasta’t handang-handa;
Malimit kong kasuklaman ang kanilang ginagawa. . .
Napapagod sa pagtiris ang kamay ko at daliri.
Namumulá ang balát ko at dumami yaong galis
Ngunit hindi na mapigil ang pagsipsip na kaykati;
O Diyos ko, pawiin mo ang hirap kong tumitindi:
Pumapayat ang lawas ko’t tuwang-tuwa silang lintik!

William Blake. The Ghost of a Flea. Height: 21.5 cm (8.4″); Width: 16 cm (6.2″). Tempera on panel. 1819-1820