The Next President?

Advertisements

Filipino at ang Halalan sa Mayo 2010

Napakahalaga ng paggamit ng wikang Filipino sa pambansang kampanya sa halalan sa Mayo, ngunit ngayon pa lamang ito ganap na nauunawaan ng mga politiko. Kung pagbabatayan ang datos mula sa National Statistics Office, ang CALABARZON (Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, Quezon) ang tinatayang may pinakamalaking populasyon sa buong bansa sa kasalukuyan, at ang pangkat ng mga lalawigang ito ay malaganap nauunawaan ang Tagalog na pinagbatayan ng Filipino. Inaasahang aabot sa tinatayang 11.9 milyong tao ang populasyon ng CALABARZON ngayong 2010, at ipagpalagay nang may 6-8 milyon ang botante rito.

Samantala, ang National Capital Region (NCR) ay tinatayang may 11.6 milyong katao ngayong taon, at kaunti ang lamang ng bilang ng babae kompara sa lalaki. Sumusunod ang Gitnang Luzon (Aurora, Bataan, Bulakan, Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac) na tinatayang may 10.2 katao. Kung makokopo ng politiko ang mga boto sa CALABARZON, NCR, at Gitnang Luzon, maaaaring makakuha siya ng 17–19 milyong boto, na napakalaki at puwedeng tumabon sa ibang lugar sa Filipinas.

Ang Rehiyon VI na sumasaklaw sa Kanlurang Visayas (Aklan, Antique, Capiz, Guimaras, Iloilo, at Negros Occidental) ay tinatayang may 7.6 milyong katao, at ang mga botante rito ay ipagpalagay nang nasa 2–4 milyong katao. Isama na rito ang Rehiyon VII na sumasaklaw sa Gitnang Visayas (Bohol, Cebu, Negros Oriental, at Siquijor) at may tinatayang kabuuang populasyong 7 milyon na ang mga botante’y nasa 2–4 milyon, at ang Rehiyon VIII o Silangang Visayas na may tinatayang populasyong  4.4 milyon na sabihin nang may halos 1 milyong botante, ay hindi makasasapat para burahin ang lamáng ng CALABARZON, NCR, at Gitnang Luzon.

May 4 milyong katao ang tinatayang populasyon ng Rehiyon XII na sumasaklaw sa SOCCSKSARGEN (South Cotabato, Cotabato, Sultan Kudarat, Sarangani  and General Santos City) ngayong taon, at sa bilang na ito ay masuwerte na kung makakuha ng 1 milyong botante. Ang Hilagang Mindanao (Bukidnon, Camiguin, Lanao del Norte, Misamis Oriental at Occidental) ay tinatayang may 4 milyong populasyon ngayong taon ngunit ang mga botante’y ipagpalagay nang nasa 1–2 milyong katao.

Tinatayang may 5.7 milyon ang populasyon ng Bicol, at sabihin nang may mahigit 2 milyon ang botante rito.

Mahihinuha rito na kahit pa pagsamahin ang mga boto ng Bicol, Visayas, at Mindanao, makalalamang pa rin ang boto ng CALABARZON, NCR, at Gitnang Luzon. Makatutulong kung gayon ang mga boto na mulang Ilocos, na tinatayang may 2–3 milyong botante (isama na ang mga Ilokanong botante na nasa ibayong-dagat), at Cagayan Valley na may tinatayong mahigit 1 milyong boto; at Rehiyon XI o Davao na may tinatayang kabuuang botante na mahigit 1 milyon.

Malaki kung gayon ang pagkakataon na magwagi si Noynoy Aquino kung magiging batayan ang mga botante alinsunod sa pinagmumulang rehiyon at popularidad. Ngunit hindi nakatitiyak ng pagwawagi si Aquino, dahil may sorpresang balikwas si Erap Estrada na kilala rin sa mga maralitang pook ng CALABARZON, NCR, at Gitnang Luzon, bukod sa Davao at SOCCSKSARGEN. Makadaragdag din kung makokopo ang mga boto mula sa MIMAROPA (Mindoro, Marinduque, Romblon, at Palawan) na tinatayang may halos 1 milyong botanteng nakauunawa sa mga propagandang nasa wikang Filipino.

Ang isa pang pinaglalabanan sa eleksiyon ay ang mga blokeng boto mula sa pangkat relihiyoso, militar, migranteng manggagawa, at kooperatiba. Ngunit hindi masusuma ang lakas na maaaring ibigay ng mga maralitang tagalungsod at taganayon, na posibleng mahatak ng makukulay na propaganda kung hindi kulay ng salapi. Hindi naman mapagtitiwalaan ang boto ng mga sinasabing organisadong grupo, gaya ng mga samahang masa at di-gobyernong samahan, na higit na maingay kaysa tagaimpluwensiya ng mga botante.

Kapana-panabik kung gayon ang halalan sa Mayo 10, 2010. Hinuhulaan kong magkakaroon ng mahigpit na labanan sa araw ng botohan, dahil maaaring makaapekto sa bilang ng boto ang mga mababasurang balota at ang mga botanteng hindi makaboboto sa araw ng halalan anuman ang kani-kaniyang dahilan.

Kung ako ay kandidato ngayon sa pambansang halalan, ang dapat kong ikinakampanya ay hindi lamang ang magwagi, bagkus maging ang halaga ng pagboto ng bawat lehitimong botante. Kailangang lumabas ng bahay ang mga tao, lalo na ang mga kabataan, pumunta sa presinto, ingatan ang pagsulat o pagkulay sa mga habilog na nasa balota, at tiyaking maibibilang ng makinang PCOS ang boto. Pagkaraan nito, kinakailangan ang pagbabantay sa antas na panrehiyon at pambansa, dahil ang transmisyon ng mga boto sa paraang elektroniko ay hindi pa subok, at maaaring panghimasukan ng mga eksperto sa hokus-pokus na dagdag-bawas.

Sa dakong huli, ang halalan ay tunggalian sa husay na maipaabot ang mensahe sa pinakamahusay na pamamaraan, at pagtatatag ng epektibong linya ng komunikasyon habang gamit ang wikang matalik sa mga Filipino. Bawat boto ay nagsasaad ng pagtitiwala, pananalig, at pag-asa—na pawang maisasakatawan lamang ng tao na makabayan, matuwid, matalino, at marangal sa sukdulang pakahulugan.

Erap versus Manny versus Noynoy

Umiinit ang bakbakan sa kampanya, ngunit nananatiling ligtas sa pangunang puwesto si Noynoy Aquino alinsunod sa sarbey ng pambansang halalan. Sinisikap ng kampo ni Manny Villar na alisin sa ekwasyon si Gibo Teodoro, upang ang bakbakan ay maging Aquino vs. Villar. Ang pagkalas ni Prospero Nograles sa koalisyong Lakas-Kampi-CMD ay hindi na bago. Matagal na itong inaasahan, dahil si Teodoro (at si Edu Manzano) ay halatang isinangkalan lamang upang pagkaraan ay isulong ng mga kakampi ni Pang. Gloria Macapagal Arroyo ang kandidatura ni Villar.

Kung mawala man si Gibo sa karera, ang higit na makikinabang ay si Noynoy at hindi si Manny, dahil lumilitaw na sadyang totoo ang paratang na “Villarroyo” na ang ibig sabihin ay tuta, kung hindi man manok, ni Pang. Gloria Macapagal Arroyo si Villar. Gayunman, hindi magwawagi si Villar hangga’t bigo siyang makopo ang baseng maralitang tagalungsod at taganayon na pawang tumatangkilik magpahangga ngayon kay Erap Estrada. Ang laban ay hindi Aquino vs. Villar, dahil ilalampaso ni Aquino si Villar kung walang komputerisadong dayaan sa halalan. Ang laban na inaabangan, lalo sa mga pook maralita, ay Villar vs. Estrada.

Dehado, ‘ika nga, sa sabong si Erap, samantalang liyamado si Manny. Kumbaga sa mga manok, taglay ni Manny ang siyentipikong pagkondisyon bukod sa mahuhusay ang tagapag-alaga sa propaganda. Si Erap naman ay tahimik lamang, ngunit masipag na kumakahig sa mga estratehikong pook ng maralitang tagalungsod at taganayon upang muling magpapakilala sa madla. Sa pagtakbo ni Erap, nabibiyak ang hanay ng mga maralitang tagalungsod at taganayon na nagdadalawang-isip kung susuporta ba o tatalikod kay Manny. Sa panig naman ni Noynoy, nakamit niya ang tangkilik ng pambansang Alyansa ng mga Maralitang Tagalungsod, at ang linyadong boto ng mga kasapi nito ang inaasahang maghahatid ng tagumpay sa kaniya sa Mayo.

Kailangan ni Villar na magpaulan ng salapi sa mga pook maralita upang magwagi sa halalan. Ito ang tanging paraan niya kung nais magwagi. Nagaganap tuwing halalan noon pa mang panahon ng kopong-kopong ang pamimili ng boto, at sa darating na halalan sa Mayo, ang tanging makapamimili ng boto ay ang kandidatong masalapi, gaya ni Villar. Ngunit ngayon pa lamang ay lumilikha na si Erap ng ibang taktika sa pangangampanya, na lihis sa magagastos na anunsiyo sa radyo, diyaryo, at telebisyon, o kaya’y pamimili ng boto. Ang taktika ni Erap ay sumuong sa mga lungsod at munisipalidad at metropolis na laksa ang mga maralita; at sa pamamagitan ng personal na pag-iikot ay inilalapit ang sarili sa taumbayan.

Isang taktika ito na personal, subalit epektibo. At ang paglapit ni Erap sa taumbayan ay hindi matutumbasan ng mga komersiyal o jingle sa radyo at telebisyon. Ginagamit ni Erap ang matalik na komunikasyon sa mga tao sa pamamagitan ng pagpapakita sa kanila. At paghingi ng suporta habang nagsasalita sa wika ng karaniwang tao.

Hindi ito kayang gawin ni Villar kung hindi magsasama ng mga artista, modelo, mang-aawit, at atleta. Lalangawin ang kampanya ni Villar, at kailangan ang hakot mula sa mga lokal na opisyal para mapuno ang kaniyang rali. Kahit sa mismong Tondo ay pagdududahan si Villar, dahil sa aking palagay ay hindi talaga siya nakapag-iikot sa mga pook maralita at umaasa lamang sa mga sinasabi ng kaniyang mga kapanalig na opisyal. Mahirap iboto ang isang kandidato kung hindi nakikita na umiikot sa iba’t ibang pook, liblib man o malapit. Ito ang natutuhan ni Erap noon, at muli niyang isinasagawa kahit ngayon.

Wala nang pagtatalo na ang uring panlipunang nasa A at B ay pumapanig kay Noynoy. Ang mga blokeng C, D, at E ang may malalaking populasyon. Dito magaganap ang bakbakan, dahil kayang tabunan ng mga botanteng nasa D at E ang bilang ng mga botanteng nasa hanay ng uring A, B, C. Ang taktika ni Erap na kumbinsihin ang mga nasa hanay ng uring D at E ay hindi lamang pagpapakilala na siya’y para sa masa. Ito ay matalisik na estratehiya, at estratehiyang subok ng panahong ginawa noon ni Ramon Magsaysay.

Sabihin nang dehado si Erap ngunit ginampanan na niya ang gayong papel kahit sa kaniyang mga pelikula, at sa tunay na buhay ay nabilanggo, inalisan ng dangal, at hiniya sa sukdulang pakahulugan. Mas matagal ang pagdurusa ng pamilya Aquino noong panahon ng Batas Militar, at animo’y mahabang pelikula ang sakripisyo ng mga kalahok.

Samantala, si Manny ay amoy salapi na mapaghihinalaang tusong negosyante, na alanganing mula sa dating dukhang uri. Si Manny ang dating politikong kakutsaba ni Arroyo at uring masalapi para patalsikin sa poder si Erap noong nanunungkulan itong pangulo. Pahamig nang pahamig si Villar, lalo kung sa usapin ng pabahay at sari-saring negosyo, at kung ito ay pagpapamalas ng sipag at tiyaga, sipag at tiyaga ito na may lihim na pakana at nakabalatkayong kasakiman. Sa paghaharap nina Erap at Manny, ang labanan nila ay uungkat ng mga dating tunggaliang pampolitika, at pag-angkin sa teritoryo ng Tondo.

Kaya dapat mangamba si Manny kay Erap. At kung mananatiling banta si Erap sa pagwawagi ni Manny, inaasahan kong dudungisan muli si Erap sa pamamagitan ng maiitim na propaganda, na ang sukdulan marahil ay pagpatay sa kaniya sa malikhaing paraan, upang ganap na mawala sa ekwasyon. Sa oras na sumadsad sa sarbey si Erap, at usigin ng masang mamboboto, doon lamang makokopo ni Manny ang botong dating tinamo ni Erap. Ngunit imbes na bumagsak sa sarbey ay lalong tumataas ang rating ni Erap sa mga sarbey. Nangangahulugan ito na maraming tao ang hindi pa ganap na nakapagpapasiya kung sino ang iboboto nila sa halalan. At buháy ang pag-asa ni Erap.

Makupad man ang kampanya ni Erap ay nagpapamalas ng sipag at tatag. At sa dakong huli, posibleng mailaglag niya si Manny, at ang bakbakan ay mauwi sa Noynoy vs. Erap. Ang magpapabagsak kay Erap ay hindi si Noynoy; ang magpapabagsak kay Erap ay ang dating makulay na rekord niya sa serbisyo publiko. At sa wakas, gustuhin man o hindi ng mga kalaban, hinuhulaan kong magwawagi si Noynoy sa halalan dahil sa katiwalian o kaya’y kapabayaan ng kaniyang mahihigpit na kalaban sa politika. At matatalo lamang si Noynoy kung mapawawalang-bisa ang eleksiyon, sa ngalan man ng elektronikong hokus-pokus o masinop na dagdag-bawas na lampas sa apat na panig ng presinto.

Bagong yugto ito na dapat abangan. At hindi na lamang simpleng tunggalian ng mga uri, bagkus pagharap nang personal at tapat sa buong sambayanan.

Kampanya at Kahirapan

Pinakamalupit na panahon ang Abril, kung hihiramin ang dila ni T.S. Eliot, at idaragdag kong isinisilang nito ang mga bulaklak ng kampanya mula sa tigang na lupain ng propaganda, samantalang dinidiligan ng salapi mula sa bulsa ng mga politiko.

Ipinangangako ni Manny Villar na “tatapusin” ang kahirapan ng mga Filipino, sa pamamagitan umano ng sipag at tiyaga. Maganda mang pakinggan ang gayong islogan, lihis naman ang lohika nito at ang “kahirapan” ay hindi nailulugar ang konteksto, ni hindi naipaliliwanag nang maigi kung bakit nananatiling mahirap ang mga Filipino. Simplistiko ang pagtanaw ni Villar sa kahirapan; at ang kahirapan ay nagiging romantisado ang pagtanaw, gaya ng pagligo sa dagat ng basura.

Isa pang hindi naipaliliwanag ni Villar ay ang mismong “kahirapan.” Sa unang malas ay tinutukoy nito ang kadahupan sa antas ng materyal na pangkabuhayan. Malulutas umano ang kahirapan kung may sipag at tiyaga ang tao. Gayunman, hindi ipinaliliwanag ni Villar ang mga pamamaraan at estratehiya kung paano lulutasin ang gayong problema. Para kay Villar, kung migranteng manggagawa ka na napariwa sa ibayong dagat, ang solusyon ay bigyan ka ng salapi at kaugnay na tulong para makabalik sa bansa. Hindi siya magpapanukala ng paglikha ng negosyo sa loob ng Filipinas; at malabo rin ang kaniyang programa kung paano makatitindig sa sariling mga paa ang bansa para hindi patuloy na umasa sa padalang dolyar ng mga nandarayuhang manggagawa’t propesyonal.

Walang malinaw na plataporma de gobyerno ang Partido Nacionalista, at taliwas ito sa mga komersiyal ni Villar na humahalukay sa damdamin imbes na isip ng mga manonood o tagapakanig. Kahit sa usapin ng panlipunang pabahay ay walang programa si Villar, maliban na lamang sa ilang pagkakataong namimigay siya ng bahay at lupa sa palabas ni Willie Revillame.

Si Villar ang nangangako ng pabahay sa mga maralita. Ngunit saan niya kukunin ang pondo rito? Kung isasaalang-alang na may malaking kakulangan sa pambansang badyet ngayong 2010, ang badyet sa pabahay ay mananatili sa antas o maaaring bumagsak pa mula sa kasalukuyang estado nito, depende sa komposisyon ng kongreso. May dalawang paraan na posibleng ikatwiran si Villar: una, ang pagbebenta ng mga ari-arian ng pamahalaan na ang kita o tubo ay ilalaan sa pabahay; at ikalawa, ang mangutang sa mga institusyong pananalapi sa loob man o labas ng Filipinas. Ang kakatwa’y ginawa na ito dati ng kasalukuyang administrasyon ni Pang. Gloria Macapagal-Arroyo. Ngunit halos ambon lamang na maituturing ang biyayang natamo ng mga maralitang tagalungsod kung isasaalang-alang ang alokasyon ng pamahalaan sa panlipunang pabahay para sa maralita.

Anuman ang piliin ni Villar sa nasabing dalawang paraan ng pagtustos sa pabahay, ang kaniyang mga kompanya ang pinakamalapit na makikinabang sa mga transaksiyon, dahil maaari nilang mahamig ang mga kontrata at pautang ng gobyerno.

Madali ang mangako, wika nga, ngunit mahirap isakatuparan iyon. Ang pangangako ni Villar na tatapusin ang kahirapan ay nagtuturing sa kahirapan na animo’y isang halimaw na maaaring paslangin sa pamamagitan ng espada at agimat. Hindi naipapakilala ang kahirapan sa mahahalagang larang, gaya ng ekonomiya, edukasyon, batasan, turismo, kapayapaan at seguridad, likas-yaman, enerhiya, likas-kayang pag-unlad, populasyon, at iba pa. Kung paimbabaw ang pagpapakilala ni Villar sa kahirapan, maaasahan din na paimbabaw at reaksiyonaryo ang mga panukalang tugon niya upang lutasin ito.

Hindi ipaliliwanag ni Villar ang kahirapan alinsunod sa tunggalian ng mga uri at kasarian, at patunay ang kaniyang mga kandidatong senador na pinaghalo-halong personalidad mulang dulong kanan hanggang dulong kaliwa—na isang pampolitikang taktika para makalikom ng boto imbes na lutasin ang problema ng isang sektor. At lalong hindi niya ipaliliwanag ang kahirapan kung sino ang mayhawak ng aparato ng produksiyon, at kung ano ang magaganap kung mananatiling nasa kamay ng iilang tao o korporasyon ang kinabukasan ng Filipinas.

Ang pakikipisan ng mga kandidatong senador na iba-iba ang kulay sa partido ni Villar ay isang estratehiyang may kaugnayan sa pangangalap ng pondo at pagsakay sa pambansang makinarya sa kampanya. Kaya walang maririnig na batikos kay Villar mula sa dulong kaliwa dahil animo’y may kautusan ang partido na sumakay na lamang sa alon ng kampanya para manalo ang mga manok nito, at isinusulong na mga party list. Itinatampok ni Villar ang kampanya ng isang koronel ngunit ang totoo’y hindi ang pagwawagi ng naturang kawal ang mahalaga; higit na mahalaga na makilala si Villar sa hanay ng mga sundalo at pulis na makapagbibigay ng solidong boto para sa mapipiling kandidato.

Kaugnay ng pangangalap ng boto mula sa mga rehiyon ang pagdadala kay Bongbong Marcos. Nakinabang nang mas malaki si Villar kaysa kay Marcos dahil malaking populasyon ang hilagang panig ng Filipinas, bukod sa maaasahan ang boto ng mga Ilokano sa ibayong dagat. Ngunit maaaring ilaglag ni Villar si Marcos pagsapit ng Metro Cebu o Metro Davao o Metro Manila, at pasusubalian na lamang ito sa mismong araw ng halalan kung mababasa sa mga polyeto ang pangalan ni Marcos sa listahan ng Partido Nacionalista. Abala rin si Villar na hakutin ang mga lokal na opisyal na dating kapanalig ng administrasyon; subalit ang gayong paghakot ay walang kaugnayan sa linya ng plataporma de gobyerno ng Nacionalista bagkus nasa antas lamang pagpapatatag ng makinarya sa antas ng pamahalaang lokal.

Si Villar din ang pinakamagaling mangako, at handa siyang sumang-ayon sa mga kasunduan sa iba’t ibang sektor, gaya ng sa mga manggagawa, militar, simbahan, kababaihan, mass media, negosyante, at maralitang tagalungsod. Ang ganitong tindig ay nananatiling nasa antas ng pangako lamang; kinakailangang suriin nang maigi ang mga negosasyon sa panig ng mga sektor, at kung realistiko nga ang mga kahilingan at pag-abot sa gayong kahilingan. Pinakamalaki ang impluwensiya ni Villar sa mass media, dahil ang mga mamamahayag ay maaaring masilaw sa ipinangangako niyang ginhawa at layaw na matutustusan lamang ng walang kamatayang balon ng salapi o pabuya.

Malaya si Villar na mangakong “tatapusin” ang kahirapan. Ngunit dapat tandaan niyang ang kahirapan ay hindi linear. Hindi pelikula o nobela ang kahirapan na may simula, gitna, sukdulan, at wakas. Ang kahirapan ay parang C-5 na lumilihis ng landas sa dati nitong inaasahang lunan, at sumusuot kung saan-saan, at nadaragdagan nang nadaragdagan ang bayarin sa paglipas ng panahon, bagaman maaaring walang tiyak na hanggahan. Ang kahirapan ay mananatili hangga’t hindi nauugat ang malalaking problema, gaya ng korupsiyon at panloloko sa taumbayan; at walang programadong pagkilos ang mga mayhawak ng kapangyarihan at kayamanan.

Ang kahirapan ay walang kisapmatang solusyon, bagkus malulutas lamang ng sama-samang pagkilos at pakikilahok ng taumbayan. Kung walang kakayahan si Villar na hulihin ang guniguni ng taumbayan, at bigkisin ang iba’t ibang sektor ng lipunan, kung isasaalang-alang ang partidong kaniyang pinagmulan, ang kaniyang pangangako na “tatapusin” ang kahirapan ay isang pagbabalatkayo at pansamantala lamang. At pagbabalatkayo na sa malao’t madali ay matutunugan ng mga mamamayang hindi na makatitiis at magsisimulang maghimagsik sa matatamis na pahayag ng kagalang-galang na politikong gaya ni Senador Manny Villar.

Hula at Halalan

“Pitho” ang sinaunang taguri sa sinumang matandang tao na nakakikita sa hinaharap, at gaya ni Teiresias ay magiging gabay ni Oedipus para harapin ang kapalaran. Isang katangian ng pitho ang kakayahang buksan ang isip at loob para makita ang posibilidad ng mga pangyayari, at mabigyan ng babala ang sinuman sa anumang sasapit na panganib o kapahamakan. Halimbawa, kung paanong magwawagi o magagapi ang isang tao sa darating na eleksiyon; o kaya’y kung yayaman ang isang palaboy dahil sa suwerte sa lotto o pagtanggap ng mana mula sa kung sinong maykayang magulang.

Makapangyarihan ang pitho dahil inaakala ng marami na kung ano ang makita ng pitho sa guniguni at masagap sa pahiwatig ng mga bituin at planeta ay nakatakdang maganap at wala nang lakas at bait ang sinuman para baguhin ang agos ng pangyayari. Sa paulit-ulit na buhos ng tubig ay mahuhulaan ng siyentista ang magiging epekto nito sa pagkabiyak ng semento o pagguho ng lupa; gaya lamang ng mahuhulaan ng eksperto kung hanggang saan ang kakayahan ng lubid kapag binatak nang sukdol. Samantala, nakikinig ang pitho sa kaniyang makapangyarihang kutob, at ang kutob na ito ang gumagawa ng kalkulasyon sa kombinasyon ng mga pangyayari sa buhay ng isang tao.

Naiiba ang pitho dahil ang hula ay nakasalalay sa paniniwala, at walang matibay na batayang siyentipiko. Ang batayan ay ang mga dating pangyayari na nakapaloob sa kasaysayan; at sa pagsasaalang-alang ng siklo, ang sinaunang pangyayari ay pinaniniwalaang magbabalik, gaya ng pagputok ng bulkan, pagsapit ng siyam-siyam, pagsalakay ng peste, at paglaganap ng digmaan. Hinuhuluan ng pitho ang tatlong yugto: una, ang indibidwal; ikalawa, ang bayang ginagalawan niya; at ikatlo, ang pangkalahatang daigdig at puwersang makaaapekto sa indibidwal. Sa ganitong pangyayari, gumagamit ang gaya ng mga manghuhulang Tsino at Indian ng mga agimat at simbolo upang umiwas sa malas at tumanggap ng labis-labis na suwerte.

Kung may kapalaran ang tao, may kapalaran din umano ang bansa.

Kung babalikan si Oedipus, ang kaniyang kapalaran ay kaugnay ng Corinth na nilakhan niya, at maidurugtong sa pagtahak niya sa sangandaan patungong Thebes. Maláy si Oedipus sa tadhanang isinaad ng orakulo, at ang magulang niyang iniwasang patayin ay makakasagupa at mapapatay nang di-sinasadya para maipagtanggol ang sarili. Siya ang aalam ng sariling kapalaran, kung bakit may salot sa kaniyang bayan, at kung paano malulutas iyon, na parang pagsagot sa palaisipan ng Espinghe. Matibay ang paniniwala ni Oedipus sa pagiging matwid at maangas. Ang katigasan ng kaniyang loob ay mauuwi sa pagdukit sa sariling mga mata, nang mabatid na siya ang pumatay sa amang si Laius at pakasalan ang inang si Jocasta. Lalayo siya tungo sa ibang bayan, habang taglay ang pighating mamanahin ng kaniyang mga anak.

Sa Filipinas, hindi kinakailangan kung minsan ang pagsangguni sa hula bagkus sa sarbey. Halimbawa, tiyak na ang pagkatalo nina Vetallano Acosta, Dick Gordon, JC delos Reyes, Jamby Madrigal, Nick Perlas, at Eddie Villanueva, na kung hindi man ituring na panggulo na kandidato sa halalan, ay malayang mangarap maging pangulo sa ngalan ng kalayaan at demokrasya. Maiiba nang kaunti ang kapalaran nina Gibo Teodoro, Erap Estrada, Noynoy Aquino, at Manny Villar dahil kahit paano’y may mga partido silang masasandigan. Magkakatalo lamang dahil si Noynoy ay may pagkamatwid, bagaman magulo ang pagpapatakbo ng partido at kampanya, at walang kaugnayan sa kaniyang husay na maging pangulo kung siya man ay may dugong bughaw o dugong martir. Mahusay si Gibo ngunit kulang sa panahon ng paghahanda para makilala, bukod sa bulok ang mga kaalyado sa administrasyon. Masalapi si Manny ngunit may batik ng korupsiyon ang pangalan. At si Erap na hindi lang matanda at kulang sa makinarya sa lokal na antas ay nakasandig pa rin sa dating masang naghalal sa kaniya.

Pinakamagandang halimbawa ng pagharap sa kapalaran ang ginagawa ni Erap. Posibleng nadarama niya na matatalo siya sa halalan, ayon sa hula ng mga sarbey, at nababawasan ang kaniyang kasikatan, ngunit ibig niyang mabatid sa isa pang pagkakataon kung ano ang pulso ng taumbayan. Iba ang pintig ng masa na sumasalubong sa kaniya sa iba’t ibang panig ng kapuluan, at ito ang hahangaan kahit ni Sen. Juan Ponce Enrile. Hindi umano nangurakot si Erap, at kahit ipintas ang kaniyang dating pakikipagbarkada sa mga sugarol, lasenggo, at babaero ay matagal na niyang pinagsisihan yaon, bukod sa sinikap pangasiwaan nang maayos at malinis ang Filipinas. Ibig umano niyang bumawi mula sa dating kabiguan, panlilibak, at pagkakabilanggo, sanhi ng kudeta sa ngalan ng Aklasang Bayan.

At haharapin niya ang pagsagot sa palaisipan ng makabagong espinghe sa katauhan ng midya, negosyo, at akademya. Maaaring mapatay niya nang di-sinasadya ang sariling ama, ngunit ang amang ito ay hindi ang kaniyang ama na nagpatapon sa kaniya sa kung saang bundok at nagtusok ng makamandag na karayom sa paa ng sanggol, bagkus maaaring ang ama ay nasa kaniyang katauhan mismo. Pakakasalan niya ang sariling ina, ang matalinghagang Inang Bayan, at pagkaraan ay maririmarim at magsisisi dahil sa insestong ugnayan. Si Erap ang maaaring bumulag sa sarili, at magpatapon nang kusa sa ibang bansa, ngunit mamamatay siyang humaharap sa kapalaran, at kahit matigas ang ulo’y hihingi sa kaniya ng paumanhin ang mga dating kalaban sa politika sa ngalan ng katubusan.

May aral tayong makukuha kay Erap. At ito ay ang harapin ang kapalaran nang taas-noo, matatag, at bukas-palad sa kabila ng paghihirap.

Kampanya at Halalan

Sa larangan ng politika, ang lahat ay mabubuksan at magagamit bilang kasangkapan upang makamit ang anumang lunggati ng politiko.

Natural ang bakbakan sa politika, at kahit ang pagpatay sa mga tagasuporta ng isang politiko ay maaasahan kung umiiral sa isang pook ang kultura ng sandatahang dahas. Hindi inaasahan sa politika ang pagiging santo o martir ng isang kandidato, lalo sa eleksiyon, at walang kinalaman ang relihiyon sa kaniyang husay ng pagiging estadista. Ang pagiging santo ay higit na makiling sa relihiyon at moralidad; at kung ang kabanalan ang magiging sukatan ng pamumuno, ang pamumuno ay mistulang ehemplo ng matayog na pagsisinungaling. Hindi rin inaasahan sa politika kung mula sa mahirap ang kandidato, dahil ang pagiging mahirap ang lalong magpapagunita ng masaklap at kaawa-awang buhay ng mga botante. Kahit ang kasarian ay walang kinalaman sa politika dahil sa oras na mahalal sa posisyon ang isang kandidato ay kailangang simulang pagsilbihan niya ang pangkalahatang kabutihan ng buong bayan nang walang pagtatangi sa isang kasariang kaniyang pinagmulan.

May itinuturo ang kampanya sa eleksiyon. Ito ay kung paano kikilatisin ang politikong karapat-dapat magwagi at pamunuan ang bayan. Ngunit mahirap magawa ito, dahil malimit nauulapan ng propaganda ang kampanya, at imbes na magtalo nang makatwiran ang mga kandidato ay nauuwi kung minsan sa pagbabatuhan ng putik at maaanghang na punang karapat-dapat lamang sa kubeta o imburnal. Ang pagpapakilala ng mga politiko sa pamamagitan ng polyeto ay waring paglilista ng mahabang resume. Parang nag-aaplay ng trabaho ang bawat politiko, at ang botante sa isang iglap ay nagkakaroon ng kapangyarihang maging employer na makapamimili kung sino ang dapat hirangin sa posisyong pampamahalaan. Itinuturo rin ng kampanya sa eleksiyon ang pagbabalik sa nakaraang dayaan, ang tinaguriang “dagdag-bawas,” at ang taguring ito ay nagbabanta ngayon kahit de-makina na ang halalan.

Ibinubunyag ng eleksiyon kahit ang mga balatkayong kandidato, at ang mga kandidatong ito, na lumalahok para sa anumang kapakanan ng isang politiko, ay taktikang naganap noong unang panahon at paulit-ulit pa ring nagaganap magpahangga ngayon.  Ang mga balatkayong kandidato ay maaaring pambasag ng boto ng kalaban; o kaya’y para palitawin na may kalaban ang isang politiko na ang totoo’y ayaw namang magpatalo o bumaba sa puwesto. May ibang balatkayong kandidato na tumatakbo sa eleksiyon—na kahit batid na matatalo ay ginagawa pa rin yaon—upang magpakilala sa mga botante at testingin ang agos ng opinyon para sa susunod pang eleksiyon. Ang sukdulan ng balatkayong kandidato ay nasa pang-uuyam, na naghahain ng kandidatura sa Comelec upang uyamin mismo ang proseso ng halalan at libakin ang estado ng mga manghahalal. Ngunit nasa demokratikong bansa tayo, at malaya ang sinuman na ihayag kahit ang kaniyang angking katangahan o kabaliwan.

Ang isang pampolitikang posisyon, halimbawa na ang pagkapangulo, ay natural na targetin ng sinumang matindi ang ambisyon. Hindi lamang simbolikong kapangyarihan ang pagwawagi sa halalan; kaugnay din iyon ng kapangyarihang pangkabuhayan at pribilehiyong panlipunang maibibigay lamang sa bukod-tanging nilalang. At upang maganap yaon, kinakailangan ang buong buhay na paghahanda. Magsisimula ito sa pagbubuo ng karera sa serbisyo publiko, pag-iipon ng pondo, pagtataguyod ng network ng institusyon at tao, at iba pa. Ang persona ng politiko ang pinakaiingatan, dahil sa kisapmata’y maaaring madungisan ang kaniyang maningning na karera at pulutin siya sa kangkungan pagkaraan.

Mapapansin na sa proseso ng kampanya kumikiling ang timbangan sa halalan. Ang buong proseso ay lunan ng tunggalian at interogasyon, at mahalaga kung anong pananaw ang mangingibabaw na posibleng paniwalaan ng mga tao. Mabigat ang tungkuling gagampanan ng mga propagandista at komentarista, dahil maaaring makapagpakiling sila sa opinyon ng taumbayan. Maaaring makatulong kung matangkad, makisig, matalino, at mayaman ang kandidato; ngunit maraming may gayong katangian ang nabibigo pa rin sa bandang huli kung hindi niya kayang hulihin ang guniguni ng taumbayan. At magagawa lamang ito ng politiko kung gagamitin niya ang wika at diskurso ng taumbayan.

Sa halalang ito, napakahalaga ang paggamit ng wikang Filipino sa buong proseso ng kampanya. Wika ang natitirang hiblang makapag-uugnay sa kandidato at sa mga botante. At hindi dapat isantabi lamang ito ng mga politiko. Sinumang kandidato na mabisang makagagamit ng Filipino sa pakikipagtalastasan sa taumbayan ay inaasahang magwawagi. Pinatunayan na ito ni Pang. Joseph Ejercito Estrada noon, at maaaring maulit sa halalan ngayong taon.

Mga Plataporma de Gobyerno

Tumatanyag ang salitang “plataporma de gobyerno” tuwing sumasapit ang panahon ng halalan. Ngunit ang kakatwa, walang seryosong talakayan ang umuurirat hinggil dito, at ang halalan ay nauuwi sa pasiklabang personal ng mga kandidato. May panimulang forum ang inilunsad kamakailan na ang bawat kandidato sa pagkapangulo ay tinatanong ng mga lokal na opisyal ng pamahalaan, at siyang tinugon ng bawat kandidato alinsunod sa kaniyang pananaw at paniniwala. Gayunman, kulang pa rin iyon upang mabatid ang tindig ng kandidato batay sa plataporma de gobyerno na isinusulong ng kaniyang partido.

Paano mababatid ang plataporma de gobyerno ng mga pangunahing partido? Isang paraan ay balikan ang opisyal na websayt ng bawat partido politikal at doon mababatid kahit paano ang tindig ng kandidato sa ilang pangunahing isyu.

Para sa Partido Liberal (LP), mahalaga ang pagbibigay ng kapangyarihan sa taumbayan [people empowerment], imbes na panatilihin ang kapangyarihan sa kamay ng ilang mayayaman. Pahayag pa nga ng LP:

We must change our political system to give the citizen more power and the government less; our economic system to confer power to every working person and to provide them with a share in the wealth they create; our social services to guarantee choice and dignity to each of us; and our educational system to equip us to better face the many challenges of the modern world.

Liberals recognize the importance of the things we own in private but we also know the value of what we hold in common. This is why we emphasize concern for the environment—the global common. We also believe that people are at their best as members of communities, to tackle crime and poverty, to build up the common wealth and improve the shared quality of life. We believe that all government, whether local or national, should be bound by the rights of the individual and should be fully accountable to the citizen. For the main purpose of government is to serve and protect the people.[1]

May binanggit ang LP hinggil sa pangangalaga ng kaligiran, pagtugon sa krimen at kahirapan, pagtataguyod ng yaman, at pagpapahusay sa buhay ng mga mamamayan. Idiniin din ng LP na may pananagutan ang pamahalaan sa mga mamamayang sakop nito, samantalang ang mga tao ay binibigkis ng angking mga karapatan.

Bagaman maganda sa unang malas ang plataporma ng LP, kulang na kulang pa rin sa buto’t laman ito upang maging malinaw na gabay ng bawat kandidato. Halimbawa, hindi nilinaw ng LP ang tindig nito hinggil sa malawakang pagmimina at panghihimasok ng mga dayuhang korporasyon sa mga pamayanan. Walang binanggit ang LP hinggil sa umiiral na bakbakan ng Moro Islamic Liberation Front (MILF) at pambansang pamahalaan, at kung paano lulutasin ang problema hinggil sa separatistang tindig ng MILF na ibig biyakin ang Mindanao para makapagsarili ang tinatawag nitong Bangsa Moro. At lalong malabo kung paano magpupundar ng yaman ang pamahalaan, dahil nabigong ipahiwatig ng LP kung daraanin ba sa pagpapatupad ng bagong buwis, sa pangungutang sa mga dayuhang institusyong pananalapi, at sa pagbebenta ng mga ari-arian ng pamahalaan ang plano hinggil sa paglikom ng salapi at paglutas sa kakulangan ng pondo para sa pambansang badyet.

“Ang bayan, higit sa lahat!” ang sigaw ng Partido Nacionalista (NP) na mahigit isang siglo na ang tanda ng pagkakatatag. Makulay ang pakikibaka ng NP, mulang panahon ng pananakop ng Amerikano hanggang Ikalawang Digmaang Pandaigdig hanggang panahon ng Batas Militar at Aklasang Bayan sa EDSA. Ipinagmalaki ng NP ang ubod na halagahan nito:

From its inception, Independence has been a value held dear by the Nacionalistas. In fact, some of them paid for this value with their lives during the first half of the 20th century. The Nacionalistas achieved political independence from its colonial masters. Now, the focus is on achieving economic independence.[2]

Ang “kalayaan sa ekonomikong larang” ang target umano ng NP, yamang nakaigpaw na ang bansa sa pananakop ng dayuhan. Ngunit walang binanggit ang NP kung paano mangangalap ng sapat na pondo para tustusan ang mga programa at proyekto ng gobyerno. Ang kalayaan ba na tinutukoy ng NP ay hinggil sa paglutas sa lumolobong kakulangan sa badyet? Kaugnay ba iyon sa pagbabayad ng utang panlabas? Walang binanggit.

Sa kasalukuyan, walang makikitang malinaw na plataporma ang NP kung sasangguniin ang opisyal nitong websayt, na ang nilalaman ay pulos balita hinggil sa mga gawain ng mga prominenteng mambabatas, gaya nina Sen. Manny Villar, Sen. Alan Peter Cayetano, at Kin. Carlos Padilla. Mahihinuha rito na hindi seryoso ang NP hinggil sa plataporma de gobyerno nito, at kung sakali’t magwagi si Villar sa pagkapangulo ay maaasahan ang dating gawi dahil wala namang matibay na adyendang alternatibo ang NP kompara sa pinaiiral ng kasalukuyang administrasyon. Maimumungkahi kung gayon na linawin ni Villar ang tindig ng NP sa mahahalagang isyu, at ilahok ito sa plataporma de gobyerno ng NP upang maging gabay ng mga tao.

Malinaw ang tindig ng Lakas-Kampi Christian Muslim Democrats (Lakas-Kampi CMD) hinggil sa plataporma de gobyerno nito. Saad nga ng pangkalahatang layunin ng partido:

Section 1. The general objectives of the Party are:

1.1 To promulgate laws, formulate policies, and implement programs which shall safeguard and strengthen the nation’s integrity and sovereignty, promote national unity, foster a high sense of honor and pride among Filipinos, and secure for them genuine and lasting peace, sustained economic growth, prosperity, and political stability as hallmarks of a Strong Republic.

1.2. To develop a socially responsive democratic political structure and a revitalized streamlined graft-free government bureaucracy that will contribute to a stable and durable democracy and effective national governance.

1.3. To engage in the active and peaceful quest for political power as the most effective instrument for promoting Party ideals in the service of the common good and the nation;

1.4. To promote an efficient and globally competitive economic reform policy that will improve the living conditions of the Filipino people; and to pursue socially relevant and political ideals that truly represent the general interest of the people;

1.5. To conduct educational programs which shall stress the universal ideals of democracy and the historical contributions to our national identity of Christianity, Islam, and the country’s indigenous communities; and

1.6. To develop the spirit of entrepreneurship that rewards individual initiative but respects national cultural traditions and places spiritual and ethical goals above purely secular and material interests.[3]

Kahit ang mga layuning pampolitika ng partido ay maingat ang pagkakahanay:

Section 2. The specific political objectives of the Party are:

2.1. To decentralize political power through devolution, deconcentration, and improved local autonomy;

2.2. To empower every citizen politically by promoting social consciousness and active involvement in governance, especially in his community, and the formation of people’s organizations as partners for political articulation and developmental action in society;

2.3. To ensure that politics promotes the national interest, thus transforming the politics of patronage and personality into one of service and ideology; and

2.4. To help ensure a responsible, accountable, and transparent system of government.[4]

May magagandang punto ang mga layuning pangkabuhayan ng partido Lakas-Kampi CMD, at ito ay nakasaad sa Seksiyon 3 ng Konstitusyon nito. Kabilang dito ang pagtatatag ng kaayusang sosyo-ekonomikong batay sa makatarungang pamamahagi, at pantay-pantay na pagpapakalat ng ari-arian, oportunidad, at kontrol ng yaman ng bansa; ang pagsasakatuparan ng demokratiko at mapanlahok na pagdulog sa pagpaplanong pangkaunlaran; ang pagbubunsod ng kooperatibismo at solidaridad sa mahihirap na sektor at maliliit na negosyante; ang pagtitiyak ng epektibong pagsasakatuparan ng repormang agraryo; at pagbubuo ng mga programa at patakarang magtatampok ng seguridad sa pagkain at enerhiya para sa buong bansa.

Kahanga-hanga ang ganitong paglalatag ng mga layunin, ngunit makabubuting linawin ng partido kung ano-anong batas at patakaran ang dapat pang unahin, at kung paano ipatutupad ang gayong mga batas o patakaran. Halimbawa, magandang hakbang ang desentralisasyon, dekonsentrasyon, at lokal na awtonomiya subalit makabubuti kung ipaliliwanag ng partido ang saklaw nito batay sa umiiral na batas, pondo at likas-yaman, o kung may kinalaman ito sa nilulutong federalismo ng mga politikong ibig biyakin na tila pizza pie ang Filipinas. Isa pang halimbawa ang “pagbibigay kapangyarihan sa taumbayan” na maririnig din sa ibang partido. Ang kapangyarihang ito ay maaaring akalaing hanggang papel lamang, at kailangang lagyan ng matibay na pundasyon, sa larang man ng pagtataguyod ng mga samahang masa at pagsasakatuparan ng mga programang nilalahukan ng iba’t ibang sektor.

Sa panahon ngayon, ang hinihingi ng tao ay malilinaw na hakbang para mapabuti ang pagpapatakbo ng pamahalaan. Ang tindig ng Lakas-Kampi CMD ay nangangailangan ng ibayong paglalatag ng mga punto, lalo sa larang ng ekonomiya, agrikultura, politika, kaligiran, edukasyon, seguridad at kapayapaan, ugnayang panlabas, heograpiya, kultura at sining, at iba pa. Hinihingi sa partido ang plataporma de gobyerno dahil ito ang magiging adyenda nito sakali’t magwagi sa halalan ang kandidato sa pagkapangulo. Maliban na lamang kung ibinalangkas ang naturang plataporma para itanghal lamang ngunit hindi naman isasakatuparan.

Higit na detalyado ang plataporma de gobyerno ng Nationalist People’s Coalition (NPC) kung pagbabatayan ang websayt nito. Maihahalimbawa ang plano nito hinggil sa paglikom ng pondo ng pamahalaan sa pamamagitan ng buwis: una, ang gawing payak ang pagbuwis sa mga tao, at pagtatakda ng mga patakaran, hakbang, at pananagutan upang malutas ang kutsabahan, kalituhan, at korupsiyon. At ikalawa, ang pag-alam kung dapat lumipat sa pagbuwis batay sa kinokonsumo, imbes na batay sa kinikita. Binanggit ito ng NPC dahil kailangan umano ang katatagan sa pananalapi upang makalikha ng yaman. At makasisira sa negosyo ang matataas na pataw ng buwis, masasamang utang, at maling pamumuhunan.

Kung paniniwalaan ang NPC, hangad din umano nitong ibaba ang antas ng buwis, gaya sa buwis sa korporasyon at suweldo, at palawakin ang base ng pamumuwisan. Bukod dito, malaking palaisipan ang pagkalap ng sapat na pondo, na magiging balakid para punuan ang badyet. Heto ang plano ng NPC para lutasin iyon:

  • Promote a performance-based revenue collection scheme.
  • Harness technology and maximize its potential to boost revenues by improving transparency, predictability and accountability in the collection scheme.
  • Review the provision of fiscal incentives and subsidies to private firms and investors.[5]

Ang una at ikalawang hakbang ay mahihinuhang sa patakaran sa loob ng Bureau of Internal Revenue (BIR). At ang ikatlong hakbang ay hindi lamang tungkulin ng BIR bagkus maaaring panghimasukan ng sangay na ehekutibo at lehislatibo—mulang pagpapatibay ng mga bagong batas at patakaran hanggang pagpapatupad at pagpapalaganap ng mga ito. Samantala, kung malinaw ang plano ng NPC hinggil sa pagkalap ng pondo, malabo ang tindig nito sa paglutas sa utang ng pamahalaan sa mga panloob at panlabas na institusyong pananalapi, na nangangailangan ng ibayong paliwanag ang pagbalanse sa paglalaan ng pondo para sa mga proyekto at programa, at sa pagbabayad ng mga obligasyon sa mga institusyong pananalapi.

Nakabubuwisit naman ang Pwersa ng Masang Pilipino (PMP) na dating Partido ng Masang Pilipino. Walang laman ang websayt nito hinggil sa plataporma de gobyerno, bukod sa mali-mali pa ang Ingles sa mga lahok. Heto ang halimbawa:

Organization Purpose

The purpose of this organization is to increase the popularity of our common interests. We hope to add new members so we will be able to grow and expand. We also want to have fun while when we are together and working on projects. By developing relationships and friendships, the organization will become even stronger.

Our Mission

Our mission is to further promote the interests of our organization and our members to the community. We strive to make a difference by educating the public and expanding our reach.[6]

Ano ang interes na ibig isulong ng PMP, at karapat-dapat pa bang palaganapin iyon? At kung nais ng partido na magpakasaya habang isinasagawa ang mga proyekto ay maaaring ibang katuwaan iyon, na dapat linawin ng pamunuan. Ang inaasahan ko sa PMP ay masinop na paglalatag ng plataporma na nasa wikang Filipino, ngunit yamang Ingles ang websayt nito ay mahihinuhang hindi iyon para sa masa bagkus para sa mga maykayang nakauunawa sa banyagang wika. Nakipag-alyansa ang PMP sa Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan (PDP-Laban) ngunit magpahangga ngayon ay wala pa ring inihahayag ang PDP-Laban hinggil sa plataporma de gobyerno nito na maiuugnay sa PMP. Ang alyansa ng dalawang partido ay mahihinuhang hindi batay sa prinsipyo at plataporma de gobyerno, bagkus batay sa pondong mailalaan ng partido sa mga kandidato nito.

Pangwakas

Malapit na ang halalan ngunit salat na salat ang mga partido politikal sa pagbabalangkas ng seryosong plataporma de gobyerno. Kung ang ganitong kaliit na bagay ay hindi pinaglalaanan ng panahon, talino, at pondo ng mga partido, at ni hindi ipinaliliwanag nang maigi sa mga websayt, walang maaasahan sa buong panahon ng kampanya kundi ang pagtatampok ng mga personalidad. Ang kampanya ay mananatiling nasa antas ng pagpapamalas ng panrabaw na katangian ng mga kandidato at partido. At ang pagbabago ay mananatiling isang pangarap lamang, at napakailap para sa karaniwang mamamayang Filipino.

Mga Tala


[1] Mula sa “The New Agenda,” plataporma de gobyerno ng Partido Liberal na nalathala sa opisyal na websayt nito. Mababasa ang buong artikulo sa http://www.liberalparty.ph/platform/newagenda.htm/ na hinango noong 7 Nobyembre 2010.

[2] Mula sa “Nacionalista Party: Frequently Asked Questions” na nalathala sa opisyal na websayt nito. Mababasa ang buong artikulo sa http://www.nacionalistaparty.com/faq.html/ na hinango noong 7 Nobyembre 2007.

[3] Hango sa artikulo 3 ng Konstitusyon ng Lakas-Kampi Christian Muslim Democrats. Mababasa ang nasabing konstisyon ng partido sa http://www.lakaskampicmd.com/constitution/ na hinango noong 7 Nobyembre 2009.

[4] Ibid.

[5] Hango sa manipesto ng Nationalist People’s Coalition, sa ilalim ng “Fiscal Discipline” na mababasa ang buo sa http://npcparty.org/index.php?option=com_content&view=article&id=30&Itemid=3/ na hinango noong 7 Nobyembre 2009.

[6] Hango sa http://nelson5108.tripod.com/id1.html/ na hinango noong 7 Nobyembre 2009.

Bighani ng Infomercial

“Infomercial” ang isa sa mga bulaklak ng dila na katumbas ng “propaganda” bagaman malayang pabulaanan ito ng mga kandidatong politiko sa darating na halalan 2010. Mula sa pinagsanib na mga salitang “information” at “commercial,” ang bagong imbentong salita’y nagkaroon ng pambihirang bisa sa bokabularyo ng taumbayan dahil ito ang ginagamit na palusot ng mga politiko upang maisahimpapawid sa radyo at telebisyon, o kaya’y mailathala sa mga pahayagan at internet, ang kanilang pangalan, bisyon, programa, at kung ano-ano pang interes at pinagkakaabalahan. Kung ang komersiyal ay maituturing na paningit at pang-aliw sa pagitan ng mga programa sa radyo o telebisyon, ang komersiyal na ito ay binihisan ng sariwang pakahulugan para tanggaping “impormasyon” na mahihinuhang nakabalatkayong pagbilog sa ulo ng publiko sa masining na paraan.

Sa pamamagitan ng infomercial, ang isang lawas ng kaisipan ay naisasalin nang buo sa isipan ng madla nang animo’y walang panganib. Tinatawag na meme (“mim”) ni Richard Dawkins, ang isang diwain ay kahawig ng gene na kayang magparami nang kusa at magpalaganap mulang isang kultura tungong ibang kultura; o kaya’y maitutulad umano sa virus na pumapasok sa selula at doon nagpaparami hanggang mamatay ang selula; o virus na sumisira ng programang pangkompiyuter.  Sa Filipino, ang pinakamalapit na katumbas ng meme ay “salindiwa” na pinagdugtong na mga katagang “salin” at “diwa” at siyang unang ginamit ni J. Vibar Nero bilang pamagat sa isang babasahin sa hanay ng network ng mga di-gobyernong organisasyon.

Halos walang nababago sa pagsasalindiwa. Ang diwaing ipinapasa mulang isang tao tungong ibang tao ay umaayon sa hubog ng pinagsasalinang isipan. Ang salindiwa ay lumalaganap nang mababaw na pangangampanya, at hindi nakapagdudulot ng kapangyarihan sa madla upang mag-isip nang matalas.  Sa panig ng infomercial, ang pagiging payak nito, gaya sa wika, musika, at imahen, ang nagiging kapangyarihan nito, upang tumalab sa isip ng malawak na lipunan ang ipinahahayag ng politiko. At sa oras na pumasok sa isip ng sinumang tao ang infomercial, dito magsisimula ang parang lorong pag-uulit ng awit o slogan, gaya ng matutunghayan sa panggagaya ng mga paslit, habang natatabunan ang plataporma de gobyerno ng mga partido politikal.

Kung hihiramin ang “salindiwa,” ang infomercial ay maaaring makapagpalaganap ng kaalaman sa isang ahensiya, gaya sa pabahay, edukasyon, kalusugan, at pamahalaang lokal, ngunit ang kaalamang ito ay posibleng nakaayon din para mapanatili sa kapangyarihan ang opisyales ng pamahalaan. Ang infomercial ay maaaring maghayag na may natatago palang programa at proyekto ang pamahalaan (na lingid sa madla), na kinakailangan lamang mabatid para tangkilikin ng taumbayan. Ipinakikilala rin ng infomecial kung sino ang mga politiko na nasa likod ng ahensiya, at siyang makapagpapakalat ng kaalaman hinggil sa pagkakakilanlan sa kanila.

Mapanganib ang salindiwa dahil ang infomercial ay nagpupukol ng mga diwain ngunit walang matibay na paliwanag para suhayan ang gayong mga pahayag. Halimbawa, nauso noon ang sigaw ni Mar Roxas na “Lalaban tayo!” ngunit kung paano ay malabo dahil ang paglaban sa kahirapan o korupsiyon ay hindi nakukuha sa pagpapatakbo ng traysikad, o pagtatanong sa mga musmos na hindi sapat ang kabatiran sa buhay. Kung lalaban man si Roxas bilang ikalawang pangulo ay lalong malabo dahil karaniwang ang ikalawang pangulo ay gumaganap lamang ng sekundaryong papel kung babalikan ang nakaraang rekord ng mga naging ikalawang pangulo.

Sa isang talumpati ni Sen. Miriam Defensor Santiago, binanggit niya ang mga kasapi ng gabinete at iba pang opisyal na lumulustay ng pondo ng bansa para sa kani-kaniyang infomercial. Heto ang binanggit ng butihing senador, batay sa pagtatasa ng Commission on Audit noong 2008–2009:

1. Chair Augusto Syjuco, Tesda – P28.3 M
2. Mayor Jejomar Binay, Makati – P23.4 M
3. VP Noli de Castro, OVP, Pag-ibig/HDMC, HUDCC – P18.1 M
4. Chair Efraim Genuino, Pagcor – P14.1 M
5. Sec. Francisco Duque, DOH – P13.2 M
6. Chair Bayani Fernando, MMDA – P 7.4 M
7. Sec. Jesli Lapuz, DepEd – P 5.7 M
8. Sec. Hermogenes Ebdane, DPWH – P 3.8 M
9. Sec. Nasser Pangandaman, DAR – P 2.4 M
10. Sec. Ronaldo Puno, DILG – P .9 M

TOTAL P117.7 M

Wala pa sa naturang talaan ang mga senador na gumastos mula sa sariling bulsa o sa tulong ng mga kaibigan para makapagsahimpapapawid ng infomercial. Kung ang isang infomercial ay nagkakahalaga ng kalahating milyon katumbas ng ilang minuto o segundong pagsasahimpapawid, mahihinuhang kumikita na ng malaki ang mga network ng telebisyon at radyo. Napakalaking salapi ang nalalagas sa kabang-yaman ng pamahalaan, ngunit kung ito man ay may epekto sa mabilis na paghahatid ng programa ay dapat pang siyasatin ng publiko.

Kung iisipin, ang kabuuang halaga ng infomercial ay maliit na bahagi lamang kung ang kapalit ay pagwawagi sa halalan. Sa pamamagitan ng salindiwa o meme, ang mito ng katauhan ng politiko ay napapanatili. Nalilinis ang dungis, dugo, at dangal ng kandidato, at maaaring magtagal ang gayong imahen sa buong panahon ng kaniyang panunungkulan hangga’t hindi sumusulpot ang panibagong serye ng akusasyon at pagbubunyag mula sa kalabang panig o politiko. Higit pa rito, nawawalan ng lakas ang taumbayan na mag-isip, at magpasiya nang matalas at marapat. Ang paulit-ulit na pukol ng nilikhang impormasyon ay nagiging makatotohanan kahit kabulaanan, gaya ng halimbawa ng mga talumpati ni Sen. Panfilo M. Lacson.

May bisa ang infomercial lalo sa mga gumon sa panonood ng telebisyon o kaya’y sa sinumang altanghap ang pakikinig sa radyo. Ang infomercial ay walang pakialam sa mga plataporma de gobyerno ng mga pangunahing partido politikal, dahil hindi yaon pakikinggan ng mga mainiping tagapakinig o manonood. Ang infomercial ay nakatuon sa panlabas na anyo ng tao, gaya ng ginagawa ni Kal. Ronaldo Puno, na binanggit ang sinaunang kawikaan: “Kung ano ang Puno ay siyang bunga.” Kung ang puno ay nababahiran ng paratang ng malawakang pandaraya sa eleksiyon, gaya ng dagdag-bawas at siyang tinutuligsa ni Sen. Santiago, ang sinumang lililiman ng Punong ito ay makatitiyak ng pagwawagi. Subalit maaaring salindiwa na naman ito, na dapat seryosohing imbestigahan, at pagbulayan, ng buong sambayanan upang maiwasan ang dayaan.

Sa Sinumang Kakandidato na Pangulo ng Filipinas

Maraming matututuhan sa Amerika ang Filipinas mulang kampanya hanggang halalan sa pagkapangulo ng bansa. At ilan lamang ang sumusunod:

1. Kailangan ang bagong mukha ng politika. Ang asta ni Barack Obama ang inaasahan kong gagayahin ng ating mga politiko. Ang isang bagitong senador na tumakbong pangulo ng Estados Unidos, ang politikong naghahain ng bagong pananaw mula sa niresiklong programa ng Demokrata. Ang politikong makapagpapamalas ng katiyakan sa pananalumpati, at makapagpapaalab ng damdamin ng taumbayan, at iiwas pumukol ng putik sa kaniyang kalaban, ang inaasahan kong magwawagi.

2. Tapos na ang panahon ng matandang panahon, at kabilang dito ang sungayang administrasyong naghahasik ng digmaan. Naghahanap ang mga tao ng alternatibo sa digmaan, at ng pamalit sa walang habas na pagpatay. Ang walang dahas na patakaran ng diplomasya ang hindi pa nasusubok nang ganap, at siyang dapat isaalang-alang ng sinumang sasabak sa halalan. Magiging pangunahing adyenda ang usapang pangkapayapaan sa Mindanao, at ang pagtatakda sa Mindanao, Sulu Arkipelago, at Palawan bilang mga pook ng kapayapaan at kaunlaran.

3. Pangunahing aspekto ng kampanya ang pagtitiyak sa ekonomiya ng bansa. Sa Filipinas, ang kandidato ay dapat maghanda sa plano ng muling pagsasabalangkas ng mga priyoridad, at mangunguna na rito ang pagtutuon sa agrikultura, siyensiya at teknolohiya, agham-dagat, turismo, transportasyon, at iba pang kaugnay na larang. Hindi makaaasa ang Filipinas sa pagpaparami ng call center, dahil panandalian lamang ito at nakasalalay sa ekonomiya ng Amerika na ngayon ay lugami sa krisis.

4. Kailangang isaayos ng susunod na administrasyon ang priyoridad sa edukasyon. Ang edukasyong dapat lumaganap sa Filipinas ay yaong magagamit sa loob ng Filipinas, gaya sa agrikultura, agham-dagat, paggugubat, heolohiya, at klima, kaya kinakailangan ang panibagong kampanya upang pasiglahin ang naturang mga kurso. Habang nagtutuon dito, makapagsisimula rin ng pagbubukas ng ugnayan at bagong merkado sa mga nasyong di-karaniwang pinapansin ng Filipinas pagsapit sa kalakalan. Kailangang makapagbukas ng bagong merkado at ugnayan ang bansa na bukod sa Amerika.

5. Seguridad ang isang sigaw sa kampanya sa Amerika. At ang seguridad na ito ay hindi lamang sa paglaganap ng dahas na inihahasik mulang dulong kanan hanggang dulong kaliwa, bagkus sa seguridad maging sa iniimpok na salapi sa bangko. Ang sinumang kandidato ay dapat isaalang-alang ito, at maidaragdag dito ang isa pang alternatibo sa mga tradisyonal na bangko: ang mga tinaguriang micro-credit finance na lumalaganap ngayon sa mga pook-maralita, mulang kalungsuran hanggang kanayunan.

6. Isang batik sa halalan nooong 2000 sa Amerika ang kaduda-dudang resulta ng halalan sa Florida, at siyang nagpanalo kay George W. Bush. Sa atin, mababansagan itong “dagdag-bawas,” na taguring dapat bantayan ng taumbayan. Sawa na ang mga mamamayan sa mga pandaraya sa halalan, at sakali’t maganap ito sa 2010 kahit elektroniko na ang pagboto, ay isang masaklap na pangyayaring hinuhulaan kong magwawakas sa madugong pag-aaklas.

7. Hindi na puwedeng gamitin ng sinumang politiko o partido ang musikang may karapatang-intelektuwal ng mga kompositor at mang-aawit. Labis ang paglabag dito ng partidong Republikano, bagaman nakagawa rin ng paglabag ang kampo ng Demokrata. Sa Filipinas, protektado ang karapatan ng mga kompositor at mang-aawit, at siyang isinusulong ng FILSCAP (Filipino Society of Composers, Authors, and Publishers, Inc.).

8. Huwag makipag-away sa artista, at huwag maliitin ang sinumang dalaga, gaya ni Paris Hilton. Masyadong macho itong si John McCain, at hindi niya inaakalang ang maling hambingang ipinukol niya kay Obama at paggamit kay Hilton ay babalikwas sa kaniyang mukha pagsapit sa YouTube.

9. Laos na ang magandang mukha. Hindi na puwede ang gaya ni Palin na maganda nga’y hanggang ganda lamang ang maipagmamalaki at ikahihiya ninuman ang dumi ng bibig sa pagbibitaw ng paninirang-puri sa kalaban. Hindi puwede ang ganito sa Filipinas, dahil aakalain ang gaya ni Palin na isang palengkera, bagaman higit na may dangal ang karaniwang palengkerang kaya dumadada ay upang kumita at hindi magpasikat sa halalan.

10. Kailangan ng kandidato ang di-tradisyonal na pangangampanya. At ang pangangampanyang ito ay magaganap sa cyberspace, sa loob ng mga pook ng networking, at sa mga opinyon ng mga blogistang walang espasyo sa mga palimbag na magasin, pahayagan, at tabloyd, o kaya’y walang tinig sa radyo at telebisyon. Malalaglag sa kangkungan ang mga kandidatong hanggang pahayagan lamang ang anunsiyo, na paminsan-minsan ang labas na gaya ng praise release.

11. Makabubuting maghanda na ng malinaw na plataporma de gobyerno. Maganda ang disenyo at pagkakabalangkas ng plataporma nina Obama at Biden, at ito ang dapat pinagsusumundan ng mga politiko sa Filipinas. Sa atin, ginagawa lamang ang plataporma ilang buwan bago maganap ang halalan, at ito ay isang kaululan. Maraming politiko ang nais tumakbo sa pagkapangulo, ngunit hangga ngayon ay wala pa akong nakikitang malinaw na plataporma, kahit ng kaniyang partido, hinggil sa kinabukasan ng Filipinas. Ang sinumang maunang magpaskil ng plataporma de gobyerno sa internet ang inaasahan kong makapupukaw ng pansin ng publiko.

12. Kailangan ng kandidato na magsimula nang sumuyod sa iba’t ibang sektor, at makipag-ugnayan. Ang pakikipag-ugnayan ay dapat nakabatay sa bawat isyu, at hindi sa kung magkano ang makakayang ibigay ng politiko sa programa ng isang sektor. At kung makikipag-ugnayan din lamang ang politiko, sumangguni na siya sa malalaking pangkat na may mga base sa pamayanan, at hindi gaya ng ilang pangkat na sikat lamang dahil kayang magpalabas ng anunsiyo at mag-ingay sa mga pahayagan.

13. Mahalaga sa sinumang kandidato ang mga mapa at database ng mga botante. Ngayon pa lamang ay dapat sinusuyod na ito upang mabatid kung sino-sino ang mga kontak, kung gaano kalawak ang lupain at gaano karami ang botante, at iba pa. Nakapagtataka na sa tinagal-tagal ng halalan sa Filipinas, hindi gaanong napagtutuunan ito ng bawat partido. Totoong magastos ang paglalatag ng mapa, at paglalaman ng database, ngunit ang anumang impormasyong makalap dito ay dapat gamitin sa pagsasakatuparan ng mga programa ng partidong magwawagi, at hindi itatago lamang sa baul upang pagkaraan ay gagamitin muli sa susunod na halalan.

14. Hindi makaaasa ang politiko na magpasiklab sa telebisyon. Tapos na ang panahong ito, at humina ang halina ng mga artista dahil sa pagbagsak ng produksiyon ng malalaking pelikula. Ang susunod na bakbakan ay maaaring kampanya at propaganda sa teksting,  video streaming, at iba pa.

15. Kailangan ng kandidato ang tangkilik ng mga tao. At makukuha ito hindi sa pagbubunyag ng kung ano-anong baho, dahil laos na ito at siyang kinabalahuan ng gaya ni Sen. Panfilo Lacson. Magiging matagumpay lamang ang pagbubunyag kung suportado ng mga ebidensiya, at kung hindi’y daranasin ng gaya ni Lacson ang kapalaran ni Palin.

16. Pinakamahalaga sa lahat ang pondo. Makapangyarihan si Obama dahil nakalilikom siya ng pondo para sa pangangampanya nang mabilis, at kahit mula sa ibang bansa. Kung kulang din lamang ang pondo ng kandidato, gaya ni Bayani Fernando na malakas ang loob tumakbo sa halalan, ay dapat huminto na siya sa pangangarap maging pangulo ng bansa.

Ilan lamang ang mga ito sa aking obserbasyon sa halalan. Bagaman matagal-tagal pa ang halalan sa Filipinas, makabubuting maghanda na ang sinumang kakandidato. Hindi kinakailangang gayahin ng mga Filipinong kandidato ang mga kandidato sa Amerika. Iba ang kaligiran doon at iba ang kaligiran dito. Ang pinakamahalaga sa lahat ay pagsasaalang-alang sa kinabukasan ng Filipino dahil ang mga Filipino ay yamot na yamot na sa politikang sinauna, marumi, mababaw, at kaduda-duda.

Ang Panahon ni Barack Obama

Ilang araw na lamang at mababatid na kung sino ang bagong pangulo ng Estados Unidos. Pinakaaabangan sa lahat ito, dahil nakasalalay sa susunod na administrasyon ang magiging patakaran ng Amerika hindi lamang para sa mga Amerikano kundi maging sa iba’t ibang bansa. Kung pagbabatayan ang sarbey, malaki ang posibilidad na magwagi ang koponang Barack Obama-Joe Biden. At sakali mang maging pangulo si Obama, marapat na maging matalas pa rin ang sinuman sa mga inihahain nitong programa.

Sa unang malas ay progresibo ang programa ni Obama hinggil sa ugnayang panlabas. Halimbawa, naghayag si Obama na pabor siya sa diplomasya sa Iran, at kung tatalikdan umano ng Iran “ang programang nuklear at pagtangkilik sa terorismo,” ay makaaasa itong mapapabilang sa World Trade Organization, bukod sa mabibiyayaan ng dayong pamumuhunan at maayos na ugnayang diplomatiko. Ngunit may babala rin si Obama: na kapag nagmatigas ang Iran ay makalalasap ito ng ekonomikong panggigipit (i.e., embargo) at pagkakatiwalag na pampolitika.

Walang pagkakaiba si Obama sa mga naging pangulo ng Amerika. Lagi nitong nasasaisip na “malaking panganib” ang Iran, ngunit hindi nito isinasaalang-alang ang karapatan ng Iran na magsagawa ng sariling programang nuklear na maaaring magamit nito bilang alternatibong pagkukunan ng enerhiya sakali’t masaid ang suplay ng langis nito sa hinaharap. Ang tindig ni Obama na “tumatangkilik sa terorismo” ang Iran ay maaaring may katotohanan, ngunit hindi ito makatutulong dahil ipinapalagay agad dito na ang Iran ay lagi nang panig sa terorismo, at inihahanay sa lunggati ng Al Qaeda, na kung titingnan sa ibang anggulo ay pagtangkilik lamang sa mga rebolusyonaryong kilusang ibig ang kalayaan at kasarinlan, gaya ng pakikibaka ng Lebanon at Palestine. Ang pananaw ni Obama sa Iran ay mapanlagom at hitik sa prehuwisyo ng mapandigmang Amerikano, gaya ng pananaw ng konserbatibong si John McCain, at ito ang nakakatakot.

Isa pa sa mga programa ni Obama ang paglutas sa digmaang Israel at Palestine. Sisikapin umano ng administrasyon ni Obama na maisulong ang diplomasya nang maitatag ang dalawang estado: ang “nasyong Hudyo” ng Israel at ang nasyong Palestine.  Sa pagpapangalan pa lamang ay alanganin na agad si Obama. Para sa mga Palestino, matagal na silang may bansa, ngunit ang bansang ito ay patuloy na sinasakop ng Israel, kaya patuloy ang pakikidigma sa ngalan ng kasarinlan. Ang tindig ni Obama ay dapat isaalang-alang ang patas na trato, ngunit hindi ito magaganap, dahil higit na pumapanig ang Amerika sa Israel dahil sa pagkilala sa karapatan nitong “ipagtanggol ang sarili.” Mabalasik ang Israel sa pagtrato nito sa mga Palestino at iba pang liping Arabo, ngunit hindi naringgan ang Amerika na tumuligsa sa Israel ukol sa mga paglabag sa karapatang-pantao sa gaya ng mga Palestino at Lebanes. Kung nais ni Obama ang kapayapaan, kailangang iwaksi nito sa isip na laging nakahihigit ang Israel sa Palestine o Lebanon o Syria o Iran, at maaaring simulan ang lahat sa ganap na pagbabawal ng paglaganap ng armas nuklear na taglay ng Israel, at sa patas at magalang na turing sa mga nasyong Muslim.

Mahalagang pansinin din kung ano ang programa ni Obama para sa Asya. Hangad umano ng kaniyang pamunuan na lampasan ang nakasanayang kasunduang bilateral, talakayan, at iba pa. Palalakasin pa umano ang ugnayan sa Japan, South Korea, at Australia, samantalang magtatatag ng mga impraestruktura sa Silangang Asya na “magtitiyak ng katatagan at prosperidad.” Titiyakin din na ang Tsina ay hindi lalabag sa mga patakaran. Mapapansin sa ganitong tindig ni Obama na ang Amerika ay pananatilihin pa rin ang “imperyalistang lunggati” nito sa Asya, at laging pumapabor sa mayayamang bansa. Ang binanggit niyang pagtatatag ng impraestruktura sa Asya ay napakalabo, at maaaring kumatawan din ito kahit sa paglalagay ng bagong base militar ng Amerika, halimbawa, sa Mindanao. Sa dinaranas ngayong krisis pananalapi sa Amerika, kaduda-duda ang pahayag na ito kung makakaya nga ng Amerika na magsagawa ng malakawang impraestruktura sa Silangang Asya. Hindi naman kapani-paniwala na kayang supilin ng Amerika ang Tsina, dahil malalagay sa alanganin ang kalakalan sa loob mismo ng Amerika at kapit-bansa nito.

Kahit ang programa ni Obama hinggil sa pakikipag-ugnayan sa Cuba ay paimbabaw. Matagal nang pinapatay ng Amerika ang Cuba sa pagpapataw ng di-makataong ekonomikong embargo, at ang pangako nitong gagawing normal ang diplomatikong ugnayan pagkamatay ni Fidel Castro ay isang kabulaanan. Mas matindi pa ang mga paglabag sa karapatang-pantao na ginawa ng Amerika sa Vietnam, Iraq, at Afghanistan, kaysa ginawang kasalanan, kung may pagkukulang man, ang administrasyon ni Castro sa mga Cubano. Kung bakit nananatiling matatag ang Cuba sa kabila ng embargo ang dapat isipin ng Amerika. Nagtagumpay ang rebolusyong inihasik ni Pang. Castro, at ito ang dapat pagbulayan ng Amerika imbes na mapaso sa terminong “sosyalismo” gaya ng inihayag ni Sarah Palin.

Isa pang mahalagang punto na binanggit ni Obama ang paglikom ng lahat ng nawawalang sandatang nuklear. Maganda ito, ngunit dapat munang maging halimbawa ang Amerika sa mga bansang gaya ng Rusya, Pransiya, Alemanya, Tsina, India, at Israel na itigil na ang pagmamanupaktura ng armas nuklear. Ang panggigipit ng Amerika sa Iran ay isang baluktot na pagpapahalaga, at isinasaalang-alang lamang ang kalagayan ng Amerika at kakampi nito imbes na ibang bansang iba ang pananaw, kultura, at lunggati.

Ang binanggit ko rito ay katiting pa lamang sa maaaring gawin ng administrasyon ni Obama sakali’t magwagi nga ang koponang Obama-Biden. Ngayon pa lamang, nakikita kong pulos pangako itong si Obama, at gaya ng kaniyang katunggaling Republikano, ay walang magagawa kundi ipagpatuloy muli ang kagila-gilalas na patakarang imperyalista ng dakilang Estados Unidos ng Amerika.