Kapag walang takot ang diwa, ni Rabindranath Tagore

Salin ng “Chitto Jetha Bhayshunyo,” ni Rabindranath Tagore ng India
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Kapag walang takot ang diwa

Kapag walang takot ang diwa at taas-noo ang paglalakad
Kapag malaya at ni walang sukal ang mga karunungan;
Kapag ang mundo’y hindi na muling magkakadurog-durog
Sa makikitid na panloob na moog na matatayog;
Kapag ang salita’y umaahon sa pusod ng katotohanan;
Kapag iniunat nang ganap ang matitiyagang kamay;
Kapag hindi naliligaw ang malinaw na batis ng bait
Sa madidilim na disyerto ng mga patay na kaugalian;
Kapag ang isipan ay kinakasangkapan nang pasulong
Tungo sa papalawak na pagninilay at pakikibaka,
Tungo sa kalangitan ng minimithi’t inaabangang kalayaan,
Ama ko, pukawin mong lubos ang aking lupang tinubuan.

“Ang Kaliwanagan,” ni Drukpa Kunley

Salin ng tula ni Drukpa Kunley ng Tibet, at hango sa The Divine Madman: The Sublime Life and Songs of Drukpa Kunley, na salin at may komentaryo sa Ingles ni Keith Dowman.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Ang Kaliwanagan

Ano ang silbi ng mahigpit na pagsunod sa kautusan
Kung hindi mababatid ang tunay na diwa ng mga Buda?
Ano ang silbi ng dakilang talento at karunungan
Kung wala namang patnubay ng mahusay na Maestro?
Ano ang silbi ng taimtim na pagdarasal at ritwal
Kung hindi mamahalin ang lahat ng nilalang gaya ng anak mo?
Ano ang matatamo kung suwayin man ang mga panuto
Kung mangmang naman sa isinasaad ng Tatlong Pangako?
Ano ang realidad na matatagpuan sa labas
Kung hindi mababatid na si Buda ay nasa ating loob?
Ano ang matatamo kung suwayin man ang kaniyang diwain
Kung hindi naman kaya ang likas na daloy ng pagmumuni?
Sino ka kundi magulo at walang bait na hunghang
Kung mabibigong isaayos ang buhay ayon sa panahon at araw?
Ano ang matatamo sa sistematikong paghahanap
Kung ang sumilay na pananaw ay hindi maarok ng kutob?
Sino ang magbabayad sa iyong inutang sa hinaharap
gayong umiiral sa hiram na oras at lakas, at naglulustay ng buhay?
Ano ang matatamo ng aséta ngayon sa pagtitiis ng matinding lamig
Habang suot ang magaspang, munting saplot na di-nakagiginhawa?
Ang aspiranteng nagsisikap nang walang tiyak na instruksiyon,
Gaya ng langgam na umakyat sa umbok ng lupa’y walang mararating.
Ang paglikom ng mga aral, ngunit salat sa meditasyon ng isip,
Ay gaya ng kusang paggutom sa sarili kahit sagana ang kamalig.
Ang paham na tumatangging magturo o magsulat
Ay walang silbi gaya ng hiyas sa ulo ng Haring Ulupong.
Ang hunghang na walang alam kundi malimit makipaghuntahan
Ay nagpapahayag lámang ng kaniyang kamangmangan sa lahat.
Kapag naunawaan ang diwa ng Mabuting Aral, isabuhay ito!

Inisip ang Bayan ko’t Nagbalik ako sa Punongkahoy

Inisip ang Bayan ko’t Nagbalik ako sa Punongkahoy

Salin ng tulang tuluyan ni Karol Wojtyla (Papa Juan Pablo II) mulang Poland.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo mulang Filipinas.

1.
Sumibol ang punongkahoy ng karunungan ng mabuti at masama sa pasigan ng ating lupain. Kasama natin ay lumago ito sa paglipas ng mga siglo; tumayog itong Simbahan sa pamamagitan ng mga ugat ng ating konsiyensiya.

Pinasan natin ang mga prutas, mabigat ngunit nakapagpapalakas. Naramdaman natin ang punongkahoy na yumayabong, gayunman ay nanatiling nakabaon nang malalim sa isang patse ng lupa ang mga ugat nito. Inihayag ng kasaysayan ang mga pakikibaka ng ating konsiyensiya. Pumipintig ang tagumpay sa loob ng saray nito, at ang kabiguan. Hindi tinatakpan ng kasaysayan ang mga ito, bagkus hinahayang tumingkad.

Kaya ba ng kasaysayang dumaloy pasalungat sa agos ng konsiyensiya?

2.
Saang direksiyon nagsanga ang punongkahoy? Aling direksiyon ang sinusundan ng konsiyensiya? Walang kilalang hanggahan ang punongkahoy ng karunungan.

Ang tanging hanggahan ay ang Pagdating na magbibigkis sa isang lawas ang mga pakikibaka ng konsiyensiya at ang mga misteryo ng kasaysayan: paghuhunusin nito ang punongkahoy ng karunungan tungo sa Matang-tubig ng Buhay, na patuloy dumadaluyong.

Subalit bawat araw ay naghahatid ng parehong pagkakahati-hati sa bawat diwa at kilos, at sa pagkakahating ito’y ang Simbahan ng konsiyensiya ay tumataas mula sa mga ugat ng kasaysayan.

3.
Huwag nawa nating maiwala ang linaw na nakikita ng paningin, na pinaglilitawan ng mga pangyayari, at naglaho sa di-masukat na tore na batid ng tao kung saan siya patutungo. Tanging ang pag-ibig ang talaro ng tadhana.

Huwag na nating dagdagan ang saklaw ng anino.

Hayaang ang sinag ng liwanag ay umalimbukad sa mga puso at tumanglaw sa gitna ng karimlan ng mga salinlahi. Hayaang ang sinag ay tumagos sa ating karupukan.

Hindi dapat nating payagan ang kahinaan.

4.
Mahina ang bayan na tumatanggap ng kabiguan, at nalimot na ipinadanas iyon upang magbantay hanggang pagsapit ng oras nito. At ang mga oras ay patuloy na nagbabalik sa dakilang orasan ng kasaysayan.

Ito, ang liturhiya ng kasaysayan. Ang pagbabantay ay salita ng Panginoon at ang salita ng Bayan, na patuloy nating tinatanggap nang panibago. Lumilipas ang sandali sa salmo ng walang humpay na kumbersiyon: kumikilos tayo tungo sa pakikilahok sa Ewkaristiya ng mga daigdig.

5.
Sa iyo, daigdig, kami ay bumababa upang palawakin ang iyong saklaw sa lahat ng tao, ikaw na mundo ng aming mga kabiguan at tagumpay; sa lahat ng puso’y bumabangon ka bilang misteryo ng paskuwa.

Daigdig, palagi kang magiging bahagi ng aming panahon. Sa kabila ng panahong ito, at sa pagkatuto ng bagong pag-asa, maglalakbay kami sa bagong daigdig.

At ibabantayog ka namin, daigdig ng sinauna, bilang bunga ng pag-ibig ng mga salinlahi na hinigtan ang poot.

Komunikasyon at Pagsagap sa Pahiwatig

Hindi nakapagtataka kung inuulan ng batikos kahit ang ngiwi ng ating Pangulo nang maghayag ito ng saloobin hinggil sa trahedya sa Maynila. Bagaman walang intensiyon si Pang. Noynoy Aquino na makapanakit sa damdamin ng mga kaanak ng nasawi sa pamimihag ay di-naiwasang basahin ang kaniyang pahiwatig sa negatibong paraan. Bahagi ng komunikasyon ng mga Filipino (at marahil ng mga Tsino) ang pahiwatig na taglay ng salita at ang angkop na kilos na kaugnay nito. Ito ay dahil ang pakikipag-usap ng mga Filipino ay isinasaalang-alang ang konsepto ng “kapuwa” na ang kausap na tao ay kabahagi ng katauhan ng nagsasalita. Hindi maaari sa Filipino na daanin lamang sa tahasang pagsasalita ang nais iparating sa iba na parang ang kausap ay malamig na bagay.

Halimbawa, ang paghingi ng paumanhin ay hindi basta pagpapaabot ng iniisip o niloloob sa pabigkas o pasulat na pamamaraan, bagkus tumitindi o humihina alinsunod sa kislot ng kilay at labi, o paglaki ng mata o paglobo ng ilong, na sinasabayan ng kumpas ng kamay o ibang galaw ng katawan. Kung minsan, kinakailangan ang tagapamagitan (na higit na kilala bilang padrino) para mapaglapit ang kalooban ng dalawang panig na nagkaroon ng alitan at di-pagkakaunawaan. Bakit nagkaganito? Dahil ang komunikasyon ng mga Filipino ay mataas at malalim ang paghihiwatigan. Ang nagsasalita at ang kausap nito ay itinuturing na may matalik na ugnayang higit sa maitatakda ng uring panlipunan, kulay ng balat, at paniniwala sa buhay.

Sa pagbasa ng mga pangyayari, maisasaalang-alang ang dalawang paraan. Una, ang pananaw ng pamahalaan na umaalam sa puno’t dulo ng pamimihag at ang mga naganap na pagkilos para supilin iyon. Sa yugtong ito, maaaring tingnan ang pamimihag sa punto ng naburyong na dating pulis na si Rolando Mendoza; sa ginawang pagsalakay sa bus para saklolohan ang mga bihag na Tsino, at iba pang pangyayaring sumibol matapos ang pamimihag. Ikalawa, ang pananaw ng mga nakasaksi sa trahedya, maging iyon ay sa telebisyon o sa tunay na buhay. Sa pananaw ng karaniwang saksi na bumabasa ng mga nasasagap na pangyayari sa midya, ang mga pahiwatig ay nakabuhol sa karanasan ng tao na masisipat sa kapuwa pansarili at panlipunang anggulo.

Ang “Trahedya sa Maynila” (na ginaganapan ni Mendoza, ng mga turistang bihag, ng mga sumaklolong pulis, ng mga mamamahayag at miron, ng mga opisyal ng pamahalaan ng kapuwa Filipinas at Hong Kong, at iba pa) ay maaaring basahin sa apat na antas. Una, ang sumasagap ng balita ay maaaring walang pakialam o pasibo bukod sa salát sa karanasan upang maunawaan ang puno’t dulo ng mga naganap. Ikalawa, ang sumasagap ng balita ay nahahatak sa madamdaming tagpo na kaniyang narinig, nakita, o nabasa hinggil sa pagkamatay ng mga turista, at kung gayon ay higit na pinananaig ang damdaming gaya ng poot at hilakbot, kaysa matuwid na pag-iisip. Ikatlo, ang sumasagap ng balita ay ibinabatay ang kaalaman sa mapagsiyasat na gawi hinggil doon. At ikapat, ang ganap, malinaw, at makatotohanang balita ay ibinabatay ng sumasagap sa resulta ng mga pagsusuring ginawa ng mga tao na may kakayahan at karanasan sa gawaing iyon.

Mabigat kung gayon ang pag-alam sa Trahedya. Ang kahulugan ng trahedya ay hindi na lamang mauugat sa pangyayaring sinibak si Mendoza dahil sa mga maling paratang na ikinaso sa kaniya at sa kaniyang mga tauhan. Ang kahulugan ng trahedya ay isa ring epekto na kailangang danasin, matapos mailibing ang mga nasawi, maparusahan ang mga opisyal na nagpabaya sa tungkulin, at mawakasan ang malalimang imbestigasyon at pagsusuri ng mga eksperto at pulis at mediko. Kung sisipatin ang madamdaming protesta sa Hong Kong, sa cyberspace, at sa mga pahayagan sa iba’t ibang dako ng daigdig, ang Trahedya sa Maynila ay kumakatawan sa posibleng bunga na matatamo sa proseso ng pag-alam sa balita, opinyon, at panitikan.

Dalawang Tula ni Cecilia Woloch

salin ng dalawang tula ni Cecilia Woloch
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

CARPATHIA

Hinugasan ang abok at bantot
ng tren na Polish,
nakiawit sa isang paslit.

Kumain at tumawa at umiyak,
tumagay ng vodkang may katas
ng mansanas, at nagtinapay.

Lumakad sa mga bukirin
nang dapithapon, at sa gubat
at pabalik muli—

parang ng mga gumamela,
amorsekong matinik ang ulo,
unang asul na mirasol ng Hunyo.

Ibinukas ang kamay sa langit
humilata nang mag-isa
sa aking pagkalula.

Tinipon ang mumunting butil
na biyoleta mula sa ilang,
at kinipil sa palad—

Siberyong sirwelas, maliliit
na bunga, na nilasap sa dila
ang malamuyot na tamis-pait.

Nabigo at nabigo sa pag-ibig.
Lumayas kung saan-saan,
habol-habol ang hininga.

Nagtiwala sa mundo na maging
mabuti’t tumayo sa pintuan,
at nakinig sa mga lobo’t

naulinig ang sariling bangkay
sa talahibang bumubulong:
Mahal, mahal, mahal.

MGA ALITAPTAP

At ito ang aking mga bisyo:
kawalang tiyaga, mainit ang ulo, alak,
at malimit na paghitit ng sigarilyo;
halos di-matighaw na uhaw na mahagkan;
pagkagutom na hindi basta gutom
bagkus gaya ng takot, pagpigil sa hilakbot;
at pagtikim sa mapapait na tsismis
ng mga tao na nanakit sa akin—para sa pait;
at paglalandi sa mga estranghero at pagsasabi
ng “Mahal” sa mga batang di-alam ang ngalan;
pagmamaneho nang mabilis, at di-pagiging
Budista para hayaan sa bahay ang mga insekto
o ang maririkit na mala-laruang dagang kosta
na ang mga katawan ay dumikit sa bitag
na dala ko ang mga bangkay pa-basurahan;
at minsan, higit na pinipiling makapiling
ang aklat kaysa tao, at hihimig nang hihimig
at mabubuhay sa loob ng guniguni
at kung paanong gaya ng batang babae’y
susundan ang makupad na lakad ng tiya
tuwing takipsilim doon sa halamanan,
at natutong humuli ng mga alitaptap sa palad,
upang ipahid ang malalagkit, pumupusikit
na sinag sa mga daliri at tainga gaya ng hiyas.

Bubuyog sa bulaklak

Retrato mula sa photos8.com