Mensahe para sa KASUGUFIL (Kapisanan ng mga Superbisor at Guro sa Filipino)

Malaking karangalan ang humarap sa kalipunan ng mga guro, dahil ang pagharap na ito’y maituturing na pagkilatis sa sariling katauhan na hinubog din ng mga guro sa loob at labas ng paaralan. Parang humaharap ako sa salamin na maraming panig, at bawat anggulo’y lumilikha ng anyo o hulagway na kung hindi matapat sa realidad ay salamangka ng kulay at liwanag.

Bawat guro’y maaaring sipatin na aktibong tagasagap ng karunungan, ngunit hindi basta bulag na tagasunod sa sinumang tagapagsalin ng kaalaman. Ang kakayahan ng gurong magtanong, magtanda, magsaliksik, magsulat, makinig, at magsalita ang magbibigay ng malaking bentahan sa kaniya sa larangan ng pagtuturo.

Kaya hindi biro ang pagtuturo, lalo sa Filipino.

Kinakailangan ng guro ang dibdibang pagsasanay at pag-aaral hindi lamang sa disiplinang nais niyang pagtuonan, bagkus maging sa pakikipagkapuwa sa kaniyang mga kapuwa guro at mag-aaral. Upang matamo ito, kinakailangan ang organisasyon na mapagkakatiwalaan at malinis at bukás makipag-ugnayan. Na maaaring nasa katangian ng gaya ng KASUGUFIL (Kapisanan ng mga Superbisor at Guro sa Filipino).

Hinahamon ang KASUGUFIL na itaas ang pakikibaka nito sa higit na malikhaing antas. Ito ay dahil sa pangangailangang buuin ang bagong kurikulum sa Filipino at repasuhin ang multilingguwal na edukasyong panukala ng ilang tao o sektor.

Hinihimok ko kayong bantayan ang sariling hanay nang may tunay na pagmamalasakit at kabutihang-loob upang maisagawa ninyo ang itinatadhana ng Saligang Batas 1987 hinggil sa Lakas ng Bayan [People Power]. Bagaman malaki at makapangyarihan ang makinarya ng Kagawaran ng Edukasyon, hindi ito sapat para maging kampante ang bawat guro at iasa ang kaniyang kapalaran sa awtoridad. Sapagkat gaya ng ipinamamalas ng nakaraan, gaano man kadakila ang isang institusyon ay nauuk-ok pa rin ito ng anay sa iba’t ibang paraan.

Binabati ko ang buong pamunuan ng KASUGUFIL sa matagumpay na pagdaraos ng taunang pagtitipon, ngunit nais kong itangi ang tagapayong tigulang na si Bb. Leonida Villanueva, kasama si Sandor Abad at ang ilang piling superbisor, na matapang na humarap kay Sen. Vicente “Tito” Sotto III upang humingi ng tulong pinansiyal na kailangan sa kongresong ito. Kung hindi dahil sa kanila ay wala siguro tayong kakainin sa loob ng tatlong araw, at maaaring abonohan pa ang gastusin para sa pansamantalang pagtigil dito sa Teachers’ Camp. Dapat ding kilalanin ang pamahalaang lokal ng Baguio, na pinamumunuan ni Alkalde Mauricio Domogan na maluwag na tinanggap ang KASUGUFIL.

Pasalamatan natin ang mga superbisor at direktor na pawang lumikom ng mga guro at naghatid dito sa Baguio. Pasalamatan natin ang mga boluntaryo na bumubuo ng Sekretaryat. Pasalamatan natin ang ating mga tagapanayam. Pasalamatan natin ang network ng mga guro mulang DepEd hanggang KWF. Pasalamatan natin ang mga kawani ng Teachers’ Camp at ang lahat ng tagapagsilbi ng pagkain at tagapagtiyak ng seguridad.

Higit sa lahat, pasalamatan natin ang lahat ng guro, sa publiko man o pribadong institusyon, sa loob man o labas ng paaralan. Kilalanin natin ang dakilang ambag nila sa lipunan, upang marinig ito hanggang sa bulwagan ng Malacañang o Hukuman o Batasan. Kung magsisimula sa atin ang pagpapahalaga sa karaniwang guro, naniniwala ako na pakikinggan tayo kahit ng sinumang Maykapal.

Magandang gabi sa inyo, at mabuhay kayong lahat!

[Mensahe na binasa ni Roberto T. Añonuevo sa “Gabi ng KASUGUFIL” na ginanap noong 18 Abril 2011, Teachers’ Camp, sa Lungsod Baguio, at dinaluhan ng halos dalawang libong kalahok na guro at superbisor mula sa iba’t ibang panig ng Filipinas.]
Advertisements

“Ang Rosas at ang Mesa” ni Hugo von Hofmannsthal

Salin ng “Die Rose und der Schreibtisch” (1892) ni Hugo von Hofmannsthal, batay sa saling Ingles ni Johannes Beilharz
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

ANG ROSAS AT ANG MESA

Alam kong hindi nahuhulog nang kusa sa bukás na bintana ang mga bulaklak. Lalo na kung gabi. Ngunit hindi iyan ang mahalaga. Isang pulang rosas ang biglang bumagsak sa harap ng aking balát na sapatos na itim, nang tumakip ang niyebe sa lansangan. Matingkad na pula ang rosas, gaya ng pelus, mapayat at buko pa, at walang halimuyak dahil sa lamig. Pinulot ko iyon, at isinilid sa munting plorerang Hapón, saka natulog sa kama.

Naalimpungatan ako pagkaraan. May bahagyang liwanag sa silid, hindi mula sa buwan, bagkus mula sa mga bituin. Nasamyo ko ang halimuyak ng maligamgam na rosas na lumulutang sa hangin, at nakarinig ng usapan. May inuusal ang palamuting Tsinong rosas  sa tinturang Vienés hinggil sa kung anong bagay. “Wala siyang panlasa, walang anumang estilo,” sambit nito, “di marunong pumili!” Na tumutukoy sa akin. “O, hindi niya dapat itinabi sa akin ang gayon!” Na tumutukoy sa buháy na rosas.

Rosas sa daang maulan

"Rosas sa daang maulan," larawan mula sa Photos8.com

Dalawang Tula ni Eugenio Montale

salin ng mga tula ni Eugenio Montale mula sa Italyano at ibinatay sa saling-Ingles ni G. Singh
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

PAGBAGSAK NG HALAGAHAN

Binasa ko ang gradwadong tesis ng estudyante
hinggil sa pagbagsak ng halagahan. Sinumang
bumagsak ay mahihinuhang nasa kaitaasan,
at mahahalata, ngunit sino ang labis na gago?

Wala sa itaas o ibaba ang búhay ng tao,
at wala ring gitna. Hindi nito batid ang itaas
o ang ibaba, ang hungkag o ang ganap,
ang bago magsimula o ang nakalipas. Walang
anumang nalalaman hinggil sa kasalukuyan.

Punitin ang mga pahina, itapon sa imburnal,
huwag kang kumuha ng anumang digri,
at masasabi mo ngayon na namuhay ka
marahil kahit man lang sandali, kahit kisapmata.

MGA SALITA

Kapag napukaw
ang mga salita,
tatanggihan nito ang pinakamarikit
na pook na laan sa kanila,
ang basahang papel mula sa Fabriano,
ang tinta mula sa Tsina, ang pamigkis
na balát o pelus
na nagpapanatili ritong lihim.

Kapag nagising
ang mga salita,
mahihiga ito sa likod ng resibo,
sa mga gilid ng tiket ng lotto,
sa mga kard na pangkasal
o pahatid sa mga pakikiramay.

Walang anumang hinihiling
ang mga salita
nang higit sa pagkakasalabid
ng mga teklado
ng portabol na Olivetti,
sa munting dilim ng mga bulsa
sa pangginaw o sa pusod
ng basurahan; at pinaliit
sa kuyom na pira-pirasong papel.

Nalulungkot
ang mga salita
na palayasin gaya ng mga puta
at tanggapin nang may poot
na mga palakpak at panghihiya.

Naiisin
ng mga salita
ang humimbing sa loob ng bote
kaysa uyamin na binasa, ipinagbili,
pinabango, at pinatulog nang matagal.

Pag-aari ng lahat
ang mga salita, at mabibigo yaong
magtago sa mga diksiyonaryo,
dahil malimit may isang palaboy
na maghahalukay ng pambihira
at pinakamabahong halamang-ugat.

Nawawalan ng pag-asa
ang mga salita
makalipas ang walang hanggang
paghihintay na bigkasin pang minsan
at pagdaka’y yayao sa piling niya
na nag-aangkin, nagmamahal sa kanila.

Silid-aklatan, kuha ni Jon Sullivan.

Silid-aklatan, kuha ni Jon Sullivan. Mula sa public domain photos.com

Salita ng Taon 2009

“Bayani” ang isa sa mahahalagang Salita ng Taon 2009, at ito ay kinakatawan ng gaya ni Efren Peñaflorida na kinilala ng CNN. Si Peñaflorida ang nagpakilala ng edukasyon sa pamamagitan ng kariton, at sa pagsugpo sa kultura ng tambay at maton na malaganap umano sa kaniyang lugar. Kahanga-hanga ang pagwawagi ni Peñaflorida, samantalang ibinubunyag ang kahinaan ng pamahalaang ito na maglaan ng sapat na pondo, tauhan, at pasilidad sa mga dukhang estudyante upang makapag-aral at makatapos ng pormal na edukasyon.

Kung ang target ng kariton ay malikom ang mga kabataan palayo sa kultura ng maton at tambay ay magandang proyekto. Panandalian ang ganitong proyekto, dahil ang mga gumigimik na kabataan ay karaniwang sa gabi naglalakwatsa kung hindi man nagtatrabaho; at kung gumising ay halos tanghalian na. Ang target ng pangkat ni Peñaflorida ay mahihinuhang nasa edad 9–12 taon, at ang kariton ay naghahain ng oportunidad upang magbasa ng aklat, kumutingting ng laruan, magpalunas ng mumunting sugat, at magbigay ng payo na maaaring may kaugnayan sa pagkatao at pamilya.

Ang edukasyon sa pamamagitan ng kariton ay pangarap na dapat iangat sa mataas na antas. Maaaring sa susunod na panahon ay hindi na malalaking paaralan ang kailangan, kundi maliliit na sangay ng paaralang tumutugon sa pangangailangan ng mga kabataan at pamayanan. Sinusuri kahit ang mga inilalakong aklat at babasahin, dahil kung ang mga teksbuk at babasahing patakbuhin lamang ang makikita sa kariton ay magsisilbing tulay pa ang kariton sa pagpapalaganap ng mga basurang kaisipan. Inaasahang matuturuan din ang mga bata na magtaglay ng kasanayan, at ang kasanayang ito, panandalian man o pangmatagalan nilang magagamit, ay dapat alinsunod sa hinihingi ng kanilang pamumuhay.

Nagbibigay ng pag-asa ang kariton sa mga dukhang kabataang salat sa oportunidad na makapag-aral. Subalit makapagbibigay din ang kariton ng balighong pag-asa kung ang edukasyon ay mananatiling nasa antas na pangkalye lamang, at hindi na maitutuloy tungo sa higit na kapaki-pakinabang na paraan. Nagtuturo ng sigasig ang kariton kung paano dapat aktibong kumilos ang pamahalaang ito para tugunan ang pangangailangan sa edukasyon. Ngunit nagbibigay din ito ng halimbawa kung paano iaasa sa kariton ang edukasyong hindi makasasabay sa mabibilis na pagbabago sa lansangan at lipunan. Ang kariton ay dapat sipatin na isang hakbang pasulong, at kung hindi ito tuloy-tuloy na maisusulong tungo sa matataas na larang, ang edukasyon ay mauuwi sa pagiging panakip-butas lamang.

Maiuugnay din ang salitang “bayani” sa pangalan ni Manny Pacquiao. Ngunit ang pagkabayani ni Pacquiao ay nasa personal na antas, at siya bilang sagisag ng bayan ay ginagamit sa pakikipagbakbakan na ang ultimong tagumpay ay nasa pagpapabuwal ng kalaban sa pamamagitan ng suntok at pagkakamit ng pitong titulo sa pitong timbang na dibisyon.  Sa puntong ito, ang pagkabayani ni Pacquiao ay masisipat na pang-isahan lamang, at lumalawak lamang ang pakahulugan dahil sa pagkasangkapan kay Pacquiao bilang sagisag ng Filipinong nakikipagsapalaran sa ibayong dagat. Inaangkin si Pacquiao ng taumbayan na pandaigdigan ang kalibre at husay bilang atleta, at ang ganitong pagpapahalaga ang nagpapanibago sa sagisag kay Pacquiao mulang personal tungong panlipunang konsepto ng bayan.

Maiuugnay din ang salitang “bayani” sa naganap na masaker sa Maguindanao. Pinatay ang 57 katao ng mga pinaghihinalaang bataan ng pamilya Ampatuan, at may kaugnayan ito sa politika. Ang mga tao na ibig sumalungat sa Ampatuan sa pamamagitan ng mapayapang pamamaraan ay maituturing na bayani, dahil ang sakripisyo nila ng buhay ay sa layong makamit ang kalayaan, katarungan, kapayapaan, at kaunlaran sa Maguindanao nang higit sa kayang itakda ng buong lipi ng Ampatuan. Sa pagkakataong ito, ang konsepto ng “bayani” ay hindi lamang pang-isahang tao, gaya ng kay Peñaflorida o Pacquiao at alinsunod sa pananaw ng mga Amerikano. Ang bayani ay pangmaramihan, gaya ng mauugat sa salitang “bayan” mula sa “bayan+i”. Binuksan ng masaker sa Maguindanao ang iba pang kaugnay na usapin, gaya ng pag-iimbak ng armas, pagtatatag ng mga pribadong sandatahang hukbo, monopolyo sa kapangyarihan ng isang pamilya sa pamahalaang lokal at negosyo, pakikipagbakbakan sa mga separatistang MILF, at pagpapataw muli ng Batas Militar sa buong lalawigan. Sa pagkakataong ito, ang konsepto ng “bayani” ay lumalampas na sa hanggahan ng Maguindanao, at umuukilkil sa kamalayan ng buong bansa. Hinihimok ng panahon na gumising ang taumbayan sa malaong pananahimik, at wakasan ang paghahari ng dahas at kasakiman ng iilang tao lamang.

Lumutang ang salitang “bayani” nang may magpanukalang gawing pambansang bayani si Pang. Corazon Aquino nang yumao ito. Marami ang nagpasalamat kay Aquino bilang pangulo, at ibinandila ng mga dambuhalang network ng telebisyon, radyo, at pahayagan ang pakikibaka niyang matamo ang “demokrasya” sa Filipinas. Ngunit ang pagkabayani ni Aquino ay umuungos sa ambag ng taumbayan sa gaya ng Aklasang Bayan sa EDSA. Hindi magtatagal ang halina ni Aquino, at ang pinakasukdol ng kaniyang paggamit sa lakas ng taumbayan ay mabibigo nang sumuporta siya sa pagpapanatili ng base militar ng Estados Unidos sa Subic at Clark, o kaya’y sa kahinaang pahupain ang galit ng taumbayan nang paslangin sa Mendiola ang may 13 magsasaka at masugatan ang 80 kataong humihingi ng reporma sa lupa. Mabibigong maipasa sa senado ang bagong tratadong militar ukol sa base; at iiral ang usapin sa asyenda Luisita na halimbawa ng pagpapahalaga sa repormang agraryo. At magbabalik lamang muli si Aquino upang makilahok sa ibang pampolitikang usapin, gaya ng malawakang pandaraya sa halalan at pagtuligsa sa malawakang korupsiyon sa pamahalaan noong administrasyon nina pangulong Fidel Ramos, Joseph Ejercito Estrada, at Gloria Macapagal Arroyo.

Pinakamagandang halimbawa ng “bayani” ang masisilayan sa nakaraang mga bagyong gaya ng Ondoy at Pepeng na humagupit sa bansa. Ang malawakang pagkasalantang dulot ng pagbaha, pagguho ng mga lupa, at pag-ulan ng siyam-siyam ay gumising sa taumbayan para tulungan ang kapuwa Filipinong nasa bingit ng panganib o kamatayan. Pambihira ang pagbabalikatan ng mga tao mulang artista at politiko hanggang mga karaniwang tao; ang paghahatid ng mga serbisyo, pagkain, gamot, at iba pang kaugnay na kagamitan; ang pagbubukas ng mga tahanan at gusali; ang pagsasalusalo para mairaos ang gutom at sakit ng mga bakwet at sawimpalad. Maraming Filipino ang nagboluntaryo sa iba’t ibang paraan, hindi alintana kung wala mang salapi, ang mahalaga’y maipaabot kahit ang munting serbisyo na makatutulong sa pagtitindig muli sa buhay ng mga nasalanta.

Ang konsepto ng bayani ay dapat muling isaalang-alang ngayon. Ang bayani ay hindi dapat makulong sa iilang tao lamang; ang bayani ay dapat matuon sa buong bayan. Ang “bayani” ang iminumungkahi kong maging Salita ng Taon ngayong 2009.

Iyang Pagpapangalan

Salita ang bumubuo ng publikong imahen ng tao, at ang masining kung hindi man tusong paggamit nito ay makalilikha ng pambihirang konseptong sasaklaw sa guniguni ng madla. Ang mga taguring “King of Rock & Roll,” “King of Pop,” at “Asia’s Songbird” ay maaaring sumaklaw hindi lamang sa angking husay ng tao sa piniling larang na musika, bagkus sa negosyo at kulturang isinusulong nito. Ang musika ay lumalabas sa dating lunan ng pagtatanghal, at nakakabitan ng mga diwaing maharlika, samantalang ang publiko ay mistulang sakop sa gayong halina. At ang mang-aawit ay nagiging pambihira, dahil ang taguri sa kaniya ay posibleng lampas sa kayang ipakita ng kaniyang talento sa pagtatanghal.

Ang pagpapangalan ay tumutulong upang matandaan ng madla ang isang personalidad. Maihahalimbawa ang mga ikonikong pangalan sa resling noong dekada 1980, gaya nina Ricky “The Dragon” Steamboat, George “The Animal” Steele, Jake “The Snake” Roberts, at Jimmy “The Superfly” Snuka, dahil kakabit ng mga pangalan nila ang konsepto ng hayop o insektong mabagsik at nakamamatay. Samantala, ang pagiging ilahas ay itatampok ng gaya nina Randy “Macho Man” Savage at Brett “The Hitman” Hart na hindi lamang guwapo at makisig bagkus maaasahang tirador sa loob ng lona. Ang paglalaban sa lona ay kapuwa isports at aliwan, at naging makulay dahil sa introduksiyon ng madulaing tagpo ng mga bakbakan at katauhan ng mga kalahok.

Hindi magpapahuli ang Filipinas sa kalakaran sa ibayong dagat. May “Living Legend,” “Fortune Cookie,” “Sky Walker,” “El Presidente,” at iba pang taguri na hindi lamang magpapasikat sa basketbolista bagkus magpapakilala rin ng saklaw ng Philippine Basketball Association (PBA) noong dekada 1970-1980. Ang pagpapakilala ay dapat ipapataw ng iginagalang na komentarista, gaya nina Joe Cantada at Ed Piczon, upang maging kapani-paniwala sa madla. Mauulit ang gayon sa bilyar, gaya ng Efren “The Magician” Bata Reyes; at sa boksing, gaya ng taguring “Pound for Pound King” kay Manny Pacquiao.

Pinakamalakas ang datíng ni Michael Jordan na tumulong nang malaki upang makilala ang brand ng sapatos na Nike. Dahil kay Jordan, ang Nike ay hindi naging ordinaryong gomang sapatos bagkus sapatos na kayang magpalutang sa eyre ng kaniyang mga panatikong tagasunod. Ang sapatos ay nagdaragdag ng prestihiyo at angas sa mga manlalaro kung hindi man tagahanga. Ang sapatos at basketbol ay nagkaroon din ng pagsasalikop ng katangian, at umabot hanggang ibang larang gaya ng moda, agham, siyobis, at politika. Ang ehemplo ni Jordan ang sinisikap pantayan ngayon ni Pacquiao, bagaman walang malinaw at konsistent na produktong isinusulong si Pacquiao kundi pain killer at serbesa.

Isang taktika ng propaganda ang pagpapangalan. Ang isang tao ay dapat mahusay at tinitingala sa kaniyang larang, at ang husay na ito ang lilinangin ng mga anunsiyante para ikabit sa isang produkto o simulain. Nagmimistulang ekstensiyon ng produkto ang tao, dahil ang katangian ng tao ay isinisilid sa produkto. Samantala, kinakailangan ang sari-saring pagdulog sa tao upang maging isang ganap na ikon. Kabilang dito ang paghuli sa tiyak na kilos o pagsasalita, kisig o ngiti sa publiko; o kaya’y paulit-ulit na pagpapamalas ng serye ng mga hulagway o salita gaya sa MTV video. Madaling magwakas ang pagiging ikon ng isang tao kapag pumusyaw ang halina ng personalidad, halimbawa sa sandali ng kabiguan o kasawian, o kaya’y natuklasan ang kapintasan ng produkto. O kung sumulpot ang bagong personalidad na tatabon sa kasikatan ng nauna sa kaniya.

Ang pagpapangalan ay estratehiya ng marketing, at dito matutunghayan kung paano ginagamit ang meme para bilugin ang isip ng madla. Ang meme ay maaaring jingle, poster, slogan, retrato, at kung ano-ano pang bagay. Nawawalan ng kakayahan ang isang tao na makapag-isip, wika nga ni Richard Dawkins, at masasagap niya ang isang diwaing lihis man sa lohika at saliksik nang parang ganap na katotohanan. Ang problema sa ganitong pangyayari, bagaman napapanatili ang kaayusan sa lipunan ay lumilikha naman ng mga saliwang pagtanaw sa daigdig palayo sa katotohanan. Halimbawa, gaano man kaganda ang sapatos na Air Jordan, hindi ito makatutulong upang humusay ka sa basketbol. Kailangan ang siyentipikong pagsasanay at talento, at kung minsan, suwerte upang tumanyag.

Maaasahan ang pagpapangalan sa panahon ng halalan. Ang politikong kandidato ay magiging laman ng palengke, kalye, ospital, paliparan, pamayanan, at kung saan-saang lugar. Kailangan niyang magpamalas ng partikular na imahen, gaya sa pananamit at pagsasalita, at ang imaheng ito ang ikakabit sa pagpapangalan na kaugnay ng meme. Kung hindi ito gagawin ng kandidato, maaaring malaglag siya sa sarbey at langawin ang kaniyang kandidatura. Samantala, malaki ang gagampanang tungkulin ng mga partido politikal ng bansa, dahil magsusulong ito ng mga adyenda para sa susunod na administrasyon sakali’t magwagi sa halalan. Kung ang kandidato ay mananatiling nakakahon sa pagpapangalan, ang mga plataporma de gobyerno ay maaaring matabunan sa kampanya, at nakapanghihinayang na hindi makaiigpaw ang halalan sa mababaw na pamumulitika.

Pagtatanggol sa National Artist Reward

Kahanga-hanga ang ginawa ng Pang. Gloria Macapagal-Arroyo sa panghihimasok nito sa pagpaparangal ng Orden ng Pambansang Alagad ng Sining ngayong taon. Napatunayan ng butihing pangulo na ang kaniyang kapangyarihan ay kayang yumanig at bumiyak sa hanay ng mga alagad ng sining, at magtakda ng sariling pamantayan at panlasa batay sa rekomendasyon ng kaniyang Lupon ng Parangal.  Higit pa rito, ang pagbuo ng Kautusang Tagapagpaganap ay siya na ngayong ehemplo kung paano sususugan, kung hindi man iiwas, sa esensiya ng batas. Dapat kung gayon na pasalamatan ang pangulo sa kaniyang mithi na isabalikat ang lahat, lalo ang kadakilaan sa arte ng politika.

Pinagagaan ng kagalang-galang na Pang. Arroyo ang trabaho ng mga lupon sa sining ng Cultural Center of the Philippines (CCP) at National Commission for Culture and the Arts (NCCA). Mantakin mo, kahit pala magpabandying-bandying at hindi magsunog ng kilay ang mga kasapi ng mga lupon ng tagasala ay may lilitaw pa ring Pambansang Alagad ng Sining? Hayaang maging tamad ang mga kasapi ng CCP at NCCA, dahil magiging marangal na tungkulin nila ang pagsunod sa patakaran at simoy ng kasalukuyang administrasyon. Huwag makinig sa mga eksperto at dakila sa sining, gaya nina Ben Cabrera, Bien Lumbera, Arturo Luz, at Virgilio Almario, dahil ang naturang mga eksperto ay maaaring kontra lamang sa pangulo. Ang tunay na mga eksperto ay silang malalapit sa pangulo, gaya nina Vilma Labrador, James Reuter, Alejandro Roces, at Edgardo Angara, dahil ang kanilang mga bulong ay higit na mabisa kompara sa sigaw at hiyaw na nagmumula sa iba’t ibang pangkat ng mga alagad ng sining na nagpoprotesta sa lansangan.

Kung hindi makukuha sa santong dasalan ang parangal, magagawa iyon sa dagdag-bawas at santong paspasan.

Sino ang nagsabi na walang delikadesa ang kapita-pitagang Cecile Guidote Alvarez? Mabuting mabatid ng taumbayan na ang delikadesa ay alinsunod sa tumitingin. Mahalaga ang parangal, gaya ng National Artist Reward, na ibinibigay sa matatapat na tagasunod ng pangulo lumindol man o bumagyo. Ang NAR ay magpapatunay na ang delikadesa ay isang sinaunang konsepto na dapat kalimutan ng mga Filipino. Hindi ba may nagawa naman si Alvarez bilang direktor ng teatro, at pundador ng PETA? Nalilito marahil ang madla, dahil ang PETA ay hindi lamang daglat ng “Philippine Educational Theater Association” kundi inaagaw ngayon ng “People for the Ethical Treatment of Animals.” Dapat igalang ang mga hayop na opisyal ng pamahalaan, kung susundin ang pangaral ng PETA, dahil marunong silang bumaboy ng proseso ng pagsala sa mga kandidato sa pagiging Pambansang Alagad ng Sining.

At bakit dapat banatan si Carlo J. Caparas bilang de-kalibreng alagad ng sining biswal? Mabuti sa mga kabataan na mapanood ang mga pelikula niyang sagad sa pagdanak ng dugo at bakbakan, kahit marupok sa lohika at aspektong teknikal. Kailangang maisapuso ng bagong henerasyon ang mga pelikulang de-masaker at de-kahon, dahil maaaring ginagagad lamang nito ang mga paglabag sa karapatang pantao na ginagawa ng gobyerno, gaya ng paratang ng mga aktibista. Ang mga pelikula ni Caparas ang bagong pamantayan ng sining, na handang bumaba sa antas ng masa, upang ang masa ay lalong maging tanga at mababaw hinggil sa pag-iral at pagdama bilang tao. Huwag banatan si Caparas bilang ilustrador, yamang hindi naman siya ang ilustrador ng kaniyang mga nobelang pangkomiks. Siya ang nagbigay ng trabaho sa maraming ilustrador, at sabihin nang nagpainom, para maging katanggap-tanggap sa mga mambabasa ang kaniyang mga pantastikong kuwentong ibig yatang higupin ng basurahan.

Batikan sa sining ng panggugulo sa sining ang ating pangulo, at maaaring siya ang susunod na mapabilang sa Orden ng Pambansang Alagad ng Sin, dahil sa mahusay na pag-arte, pagdidirek, at pagsisinungaling may bagyo ma’t may rilim.

Pasig sa Pananaw ni Lope K. Santos

Naisipan kong maghalungkat ng mga lumang papeles at natagpuan ko itong si Lope K. Santos (1879–1963). Si Santos, na isa sa mga dakilang tao na maipagmamalaki ng Pasig, ay mahusay na makata, nobelista, kritiko, sanaysayista, editor, dalubwika, organisador, at peryodista. Bukod dito’y naging gobernador din siya ng lalawigang Rizal (1910–1913) noong ang Pasig ay hindi pa kabilang sa Metro Manila. Pagkaraan, nahirang siyang senador ng ikalabindalawang distrito, at umakda ng mga batas na nagpapahusay sa kalagayan ng mga manggagawa.

Masinop si Santos sa wika at sa pagkasangkapan ng mga talinghaga. Kahit ang simpleng tula hinggil sa kaniyang bayan ay nalalangkapan ng pagbabalik sa kasaysayang mahirap matagpuan sa kanonigong kasaysayang malaganap sa bansa. Heto ang isang halimbawang tulang pinamagatang “Pasig” (1930) na naglalangkap ng alamat, kasaysayan, pag-iral, at pangarap upang ang kinabukasan ay maging maaliwalas para sa lahat ng Pasigenyo:

PASIG

1 Aywan ko kung ikaw’y sa bundok na anak,
o kung bumukal ka sa tiyan ng dagat;
pagka’t sa lagay mong mababang-mataas
atubili ako kung saan ka buhat;
marahil bunga ka nang mag-isang-palad
ang Dagat na tabang at Bundok ng ulap
kaya’t sa kanila’y namana mo’t sukat
ang yaman ng laot at yaman ng gubat.

9 Tila Diwata kang galing Pamitina’y
nanaog at nupo sa may Kapasigan;
liwayway ang buhok, ang ulo’y Santulan,
ang mahabang Ugong ay bisig na kana’t
bisig na kaliwa ang Pinagbuhatan.
Malapad-na-Bato ang isang paanan,
saka ang isa pa ay Wawang-Napindan:
magtatampisaw ka sa Buting at Bambang.

17 Ang kasaysayan mo’y pangalan mo na ri’t
nasa pamagat mo ang iyng tungkulin;
habang panahon kang bantay ay baybayin
sa gaslaw ng tubig at sumpong ng hangin;
may bisig kang bato’t may paang buhangin,
may mukha’t katawang langit ng pananim;
hinga mo’y amihan, ulan ang inumin,
at gatas ng lupa ang iyong pagkain.

25 Nguni, tumindig ka, matandang Diwata’t
magmalikmata kang bumalik sa bata;
sa pagkalupagi’y lalo kang hihina’t
laging sa Panahong mapagsasagasa;
Sa Silanga’y muling iharap ang mukha’t
sumahod sa Araw ng diwang sariwa;
ikaw’y marami pang tungkuling dakilang
sukat kapiktan mo nang di-nagagawa.

33 Dalawampu’t anim ang bayan mong anak,
tatlong daan nayon ang apo mong ingat;
sinasagutan mo ang kanilang palad,
pagka’t ikaw’y siyang magulang ng lahat;
kung ikaw ang unang hihina-hinamad
at sa pagkaupo’y bahagyang titinag. . .
ang nasasakop mong kabunduka’t dagat
balang araw’y siyang sa iyo’y lilimas.

41 Hindi na panahon ng pag-aantabay
sa dating ng mga kusang kapalaran;
ang mga himala’y huwag mong asaha’t
dina nakukuha ang buhay sa dasal;
ang awa ng Poo’y wala sa simbahan,
kundi nasa bukid, ilog, pamilihan,
sa tulo ng pawis at ulong may ilaw. . .
Sawa na ang Diyos sa mga batugan!

Isinulat ni Santos ang tula noong kapanganakan ni Francisco Balagtas, Abril 2. Binubuo ng anim na saknong ang tula, at bawat saknong ay may walong taludtod na lalabindalawahin ang pantig at isahan ang tugma. Ang unang saknong ay hinggil sa maalamat na pagtatalik ng lawa ng Laguna at kabundukan ng Rizal, na ang supling ay Pasig. Lumulusog umano noon ang Pasig sa tubig-tabang na mulang ilog hanggang lawa (na pawang tumutulong sa pagsasaka) at sa karatig nitong mga bundok na mapagkukunan ng mga aning pananim, prutas, at halamang-ugat.

Ang ikalawang saknong naman ay paghahalintulad sa isang diwata, na ang katangian ay hango sa taglay ng iba’t ibang lugar, gaya ng Bambang, Buting, Malapad na Bato, Pinagbuhatan, Santulan, Ugong, at Wawang-Napindan. Ang nasabing diwata ay tila nagmula sa Pamitinan (Montalban, Rizal) na naging makasaysayan noong himagsikan laban sa mga Kastila nang ihayag ng Katipunan ang paghihimagsik at pagsasandugo ng mga Katipunero. Susuhayahan ng ikatlong saknong ang ikalawa, na ang bawat pangalan ng pook ay isa nang kasaysayan at pinagpapala ng magandang klima, lupain, at tubigan.

Kaugnay nito, humihimok ang personang nagsasalita sa tula na huwag pumanatag sa gayong kalagayan. Marami pa umanong dapat gawin at asikasuhin. Hindi dapat maging kampante at tatamad-tamad. Kaya sa pangwakas na saknong, humihimok ang tulang iwaksi sa isip ang laging paghihintay. Huwag umano umasa sa dasal. Ang poon ay wala sa simbahan kundi nasa bukid, ilog, at pamilihan na pawang kumukupkop sa mga tao na nagsisikap at nagpapagal upang makaraos sa paghihirap. Ang ganitong linya ng panghihimok ay mahihinuhang hango sa mga aral ng Katipunan nina Andres Bonifacio at Emilio Jacinto, na nananawagan sa mga kapuwa Tagalog na umasa sa sariling sikap at hindi sa ipinangangakong langit na walang katiyakan kung kailan matutupad.

Nagkatotoo na ang tulang ito ni Santos. Ang Lungsod Pasig, na pinangangasiwaan ngayon ni Alkalde Bobby Eusebio, ay malaki na ang ipinagbago kaysa noong nakaraang panahon. Maayos ang mga pagawaing-bayan sa lungsod, mabilis ang serbisyo ng pamahalaang lokal, malilinis ang kalye, naisaayos ang palengke at iba pang impraestruktura, at sumisigla ang samot-saring negosyo, bagaman mapupuwing ang tumitinding trapiko ng mga sasakyan dahil binuksan sa apat na panig ang Pasig. Maaaring simula ito ng bagong mukha ng Pasig. Ang Pasig na lunggati ni Santos ay maaaring nagkakabuto’t laman sa ilalim ng pamamahala ni Eusebio, at tanging ang taumbayan ang makapagsasabi kung nagtagumpay o nagkulang ang nasabing alkalde.

Samantala, nagtataka lamang ako kung bakit hangga ngayon ay walang pagpapahalaga kay Santos lalo sa mga paaralang nakapaloob sa Pasig. Panahon na para muling pahalagahan si Lope K. Santos at angkinin ng mga taga-Pasig, at maaaring simulan ito kahit sa pagtataguyod ng mga silid-aklatang nakatatak ang kaniyang maningning na pangalan.

Pasko at Pasasalamat

Dumarating ang Pasko, at malimit regalo ang inaabangan ng mga tao. Ngunit ngayon, nais ko namang magpasalamat sa lahat ng biyaya na tinanggap at tatanggapin pa. Kaya bago ako mamatay, salamat sa umagang ito.

Salamat sa simoy.
Salamat sa sinag.
Salamat sa tubig.
Salamat sa lupa.
Salamat sa mga kaibigan.
Salamat sa mga kaanak.
Salamat sa mga kaaway.
Salamat sa mga kakilala.
Salamat sa pagkain.
Salamat sa inumin.
Salamat sa kalusugan.
Salamat sa musika.
Salamat sa mga aklat.
Salamat sa mga retrato.
Salamat sa mga trabaho.
Salamat sa kompiyuter.
Salamat sa internet.
Salamat sa firewall.
Salamat sa scanner.
Salamat sa kamera.
Salamat sa mesa.
Salamat sa upuan.
Salamat sa dyip.
Salamat sa taksi.
Salamat sa traysikel.
Salamat sa traysikad.
Salamat sa pulis.
Salamat sa barangay.
Salamat sa alkalde.
Salamat sa aktibista.
Salamat sa weytres.
Salamat sa sisig.
Salamat sa tokwa’t baboy.
Salamat sa serbesa.
Salamat sa wiski.
Salamat sa brandi.
Salamat sa lahat ng alak.
Salamat sa simbahan.
Salamat sa pananalangin.
Salamat sa pari at layko.
Salamat sa Boracay.
Salamat sa Palawan.
Salamat sa Ilokandiya.
Salamat sa Bicolandiya.
Salamat sa Romblon.
Salamat sa Baguio.
Salamat sa dagat.
Salamat sa parola.
Salamat sa bus.
Salamat sa mga bata.
Salamat sa gabay.
Salamat sa mga makata.
Salamat sa unibersidad.
Salamat sa publikasyon.
Salamat sa imprenta.
Salamat sa mga raket.
Salamat sa mga laro.
Salamat sa kama.
Salamat sa upuan.
Salamat sa intelektuwal.
Salamat sa mangmang.
Salamat sa masipag.
Salamat sa tamad.
Salamat sa tindera.
Salamat sa biyahero.
Salamat sa tsuper.
Salamat sa GRO.
Salamat sa pagbati.
Salamat sa sermon.
Salamat sa eskultura.
Salamat sa pintura.
Salamat sa wika.
Salamat sa kapisanan.
Salamat sa sombrero.
Salamat sa poster.
Salamat sa diyaryo.
Salamat sa radyo.
Salamat sa telebisyon.
Salamat sa kartero.
Salamat sa mensahero.
Salamat sa doktor.
Salamat sa masahista.
Salamat sa hardinero.
Salamat sa magsasaka.
Salamat sa mangingisda.
Salamat sa saklolo.
Salamat sa mga anak.
Salamat sa kabiyak.
Salamat sa alaala.
Salamat sa lahat ng minamahal.
Salamat sa mga Anito’t Maykapal.
Salamat sa lahat ng hindi ko nabanggit.
At salamat din sa sarili
para masabi ang lahat ng pasasalamat na ito.

Maligayang Pasko sa inyo, at manigong Bagong Taon!