Pagtabo ni Allen Curnow

Salin ng “Well Paid,” ni Allen Curnow ng New Zealand
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Pagtabò

Hindî na nágniníngas ang apóy sa loób ng salitâ.
Nagpakúnat sa rítmo ang paggámit, nagburá sa dupók
na hulagwáy na lumitáw at naglahòng gáya ng lagabláb.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  Ang málaláwak na tubigán
ay natútuklasán sa daigdíg, at sadyâng malalamíg lahát,
di-alintanà ang yugtô ng pagsílang at pagkamatáy.

Stop weaponizing the law. Yes to humanity. Yes to human rights.

Advertisements

Lúpos, ni Forugh Farrokhzad

Salin ng “Reborn,” na isinulat sa orihinal na Farsi, ni Forugh Farrokhzad
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo, batay sa bersiyong Ingles ni Sholeh Wolpé

Lúpos

Lahat ng aking kaakuhan ay bersong makutim
na inuulit sa iyo hanggang bukang-liwayway
ng di-humuhupang pamumukadkad at paglago.
Binabalani kita sa aking tula pagbuntong-hininga
at pinasusupling sa tubig, apoy, at punongkahoy.

Marahil ang búhay ay isang mahabang abenida
na binabagtas araw-araw ng babaeng nakabasket;
Marahil ang búhay ay isang matibay na lubid
na ipinambibigti ng lalaki sa sarili doon sa sanga,
o isang bata na umuuwi ng bahay mula eskuwela.

Marahil ang búhay ay pagsisindi ng sigarilyo
makaraan ang walang kalatoy-latoy na pagtatalik,
o isang hungkag na sulyap ng dumaraan na itinaas
ang sombrero at bumatìng, Magandang umaga!
. . . . . . . . . . . . . . . . . . nang hindi man lang ngumingiti.

Marahil ang buhay ay pagkabilaok na ang titig ko
ay binubura ang sarili sa loob ng iyong balintataw—
. . . . . . . . . . . . . .Ihahalo ko ang pagdama sa pag-unawa
. . . . . . . . . . . . .  sa buwan at pag-arok sa sukdol-dilim.

Sa silid na kasukat ng kalungkutan,
ang puso ko’y kasukat ng pag-ibig.
Nagbubulay ito sa payak na palusot sa kaligayahan:
ang kariktan ng mga bulaklak na nalalanta sa plorera,
ang supling na itinatanim mo sa ating hardin,
at ang awit ng mga kanaryo—na sinlaki ng bintana.

Naku, ito ang aking kapalaran.
Ito ang aking kapalaran.
Ang kapalaran ko’y langit na naipipinid
sa pamamagitan ng pagsasabit ng kortina.
Ang kapalaran ko’y pagbabâ sa malungkot na hagdan
tungo sa pagkabulok at pagkadurog nang madestiyero.
Ang kapalaran ko’y makulimlim na paglalakad
sa makapal na halamanan ng mga gunita,
at pagkamatay mula sa pangungulila sa tinig
na nagsasabing, Gusto ko ang iyong mga kamay.

Itinatanim ko ang mga kamay sa luad—
Sisibol ako.
. . . . . . . . . . . . . .  . .  . Alam ko. Alam ko. Alam ko!
At sa guwang ng aking mga palad na batik ng tinta
ay hahabi ng pugad ang mga langay-langayan.

Palalamutian ko ng pinitas na tangkay ng kambal-seresa
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . ang mga tainga,
at isusuot ang mga talulot ng dalya sa aking mga kuko.
Naroroon pa rin ang lumang eskinita na ang mga totoy
na minsang minahal ako’y gusot pa rin ang mga buhok,
maninipis ang leeg, at mapapayat ang mga binti,
pinagbubulayan ang mga inosenteng ngiti ng dalagitang
tinangay ng bugso ng hangin isang gabi.

May isang eskinitang ninakaw ng aking puso
mula sa teritoryo ng aking kabataan.

Ang lawas na naglalakbay sa kahabaan ng linya ng panahon
ay tinitigmak ang tigang na pusod ng panahon,
at nagbabalik mula sa pagpipista ng salamin
nang matalik sa sariling hulagway.
Ganito kung paano mamatay, at kung paano manatili.

Walang sinumang naghahanap ang makatatagpo ng perlas
. . . . . . . . . . . . . . . .  sa sapa na dumadaloy tungo sa kanal.

Batid ko ang munti’t malungkuting diwata na nasa laot,
at nagpapatugtog ng kawayang plawta sa kaniyang puso,
nagpapatugtog nang napakalamyos. . .
isang malungkot, munting diwata na namamatay sa halik
tuwing gabi,
at muling isinisilang sa halik pagsapit ng madaling-araw.

Alimbukad: Wikang Filipino sa panitikang pandaigdig

Karapatang Mabuhay, Karapatang Mamatay

Nakasaad sa Universal Declaration on Human Rights [Pandaigdigang Pahayag sa Karapatang Pantao] ang “karapatan ng sinumang tao na magtamo ng buhay, kalayaan, at seguridad” (Artikulo 3). Ngunit paano kung nais ng tao na mamatay sanhi ng karamdaman at iba pang pinsala, at nais lumaya mula sa matinding sakit na hindi lamang madarama ng maysakit bagkus pati ng kaniyang kaanak, kaibigan, at kasama?

Totoong napakahirap magsilang ng anak, at ang pagsisilang ay laging kaugnay ang sakit ng kalamnan, bukod sa kirot na gumagapang sa isip at puso. Ngunit pagkaraan niyon ay may katumbas na ginhawa, ang ginhawang masilayan ang sanggol, at palakahin ang sanggol tungo sa ganap na pagkatigulang.

Sa kabilang dako, napakahirap ding mamatay. Mahirap mamatay kung ang isang tao ay dumaraan sa yugto ng unti-unting pagkaupos, na maaaring magsimula sa pagkakasakit, pagkakaratay, pagkainutil, at pagkagulay. Ang sakit na madarama ng pasyente ay hindi lamang pisikal, bagkus kaugnay din ng mga aspektong pandamdamin o pangkaisipan. Ang gayong pangyayari ay maaaring tumulay kahit sa kaniyang mga kaanak o kaibigan, na makalalasap ng matinding pamimighati, kung hindi man pagkadurog ng puso.

Ang kamatayan, kung gayon, ang susi ng pagpapanumbalik ng ginhawa.

Isang kaso si Eluana Englaro, 38, na naging paksa ng mainitang pagtatalo sa Italy. Naaksidente si Englaro may 17 taon na ang nakararaan, at pagkaraan niyon ay naging gulay ang kaniyang katawan na ang tanging bumubuhay ay tubong pinaglalagusan ng pagkain. Nais ni Englaro na tanggalin na ang tubo na nakakabit sa kaniyang katawan at hayaan siyang mamatay. Ngunit tutol ang mga moralista, politiko, at alagad ng simbahan, dahil ang gayong hakbang ay isa umanong krimen ng pagpatay.

Kung ang sanggol ay walang opsiyon kung sino ang kaniyang magiging mga magulang, maisisilang siya alinsunod sa itinatakda ng tadhana, at kung papalarin ay mabubuhay sa tulong ng panghihimasok na pangmedisina. Ngunit ang tao na dumaranas ng matinding karamdaman ay maaaring may opsiyon, at ito ay ang piliing yumao nang magaan at mabilis upang maibsan ang matinding paghihirap na nadarama niya at ng kaniyang kaanak, kaibigan, o kakilala.

Ang pagpili na mamatay sanhi ng mabibigat na kaso ay usaping moral na magtatagal sa ating piling. Ang uri ng kamatayan ay dapat may pagsangguni sa tao na dumaranas ng karamdaman o pinsala o labis na katandaan, at ito sa aking palagay ay dapat hinahayaan sa panig ng tao o pamilyang sangkot. Totoong mabigat ang kamatayan. Tuwing may mamamatay na kakilala mo, may isang bahagi rin ng pagkatao mo ang nalalagas at namamatay, dahil ang tao na yumao ay naging bahagi ng buhay mo.

Ngunit kailangang tanggapin ang lahat. Kung ang pagsilang ay simula ng buhay, ang pagkamatay ay maituturing na wakas, samantalang nananalig ng resureksiyon sa ibang yugto o pagkakataon. Ang pagpigil sa pagdatal ng kamatayan, sa pamamagitan ng interbensiyong medikal, ay maituturing na pagsagka sa daloy o siklo ng buhay, at lumilihis sa itinatakda ng kalikasan.

Ang pagpili na mamatay, ayon sa kagustuhan ng tao, ay dapat nang isaalang-alang ngayon. Huwag isiping isang uri ito ng baliw na pagpapatiwakal, bagkus maláy na pagpapasiya upang pasukin ang bagong dimensiyon—na ipagpalagay mang langit o impiyerno—ay tiyak kong maghahatid ng paglisang may dangal, dahil mapipili mo ang wakas bilang kawangis ng Maykapal.