Perspektiba, ni Roberto T. Añonuevo

Perpektiba

Roberto T. Añonuevo

Isisilang sina Picasso at Van Gogh sa mga kambas
ni Wolfgang Beltracchi, at ang silbi ng maskara
at kosmetiko ay matatagpuan sa rabaw ng mesa

o sa iyong masukal na loob.

Ang daigdig ay hindi itim at puti, o kaya’y bahaghari.
Ang daigdig ay singgaspang ng dila’t gawi ng hari
na nagtatampisaw sa sanaw ng mga papuri at salapi.

Naghahalakhakan, nag-iinuman ang mga pintor
sa silid ng libong guniguni.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sintunadong musika
ang palsipikador at kopyador sa museo at galeriya
ng rangya’t pagmamalabis, wika ng oleo at paleta.

Ano si Balagtas kapag binantuan nina Eliot at Lorca
sa gunita ni Beltracchi?
. . . . . . . . . . . . . . . . .Marahil, isang tuyong ilog ni Heraklitus
na tinatawid ng buwaya at libo-libong langgam
o kung hindi’y isang parian
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . na lubog sa bahâ
at ang mga karetela ay rumirikit sa lintik at banlik.

Sa estasyon ng tren, ang mga ibon ni Heinrich
Campendonk ay maaaring karugtong na tadhana
ng mga bilanggo tungo sa bibitayan.
. . . . . . . . . . . . . . . . .  . . .Ang bakal na tulay ni Auguste Herbin
ay iisipin mong tulay na hindi matapos-tapos
tungo sa impiyerno at kawalang-pakialam.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . At ang mga yate ni André Derain
ay naiinip na tinatanaw ng mga bagamundo
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .sa baybay.

Bakit susumpain si Beltracchi kung ginamit niya
ang balón ng posibilidad na nabigong salukin
ng nakalipas? Paano kung siya rin ang mga lastag
na babae ni Fernand Léger,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . at reenkarnasyon ng kahon

at manipestasyon ng mga impostor na posibilidad?

Ang sining ay katangahan
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . sa hanggahan ng mga mata,
kung iyan ang ibig makita,
at kaydaling maikukubli sa mga plastik na pera.

At dito sa Filipinas, ang mga berdugo ni Juan Luna
ay mabubuhay muli
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .  . sa ngalan ng Batas Militar
tungo sa diwa ng Bagong Lipunan:
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ang katotohanan
sa pasikot-sikot na kabulaanan ng mga eskinita
ng Dafen at Ermita,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ang senado ng mga batas
na binabalì ng liwanag,
ang mga kawal at abogadong bumubulong
sa karimlan.
. . . . . . . . . . . . . . . .  . . Papasukin mo marahil ngayon
ang kambas na ito kahit di-nakausap si Beltracchi,

para sa paghubog ng bagong mahiwagang Ibon—
sa merkado ng inaangkin mo ngayong tradisyon.

Videopoema ni Roberto T. Añonuevo batay sa tulang pinamagatang “Perspektiba.”
Advertisements

Ang Ibong Asul, ni Rubén Darío

Salin ng “El pájaro azul” ni Rubén Darío, sagisag ni Félix Rubén García Sarmiento, mula sa Nicaragua.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Nakalulugod at nakahihindik na teatro ang Paris. Kabilang sa mga nasa loob ng Café Plombier ang mga butihin at desididong kabataan—mga pintor, eskultor, manunulat, makata—na ang bawat isa’y ibig matamo ang sinaunang lungtiang lawrel! Wala nang kaibig-ibig pa sa pobreng si Garcin, na laging malungkutin at tomador ng ahénho, ang mapangaraping walang pagkalasing, at hindi maipagkakamaling bohemyo at magaling na improbisador.

Sa gusgusing silid ng aming maliligayang pagtitipon ay inililihim ng yeso ang mga guhit at linya ng mga darating na Delacroix, berso, at saknungang isinulat sa makakapal, malalalim na titik ng aming minamahal na “Ibong Asul.”

Ang pobreng si Garcín ang ibong asul. Alam mo ba kung bakit siya tinawag nang gayon? Bininyagan namin siya sa gayong pangalan.

Hindi namin basta kapritso iyon. Taglay ng mahusay na binata ang malamlam na titig. Nang usisain namin siya kung bakit siya tahimik samantalang lahat kami’y naghahalakhakan nang hangal, siya na nakatitig nang maningning paitaas ay sumagot nang may ngiting mapait.  .  .  .

“Mga kasama, ipinababatid ko sa inyong may ibong asul ako sa utak, at kung gayon.  .  .  .”

*  *  *

Sumapit ang panahong nakahiligan niyang magliwaliw sa párang pagsapit ng tagsibol. Pinalusog ng simoy ng gubat ang kaniyang bagà, wika nga ng makata.

Sa kaniyang mga eskursiyon ay dala niya ang mga tangkay ng biyoleta at ang makakapal na kuwaderno ng mga madrigal, na sinulat sa kaluskos ng mga dahon at sa ilalim ng malawak, maaliwalas na langit. Ang mga biyoleta’y para kay Niní, ang kaniyang kapitbahay, ang dalagang sariwa at mamulá-mulá ang kariktan, at bughaw ang mga mata.

Ang mga tula’y para sa amin. At babasahin namin iyon nang malakas, at papalakpak. Labis ang papuri namin kay Garcin. Isa siyang henyong nakatakdang tumanyag. Sasapit ang panahon.  Lumipad nang mataas, o ibong asul! Bravo! Mabuhay! Mabuhay! Tumagay pa ng maraming ahénho!

*  *  *

Ang mga prinsipyo ni Garcin:

Sa mga bulaklak, maririkit ang kampánula.
Sa mamahaling bato, natatangi ang sapiro.
Sa kalawakan, ang langit at ang pag-ibig ay nasa balintataw ni Niní.
At inulit ng makata: Higit na matimbang ang kabaliwan kung ihahambing sa katangahan.

May sandaling malungkutin si Garcín kaysa nakagawian.

Binagtas niya ang mga lansangan; sinipat niya nang kay-lamig ang mararangyang karwahe, ang mga elegante, ang naggagandahang babae. Napangiti siya nang mapagawi sa harap ng eskaparate ng alahero; ngunit nang sumapit siya sa tindahan ng mga aklat, hindi niya naiwasang mainggit sa maluluhong edisyon, at mapakunot, at pumaling ng tingin sa langit saka bumuntong-hininga nang malalim. Hahangos siya nang sabik at marubdob sa kapihan at hahanapin kami, at hihingi ng isang baso ng ahenho saka magwiwika:

“Oo, sa hawla ng aking utak ay nakabilanggo ang ibong asul na naghahangad ng kalayaan . . . .”

*  *  *

May ilang naniniwala sa pagkasira ng bait.

Isang alyenista ang nakasagap ng balita at ipinalagay na kaso iyon ng natatanging pagkabaliw sa isang bagay. Walang iniiwang pagdududa ang mga pag-aaral niyang patolohiko.

Walang pasubaling nawasak ang katinuan ni Garcín.

Isang araw, tumanggap siya mula sa kaniyang ama—na matagal nang naninirahan sa Normandiya, at isang komersiyente ng mga damit—ng isang liham na nagsasaad ng humigit-kumulang sa ganitong paraan:

“Alam ko ang kinalolokohan mo sa Paris. Kapag nagpatuloy ka sa ganiyang paraan, wala kang matatanggap sa akin ni isang kusing. Hakutin mo na ang mga aklat sa aking almasén, at matapos mong sunugin ang mga manuskrito ng iyong kahangalan, batugan, ay saka kita bibigyan ng salapi.”

Ang liham ay binása sa Café Plombier.

“Aalis ka na ba?”

“Hindi ka aalis?”

“Tinatanggap mo?”

“Nililibak mo?”

“Bravo, Garcín! Pinunit niya ang liham, inihagis sa bintana ang damit, at biglaang bumigkas ng ilang taludtod, na sa aking pagkakatanda ay ganito:

Kung ako’y batugan, huwag pong pumukol
Ng paghanga’t puri sa taglay ng utak:
Nasa aking hawla at siyap nang siyap
Ang ibig lumayang isang ibong asul.

Magmula noon ay nagbago ang katauhan ni Garcín. Siya’y naging masatsat, naligo sa kaluguran, bumili ng bagong lebita, at tumula sa tatluhang taludtod, na pinamagatan niyang “Ang Ibong Asul.”

Bawat gabi’y may natutuklasan kaming bago sa kaniyang tula. At iyon ay dakila, matayog, at buwáng.

Naroon ang masanting na langit, ang sariwang nayon, na waring sumasambulat mula sa mahika ng pinsel ni Corot; ang mga mukha ng paslit na sumusungaw sa mga bulaklak, ang malalaking matang luhaan ni Niní; bukod pa ang mabuting Diyos na isinugo, at pinalipad nang pinalipad, ang ibong asul habang hindi batid kung paano at kailan iyon namugad sa loob ng utak ng makata, at doon nakulong. Kapag umawit ang ibon, at ibig lumipad, ibubuka nito ang mga pakpak at papagaspas sa loob ng bungo, at ipapako ng makata ang paningin sa langit, ikukunot ang noo, tutungga ng ahenho na binantuan ng kaunting tubig, at hihithitin ang binilot na papel ng sigarilyo. Heto ang tula.

*  *  *

Umuwi isang gabi si Garcín na halakhak nang halakhak ngunit napakalungkot.

Ang magandang babae na kaniyang kapitbahay ay inihatid sa sementeryo.

Balita! Balita! Huling awit ng aking tula. Yumao na si Niní. Halina, tagsibol, at wala na si Niní! Sinupin ang mga biyoleta sa parang. Ngayon ay umiiral na lamang itong epilogo ng tula. Ni walang lakas ng loob ang mga editor na basahin ang aking mga tula. Ibasura na lamang ninyo agad ang mga ito. Lumalakad ang panahon. Ang epilogo ay pinamagatang “Kung paanong umimbulog sa asul na langit ang ibong asul.”

*  *  *

Ganap nang tagsibol! Namumulaklak ang mga punongkahoy, at mala-rosas ang ulap sa madaling-araw at hapon; ang banayad na simoy ay pinalalawiswis ang mga dahon, at hinihipan sa natatanging sipol ang mga sintas ng sombrero. Hindi na nagtungo sa párang si Garcín.

Doon sa Café Plombier siya nagtutungo, suot ang bagong damit, at namumutla habang taglay ang malamlam na ngiti.

“Mga kaibigan, yakapin ako! Yakapin ninyo ako nang mahigpit! Batiin ako ng paalam nang buong puso at buong kaluluwa .  .  . Lumipad na ang Ibong Asul. . . .

Humagulgol ang kawawang si Garcín, at niyakap namin siya nang mahigpit, at kinamayan nang todo, bago tuluyang lumisan.

At winika namin: Si Garcin, ang alibughang anak na hinanap ang kaniyang ama, ang matandang Normando. “Paalam, mga musa; paalam, at maraming salamat! Nagpasiya ang ating makata na isukat ang mga damit! Hoy! Isang tagay para kay Garcín!

Namumutla, takót, at malungkot, ang mga parokyano ng Café Plombier, na dating sanáy sa ingay ng maliit at gusgusing silid, ay naroon sa tirahan ni Garcín. Nakahiga siya sa kama, duguan ang kumot, at butás ang bungo sa tama ng punglo. Sumambulat sa unan ang mga piraso ng utak. Anung lagim!

Makaraang humupa ang aming pagkagitla, at makidalamhati sa bangkay ng aming kaibigan, natuklasan naming nasa kaniya ang bantog na tula. Sa pangwakas na pahina ay nakasulat ang ganitong mga salita:

“Ngayon, sa kalagitnaan ng tagsibol, ay hinayaan kong bukás ang hawla ng ibong asul.”

*  *  *

Ay, Garcín, ilan pang tao ang nagtataglay sa kanilang utak ng ganiyang sakít!

In extremis

Sumasapit tayo sa hanggahan, at ang ating mga paa ay nakausli sa tungki ng bangin. Sa ganitong sukdol, may puwang pa ba ang kaba at pagbabantulot sa lawak ng tangway at matarik na batuhang dalampasigan? Tinatanaw natin ang malayong daigdig, tulad ng pagsipat ng kongkistador kung hindi man palaboy, kahit ang kamatayan ay nasa ilalim ng talampakan. Sinasamyo natin ang dayaray, gayong ang mismong simoy ay inaasahang magtutulak sa atin sa kapahamakan. Nagbibilad tayo nang nakatingala sa init ng araw o dumidipa sa gitna ng ulan, kahit ang ating pandama ay hindi matandaan ang init o lamig ng pag-iral. Nasanay tayo sa di-maliparang uwak na espasyo, at sa sandaling ito, ang pagtindig nang walang tinag ay ehersisyong mabibigong ulitin ng tadhana. Isang hakbang pasulong at lalamunin tayo ng alimpuyo ng mga dahon. Isang hakbang paurong, at mananatili tayo sa katatagan ng mga tanong—na maaaring sagutin ng mahigpit na yakap habang humahagulgol ang mga alon.

“In extremis,” tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo. © 19 Hulyo 2011.
Guhit ni Gustave Dore, batay sa Impiyerno, canto 11, taludtod 6-7, ni Dante Alighieri.

Guhit ni Gustave Dore, batay sa Impiyerno, canto 11, taludtod 6-7, ni Dante Alighieri.

Kapag mahal ng babae ang lalaki, ni David Lehman

KAPAG MAHAL NG BABAE ANG LALAKI

Salin ng “When a Woman Loves a Man” ni David Lehman.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Pag sinabi ng babae na margarita, nais niya’y daiquiri.
Pag sinabi ng dilag na mapangarapin, nais niya’y maliksi.
At pag winika niyang, “Ayaw na kitang kausapin pa,”
nangangahulugan ito ng, “Yakapin mo akong nakatalikod
habang nagtatampo’t nakatanaw sa tabi ng bintana.”

Dapat batid iyan ng lalaki.

Pag iniibig ng lalaki ang babae, nasa New York ang una at nasa Virginia
ang ikalawa o siya’y nasa Boston, nagsusulat, at ang babae’y
nasa New York at nagbabasa, o ang babae’y nakasuot ng suweter
at itim na salamin sa Balboa Park, samantalang ang lalaki’y
nangangalahig ng mga dahon sa Ithaca
o nagmamaneho ang lalaki pa-East Hampton at ang babae’y
nagmamaktol sa may bintana habang nakatitig sa lawa
na ang regata ng samot-saring layag ay naglalandas
habang ang lalaki’y naipit sa trapik sa Long Island Expressway.

Pag mahal ng babae ang lalaki, ngayon ay ala-una y diyes ng umaga’t
natutulog ang babae at nanonood ang lalaki sa iskor ng mga bola
at ngumangata ng pretzel, tumutungga ng lemonada
at dalawang oras pagkaraan, gigising ang lalaki at susuray sa kama
na kinaroroonan ng babaeng nahihimbing at napakainit.

Pag sinabi ng babaeng bukas, ang totoo’y tatlo o apat na linggo.
Pag sinabi ng babaeng, “Ako na naman ngayon ang pinag-uusapan,”
hihinto sa pagsasalita ang lalaki. Darating ang matalik na kaibigan
ng babae at magwiwikang, “May namatay ba?”

Pag iniibig ng babae ang lalaki, sabay silang lalangoy
nang nakahubad sa sapa
isang araw sa maningning na Hulyo
na ang tunog ng talon ay gaya ng hagikgik
ng tubig na dumadaloy sa makikinis na batuhan,
at wala ni isang banyaga sa uniberso.

Malalaglag ang mga hinog na mansanas sa kanila.
Ano pa ang magagawa nila kung hindi kumain?

Pag sinabi ng lalaking, “Naghuhunos ang ating panahon,”
tutugon ang babae ng, “napakaorihinal naman iyan,”
na tuyot gaya ng martini na nilalagok ng lalaki.

Mag-aaway sila sa lahat ng panahon
Nakatutuwa
Ano ang utang ko sa iyo?
Magsimula tayo sa paghingi ng paumanhin
OK, pasensiya na, buratsero.
Itataas ang senyas na nagsasaad na, “Tawa!”
Tahimik ang pelikula.
“Kinantot ako nang di nahagkan,” wiwikain ng babae,
“at masisipi mo ako hinggil diyan,”
na kahanga-hanga ang tunog sa puntong pa-Ingles.

May taon na naghiwalay sila nang pitong ulit at nagbantang
gagawin muli iyon nang siyam na beses.
Pag mahal ng babae ang lalaki, ibig ng babaeng sunduin siya
ng lalaking nakadyip sa paliparan sa banyagang lupain.
Pag mahal ng lalaki ang babae, naroon siya. Hindi maiinis
ang lalaki kung mabalam nang dalawang oras ang babae
at ni walang laman ang loob ng refrigerator.

Pag mahal ng babae ang lalaki, nais ng babaeng manatiling gising.
Tila batang umiiyak ang babae
sa takipsilim dahil hindi niya ibig magwakas ang araw.
Pag mahal ng lalaki ang babae, tititigan niya ang babae sa kaniyang
pagtulog, at mag-iisip:
gaya ng magdamag sa buwan, ang paghimbing sa minamahal.
Isang libong alitaptap ang kumikindat sa lalaki.
Kumokokak ang mga palaka gaya ng seksiyon ng mga bagting
sa orkestra na nag-eensayo.
Lumalaylay ang mga bituin gaya ng mga hikaw na hugis-ubas.

"Babae sa may bintana" (1925), pintura ni Salvador Dali.

"Babae sa may bintana" (1925), pintura ni Salvador Dali.

Sa Bibliya, lumilipas ang mga salinlahi . . .

salin ng tulang tuluyan ni Leonard Cohen
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

SA BIBLIYA, LUMILIPAS ANG MGA SALINLAHI . . .

Sa Bibliya, lumilipas ang mga salinlahi sa isang talata, nawawakasan sa parirala ang pagtataksil, at lumulustay ng isang pahina ang paglikha ng daigdig. Hindi ko mapipili ang mahalagang dinastiya sa karamihan, kailangang kumikislap ang noo mo para magawa iyan, o pumili ng mga pagtatatwa at katapatan mula sa magulong network ng arawang ebidensiya. Sino nga ba ang makapipili kung anong punong olibo ang kailangan ng kuwento upang liliman ang magkasintahan, anong punongkahoy mula sa malawak na taniman ang makapagbibigay ng tiyak na sipat ng mga sanga at kalangitan na magpapalaya sa kanilang mga halik. Tanging ang dalawang tao ang makababatid, tahasang magtutungo sila sa mga ugat na nakahimlay sa kanilang pagitan. Sa panig ko naman ay ilalarawan ko lamang ang buong taniman.

Mga Ugat, kuha ni Jon Sullivan. Mula sa www.public-domain-photos.com

Mga Ugat, kuha ni Jon Sullivan. Mula sa http://www.public-domain-photos.com

“Sa Bulwagan ng Templo” ni Ko Un

Salin ng tula ng makatang Koreanong si  Ko Un
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

SA BULWAGAN NG TEMPLO

Ibagsak si Buda!
Ibagsak ang guwapo at mapintog na Buda!
Ano ang kaugnayan ng eleganteng balbas?
Baklasin ang pintadong putang barakilan!
Ulo ng dragon? Ano’ng silbi ng ulo ng dragon?
Buwagin ang templong iyan, itaboy ang mga monghe,
Paghunusin sila na maging mga uod at alabok!
Puwe!
Lastag, walang ari-ariang Buda ang tunay na Buda!
Ang palengkerang bungangera, siya
siya ang tunay na Buda!
Lahat tayo’y BudaBudaBuda, tunay na Buda.
Buháy na Buda? Isang sigarilyo,
iyan ang preskong-preskong Buda!

Hindi, hindi iyan.
Kahit madaling salungatin ang daigdig,
na lahat ay mariwasa at matiwasay, nababalot
ng marikit na damit pangmayaman, at taglay
ang sangkaterbang nalilikhang kalakal
ng kapuwa Koreano at Amerikanong teknolohiya,
malayang makapamuhay ang bawat tao,
walang panggigipit sa karapatang pantao,
at paraisong maituturing,
at paraisong maituturing ang lahat.
Kahit ang walang kapantay na langit, na hitik sa hiyas,
ay kailangang baguhin pa rin araw-araw ng mga tao.
Kailangang baligtarin ang daigdig na ito araw-araw,
at ipagbanyuhay, tulad ng umaalimbukad na lotus.
Iyan ang Buda.

Ibagsak ang labinlimandaang taon ng kaululan,
humihimbing ang panahon at panahon ay humihimbing,
gaya ng maruming sanaw na umaalingasaw.

Hulagway ni Buddha

Hulagway ni Buddha

The Joke

Isang uri ng sining ang pagpapatawa, at ang pagpapatawa ay maaaring isang anyo ng pang-uuyam, panlilibak, pagkutya, at pagtuligsa sa pinatutungkulan. Tumatalab ang pagpapatawa dahil maaaring ang mga ginagamit na salita, sagisag, kilos, at pagpapahiwatig ay batid ng kapuwa nagpapatawa at ng mga tao na nakikinig at nonoood o nagbabasa. Kinakasangkapan ng pagpapatawa ang taktika ng pagbanda, kung hihiramin ang termino sa bilyar, at humahamon sa guniguni at isip ng mga sumasagap nito. Ang ligoy ang nagpapagaan ng banat na taglay ng biro, na isinasakatawan ng kawikaang, “Hinampas ang kalabaw, sa kabayo ang latay.”

Isang mababaw na uri ng pagpapatawa ang karaniwang paggagad lamang sa isang bagay, at ito ang malimit mapanood sa telebisyon at kasangkapanin ni Michael V. at kapanalig. Halimbawa, ang anunsiyo ng isang produktong sabon ay binabago ang pangalan at pag-arte ng mga tauhan, na lalahukan ng mga salitaang bakla o kung anong kabalbalan. Sa ganitong paraan, tinatangka ng nagpapatawa na kilitiin ang manonood tungo sa isang bagay o kabatiran na alam na niya ngunit inuulit lamang na parang sirang plaka. Paraan ito ng pagpapamalay na de-kahon, habang nagkukubli ng promosyon ng produkto, at humahangga ang pahiwatig tungo sa kubeta.

May pagpapatawa na layong manlibak, mangutya, at manuligsa, at ang nagpapatawa ay lumulugar sa posisyong nasa mababa upang yanigin ang poder ng makapangyarihan. Maihahalimbawa rito ang mga patawa ni Pilandok hinggil sa datu, o ang iba pang kuwentong kutsero, na humahatak para gisingin ang mga mambabasa mula sa kapanatagan at tahimik na pagtanggap. Ngunit may mga patawa na nasa posisyong pumapabor sa nakatataas laban sa pinaghanguan ng patawa o biro upang gawing lehitimo ang ugnayan ng mga kapangyarihan. Sa ganitong laro ng kapangyarihan, ang mga pinatutungkulan ng biro ay mababang uri na maaaring sipatin nang mapanlahat at mapansaklaw, kahit na ang biro ay walang katotohanan alinsunod sa lohika. Isang halimbawa ang biro ni Alec Baldwin hinggil sa Filipina Mail Order Bride doon sa palabas ni David Letterman.

Tinitingki ni Baldwin ang isang katotohanan sa lipunang Filipino, at ito ay may kaugnayan sa mga Filipina na nakikipagsapalaran sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan sa mga dayuhan upang pagkaraan ay maganap ang kasalan, o kung hindi man, ay relasyong seksuwal. Pinalilitaw ng gayong sistema ang Filipina bilang kasangkasapan at produkto na maaaring tumbasan ng salapi at gamitin ng kung sinong masalapi o makapangyarihan. Bagaman makatotohanan nang bahagya ang biro ni Baldwin, tumitindi iyon dahil sa relasyon ng mga kapangyarihan, at ang imahen ng Filipina ay inilalagay sa isang kahon na para bang ang lahat ng Filipina ay produkto na magagamit ng mga Amerikano, kumikilos na parang robotikong nilalang, at handang magpakantot anumang oras para pagparausan ng libog o sama ng loob.

Ang pananaw ni Baldwin ay hindi nalalayo sa iba pang nasyonalidad na inaakala na gayon kadaling makakuha ng asawang Filipina. Isang order lamang, at presto, maihahatid na sa iyong tahanan ang babae. Nagkakaroon ng lakas ng loob ang gaya ni Baldwin na magpatutsada sa mga Filipina dahil ang pagpapakilala at pagpapahalaga hinggil sa babae at sex ay hinihigit at ginagawang lehitimo ng makabagong midya, gaya ng internet, bukod sa mga pahayagan, magasin, aklat, at iba pang babasahin. Ang pananaw ay nagmumula sa mga dayuhan batay sa mga hinuha o maling akala, at pinalulusot ng ating pamahalaan at iba pang sangay ng lipunan, kaya nagmumukhang ordinaryo na lamang ang gayong pangyayari. Ang pag-uulit-ulit ng mga baluktot na kuwento at propaganda hinggil sa Filipina ay nagiging totoo o katanggap-tanggap habang tumatagal, sa bisa ng makapangyarihang meme.

Masakit man ang patutsada ay hindi lamang dapat mauwi sa mapanuligsang tugon at protesta ang lahat upang yanigin sina Baldwin at Letterman, sampu ng kanilang manonood. Kailangan nating tingnan bilang mga Filipino ang ating mga sarili, palawakin ang tanaw, magsumikap na lumikha araw-araw ng mga bagay na makapagpapabago ng larawan ng ating pagkamamamayan, pagkalahi, at pagkabansa. Nananatiling mababa ang pagtanaw sa mga Filipino dahil nananatiling nakapailalim ang iba pang maririkit at matatayog na katangian ng mga Filipino at iyon ang dapat matuklasan muli ng daigdig. Ang kinakailangan lamang ay ibunyag ang mga katangiang ito na bumubuo sa kolektibong pagtanaw ng kabayanihang mula sa iba’t ibang sektor ng lipunan—na maaaring simulan nating mga Filipino sa samot-saring paraan o anggulo, gaya lamang ng pagsulat sa blog na ito.

Wakas ng Kapayapaan

Inilalantad ng digmaan sa Gaza ang maraming pananaw. At kabilang sa pananaw na ito ay ang pangyayaring ang digmaan ay hindi bakbakan ng dalawang panig lamang. Marami ang karamay at nadadamay, at kung minsan, nakikisawsaw, na parang ang digmaan ay tadhanang hindi maiiwasan. O kaya’y laro ng mga paslit, kung hindi man kulang sa bait.

♦ ♦ ♦

Walang masama kung marami ang pananaw. Ang tama sa isang panig ay maaaring mali sa kabilang panig. Kung susundin ang ganitong relatibong pananaw, dapat pag-usapan din ang parehas na salalayan ng pangangatwiran, at kung saan maaaring magsalubong ang dalawang panig. Subalit maaaring hindi ito matagpuan, dahil ano pa ang silbi ng kapangyarihan kung mabibigong gamitin?

♦ ♦ ♦

Tuwing sumasahimpapawid ang Al Jazeera English ay napapatikhim marahil ang Israel. Kahit ipinagbawal ang mga peryodista sa Gaza ay nakapagtatakang nakapuwesto nang maagap ang nasabing telebisyon network. Maituturing na ang Al Jazeera English na kalahok sa digmaan, at puwedeng patamaan ng misil ng Israel upang maipinid ang bibig, ang mata, at ang tainga nito sa lagim na nalalasap ng mga Palestino.

♦ ♦ ♦

Animo’y loro lamang ang mga telebisyon network dito sa Filipinas kapag pinag-usapan ang digmaan sa Gaza. At ang ibinabalita nito’y kaantas ng kasalatan ng impormasyon ng gaya ng BBC, CNN, Fox News, at ibang balita sa kable.

Magigiba na ang mga gobyerno sa iba’t ibang bansa dahil sa mga demostrasyon para sa Gaza, ngunit ang Filipinas ay nahuhuli sa kangkungan.

♦ ♦ ♦

Walang sinasanto ang digmaan, at bakit iisipin ang patas na bakbakan, wika nga, kung ang isang panig ay bato at salita ang ipinupukol samantalang ang kabilang panig ay tone-toneladang bomba’t lason? Madaling palusot ang pagtatanggol sa sarili, kahit ang digmaan ay sinimulan ng isang panig, at pumapalag ang kabilang panig dahil sa nawawari nitong pananakop.

Ngunit paniniwalaan pa rin natin ito.

Mananalig tayo sa panuntunan ng klasikong digmaan, na waring ang digmaan ngayon ay kawangis ng digmaan noon, at ang nabago lamang ay mga pangalan, paniniwala, at pamunuan.

♦ ♦ ♦

Ituring man ang digmaan na isang makapangyarihang diyos, ang diyos na ito ay palalayasin at itataboy ng mga bayan. At ang diyos ay mahuhubdan ng katangiang dibino’t mistikal para magpalaboy-laboy sa iba’t ibang lupaing naghahanap ng kanilang bagong panginoon.

♦ ♦ ♦

Sa Filipinas, karaniwan ang tubig, at tila bukal ito na walang pagkasaid. Tuwing ibinabalita ang Gaza na walang suplay ng tubig, koryente, pagkain, at gamot ay saka pa lamang pahahalagahan ng iba ang pagmumumog o paghuhugas ng puwit, ang pagtitipid ng uling at gaas, ang pagtitipon ng mumo at paghigop ng sabaw, at ang pananalig sa halamang-ugat at himala ng Maykapal.

♦ ♦ ♦

Minamadali kahit ang kapayapaan. Ang nakapagtataka’y nakikita ng malalayong bansa ang nagaganap sa Gaza, samantalang ang mga nasyong Arabe ay nagtatalo kahit sa pook na pagpupulungan. Ito marahil ang uri ng pagkakaisa na sinusungitan ng mga Nasrallah, Chavez, at Bin Laden bagaman hindi sila maikakahon sa isang kaurian lamang.

♦ ♦ ♦

Maaaring unahan ng Israel ang pakana ng Egypt hinggil sa tigil-putukan. Maaaring ihinto nang pansamantala ng Israel ang pambobomba at pananalakay nito sa sibilyang populasyon ng Gaza. Parang bulang naglaho ang Hamas, at ang bakbakan ay higit na maingay sa himpapawid kaysa sa nasasagap ng tainga ng lupa.

At malapit na ang halalan sa Israel o ang inagurasyon ng pagkapangulo ni Barack Obama. Hindi kaya senyales ang mga ito ng bagong digmaan sa politika?

♦ ♦ ♦

Marahil dapat nang palitan ang daglat na UN (United Nations). Ang UN ay dapat maging DN, para sa Disunited Nations, dahil ang mga nasyong ito ay kayang libakin ng Israel at Estados Unidos. At ang Security Council ay dapat maging Insecurity Council, dahil walang katiyakan ang mga bansa maliban sa mga bansang may hawak ng mga sandatang pamuksa.

♦ ♦ ♦