Marcha Chi ni Gang

Marcha Chi ni Gang

Interliterantibiosemyotik salin mula sa Pidgin Mandarin
Interliterantibiosemyotik salin ni Roberto T. Añonuevo

Nakita ko ang payaso, na nagpupumilit maging emperador, kahit walang suot ni isang damit.—Ren Zhiqiang

Walang bagong Chi kung walang Partido Komunistang Salot.
Walang bagong Chi kung walang Partido Komunistang Salot.
Pinulmonya ng Partido Komunistang Salot ang daigdig.
Binilibid ng Partido Komunistang Salot ang Chi ng daigdig.
Humukay ito ng libingang X para sakupin ang bilyong tao.
Ibinaón ng X ang Tao dahil naglaho ang Chi ng liwanag.
Sinupil ng X ang anti-chi para sumigla ang Chi ng bagong siglo.
Naghihirap, nilalagnat ang mga tao dahil sa matinding salot.
Lumawak ang sakop ng Chi sa mga negosyo ng mga kaaway.
Walang bagong Chi kung walang Partido Komunistang Salot.
Walang bagong Chi kung walang Partido Komunistang Salot.

“Bayan ko,” ni Ibrahim Touqan

Salin at halaw ng “فــي رُبَـــاكْ” [Mawtini] ni Ibrahim Touqan ng Estadong Palestina.
Salin at halaw sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Bayan ko

Bayan ko, o aking bayan
Maringal at marikit, matayog at maningning
Ang iyong mga buról, ang iyong mga buról.

Buháy at paglaya, galak at pag-asa
Ang taglay ng hangin mo, at nasa hangin mo
Kailan kita makikita? Kailan kita makikita?

Ligtas at maunlad
Matagumpay at dinadakila
Masisilayan ba kita sa iyong kabunyian
Habang inaabot ang mga tala’t bituin ay inaabot?
Bayan ko, o aking bayan!

Bayan ko, o aking bayan,
Di magmamaliw ang aming kabataan para sa kalayaan
O mamámatáy sila, o sila’y mamámatáy
Iinom kami sa kamatayan at hindi sa piling ng kaaway

Hindi namin iibigin, hindi namin iibigin
Ang maging alipin, ang maging alipin
Ang eternal na panghihiya o kaawa-awang buhay
Ang eternal na panghihiya o kaawa-awang buhay
Ay hindi iibigin, ngunit muli naming aangkinin
Ang dakilang tagumpay, ang dakilang tagumpay
Bayan ko, o aking bayan!

Bayan ko, o aking bayan,
Ang patalim at panulat, at hindi ang usapan o pag-aaway,
Ang aming sagisag, ang aming sagisag
Ang kadakilaan, kasunduan, at tungkuling maging tapat
Ang humihimok sa aming makibaka, makibaka!

Pukawin kami, pukawin kami
Ang aming kadakilaan, ang aming kadakilaan
Ay kagalang-galang na mithi’t wagayway ng watawat
Ay kagalang-galang na mithi’t wagayway ng watawat
O makita ka sa iyong kabunyian
Matagumpay sa lahat ng kaaway
Bayan ko, o aking bayan!

“Isang Amerikanong Dalangin,” ni Jim Morrison

Salin ng “American Prayer” ni Jim Morrison ng The Doors.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Isang Amerikanong Dalangin

Jim Morrison

Alam mo ba ang mainit na progreso sa lilim ng mga bituin?
Alam mo bang umiiral tayo?
Nalimot mo ba ang mga susi sa kaharian?
Isinilang ka na ba, at ikaw ba’y buháy?

Muli nating likhain ang diyoses, lahat ng mito ng panahon
Ipagdiwang ang mga simbolo mula sa pusod ng huklubang gubat
Nalimot mo na ba ang mga aral ng sinaunang digmaan?

Kailangan natin ang dakilang bulawang pagtatalik

Naghihiyawan ang mga ama sa mga punongkahoy ng gubat
Ang ating ina ay namatay sa laot

Alam mo bang ibinulid tayo para katayin ng mga payapang admiral
At ang matataba, mababagal na heneral ay nagnanása sa kabataan?

Alam mo bang pinaghaharian tayo ng T.V.?

Ang buwan ay tuyot na dugong halimaw
Ang mga pangkat ng gerilya ay nagsasalsal
Sa katabing panig ng mga lungtiang palumpong
Nagtitipon para sa digmaan ukol sa naghihingalong pastol

O, dakilang Maykapal, bigyan kami ng isang oras para gumanap
Ng sining at gawing ganap ang mga búhay

Ang mga gamugamo at ateista’y kapuwa dibino at yumayao

Nabubúhay tayo’t papanaw, at hindi yaon mawakasan ng kamatayan

Naglalakbay tungo sa higit na Bangungot
At hindi maiwan ang marubdob na bulaklak
At hindi maiwan ang mga puke at burat ng kawalang-pag-asa

Nakita natin ang pangwakas na bisyon sa tulò
Ang bayag ni Columbus ay hitik sa berdeng kamatayan
Hinipò ko ang hita ng dilag, at ngumiti si Kamatayan

Nangagtipon tayo sa loob ng baliw at sinaunang teatro
Para palaganapin ang pagnanasa sa búhay at takasan ang naglisaw
Na karunungan ng mga lansangan
Sinasalakay ang mga kamalig
Ipinipinid ang mga bintana
At tanging isa mula sa hanay ng lahat ang sasayaw at sasagip sa atin
Mula sa dibinong panlilibak ng mga salita

Pinasisiklab ng musika ang temperamento

Nang hayaang palayain ang mga tunay na pumatay sa hari,
Sanlibong salamangkero ang isinilang sa lupain

Nasaan ang mga pistang ipinangako sa atin?
Nasaan ang alak, ang Bagong Alak, na nagwakas sa baging?

Salin-awit ni Charlson Ong

Charlson Ong

Charlson Ong

Malapit na ang Pasko, at nahihilig muli ang mga manunulat sa inuman at kantahan. Kamakailan, ipinadala sa akin ni Charlson Ong ang kaniyang mga bagong piyesa ng salin-awit. Ang salin-awit ay halaw sa Filipino ng mga awiting Ingles at siyang pinauso ng gaya nina Jose F. Lacaba, Rene O. Villanueva, Marne L. Kilates, at Mike L. Bigornia. Habang tumatagal, pahusay nang pahusay ang mga salin-awit sa Filipinas, at marahil, hindi na ito dapat tawaging salin, bagkus malikhaing halaw, dahil makatatayo na ang Filipinong liriks nang mag-isa at puwedeng saliwan ng natatanging himig at tunog. Heto ang salin-awit ni Charlson, na pinamagatang “Hindi ang Puting Buwan” na mula sa “The Nearness of You” na kinatha nina Ned Washington and Hoagy Carmichael, at inawit ni Barbara Streisand.

HINDI ANG PUTING BUWAN
(Matapos ang “The Nearness of You”)

Hindi puting buwan
Ang may dulot
Tibok niyaring puso
Mahal, kundi ang
Paglapit mo.

Di lamang himig
Ng iyong tinig
Nagpintig sa ‘king isip
Mahal, kundi ang
Paglapit mo.

Refrain:
Kung kita’y hagkan
Panaginip walang hadlang
Ang mundo’y baliw
Sa aliw.

Di ko kailangan
Ang liwanag ng buwan
Sa karimlan
Mahal, basta’t lumapit ka lang
Sa dilim ng gabi
Ikaw ang ilaw.

Heto naman ang rendisyon ni Charlson Ong sa “Two for the Road” na kinatha nina Henry Mancini at Leslie Bricusse, at inawit ni Vic Damone. Pinamagatang “Dalawa sa Paglakbay,” ang salin-awit ay nababagay sa laglag ang puso at mahilig maglagalag.

DALAWA SA PAGLAKBAY
(Matapos ang “Two for the Road”)

Kung ika’y nalulumbay
Sa buhay mong walang saysay
Samahan mo ako liyag
Sa aking paglayag
Dalawang puso
Sabay lalakbayin
Mundong walang pinagkait
Tanging ala-ala aanihin
Bawat daan

Refrain:
Pagsapit nga ng tag-araw
Lulusong tayo sa ulan
Sa taglamig ang pag-ibig
Ang siyang magsasaling

Basta’t ngiti mo’y matanaw
Batid ko na ang landas natin
Ay laging may hiwaga

Refrain 2
Pagsapit nga ng tag-init
Lulusong tayo sa dagat
Sa tag-ulan magtampisaw
Sa ilog ng galak

Basta’t ngiti mo’y matanaw
Batid ko na ang landas natin
Ay laging may hiwaga.

Isa pa sa mga paborito kong salin-awit ni Charlson Ong ang pinamagatang “Kung Iibig pa” na halaw sa “When I fall in love” na inawit ni Rick Astley, at kinatha nina Edward Hayman at Victor Young. Pansinin ang bagsak ng mga salita at tunog sa salin-awit, na kahanga-hanga kapag pinakinggan. Sinong babae ang hindi mapapaibig kapag narinig ito?

KUNG IIBIG PA
(Matapos ang “When I fall in Love”)

Kung iibig pa
Ay panghabang-buhay
O, hindi na lang, kaya.

Sa mundong walang
tahimik
Ang pag-ibig walang
silungan
At maraming halik
Nasasayang pagkalipas
Ng hating-gabi

Kung magmamahal
Ay lubus-lubusan
O, hindi na lang, kaya

At kung hanap mo’y
Katulad din ng hanap
Ko sinta, ako’y iyo
Buong-buo.

Patikim pa lamang ang mga ito sa mga salin-awit ni Charlson Ong. Iminumungkahi kong isaplaka na ang mga ito, at kumuha ng bagong tagatimpla ng musika. Panahon na para kilalanin ng daigdig ang mga tomador na manunulat, at pakinggan ang inihahain nilang salin-awit para sa lahat.

Salin-awit, halaw na awit

“Salin-awit” ang taguri ng ilang manunulat na nahihilig humalaw ng mga banyagang awit sa Ingles at ilapat iyon sa Filipino. Sa mahigpit na pakahulugan, hindi naman talaga “salin” ang ginagawa ng mga manunulat na Filipino bagkus malikhaing paghalaw (adaptation); at ang orihinal na awit ay napaghuhunos sa panibagong katauhang nakadamit sa talinghaga at dalumat ng Filipino. Nakakahon ang nasabing mga awit sa musika, at ang musikang iyon ang tanging hiniram ng Filipino upang magamit sa bagong liriks na kinatha sa Filipino.

Kabilang sa hanay ng mahihilig humalaw ng awit ang yumaong si Rene O. Villanueva, na hindi lamang mahusay humalaw bagkus mag-angkop ng katumbas na salita at tunog sa hiniram na awit, at nakabuo ng halos sandaan yatang halaw mulang klasikong teatro hanggang pop at rock. Mababanggit din si Jose F. Lacaba, na nakabuo na ng isang koleksiyon ng salin-awit at paborito ngayong kantahin sa Conspiracy Bar at iba pang inuman. At ngayon ay nakilahok na rin si Charlson Ong, na malakas tumoma at mahusay sumulat, bukod sa malimit kumanta ng mga romantikong awit noong mga dekada 1940-1960.

Maihahalimbawa ang rendisyon ni Charlson sa kantang “Send in the Clowns” na orihinal na kinatha ni Stephen Sondheim at inawit ni Judy Collins. Pinamagatang “Payasong Payak,” ang nasabing halaw ay umaangkop sa orihinal na musika ngunit ang liriks ay binago upang umayon sa pambihirang paghihiwatigan ng mga tomador at ng kanilang musa. Heto ang halaw ni Charlson Ong::

Payasong Payak

Bakit ganyan, tayong dalawa?
Paglapag ko sa lupa
Lumipad ka naman
Sa himpapawid.

Masaya ka ba, sa langit mo?
Ngayong malaya ka na
Ako ang bihag ng alaala
Bakit ganyan?

Refrain:
Ngayong alam ko,
Ikaw ang mahal,
Pagbukas ko ng pinto’y
Walang naghintay.
Parang payasong payak
Sa huling palabas
Walang katapat,
Walang palakpak.

Nakatutuwa, nakalulungkot
Di pala magkatuwang
Ang hangad natin sa mundong
Makulay
Ng mga payaso.
Papasukin sila.

Refrain:
Ngayong alam ko
Ikaw ang hangad
Pagbukas ko ng pinto
Walang naghihintay
Parang payasong payak
Sa huling palabas.
Walang katapat,
Walang halakhak.

Itong wakas
Ng palabas
Huling pagpapatawa
Ng payasong payak.
Ipagpatawad ninyo
Mali niyang pasok.
Paalam na lang.

Hindi na ito ang orihinal na awiting Ingles, na “Isn’t it rich/ Isn’t it queer/ Losing my timing this late/ in my career/ And where are the clowns?/ . . . . ni Sondheim. Kung aawitin marahil ni Lani Misalucha ang “Payasong Payak” ni Charles, tiyak kong makakargahan pa iyon ng elektrisidad, dahil ang wika ay matalik sa mga Filipino.

Walang masama sa ganitong paghalaw, dahil ang naturang paghalaw ay malayong-malayo sa kagaguhang paghalaw ni Michael V. na hanggang pangkubeta lamang ang mapanlibak na pagpapatawa. Sa naturang ehersisyo ng paghalaw, ang dating regular na inuman ng mga tomador na manunulat ay nagiging kapaki-pakinabang dahil sa pagpapahusayan ng pagkatha. Habang may umaawit na binibini, ang mga manunulat naman ay lumilikot ang isip sa paglikha ng mga awiting halaw upang ang nasabing binibini’y lalong mapaibig sa kaniyang awit, kung hindi man sa katabing tomador na kompositor.

Sa estado ng mga awiting Filipino ngayon, makabubuting makinig muna sa mga malikhaing halaw nina Pete Lacaba, Rene Villanueva, at Charlson Ong. Ano ang malay natin, baka ang naturang mga halaw ay isang hakbang pasulong upang umisip ng higit na matitinong liriks ang mga Filipinong kompositor na matagal nang naghihilik sa mga walang katorya-toryang musika mula sa ibang bansa. Ito na ang panahon upang lumabas sa maliit na sirkulo ng mga tomador—na nagkataong lihim ding kompositor—ang salin-awit o halaw na awit, at nang mapakinggan saka kaluguran ng malawak na tagapakinig.