Tatlong Klasikong Haiku

Salin ng mga tula nina Ringai, Buson, at Basho ng Japan
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Suplíng

Ringai

Itím na túbig
Mulâng nagyélong balón .  .  .
Kisláp-tagsiból.

Payapà

Buson

Tumindíg akó’t
Diníg sa takípsílim:
Hímig ng kókak.

Tagpô

Basho

Sayáw sa símoy:
Kambál na parupárong
Nagtálik-putî.

nature grass outdoor wing plant field meadow prairie flower petal animal cute spring green insect macro natural park butterfly yellow garden flora fauna invertebrate wildflower close up grassland nectar pieridae macro photography pollinator moths and butterflies lycaenid colias

Advertisements

Dalawang Tula ni Dennis Brutus

Salin ng mga tula ni Dennis Brutus ng South Africa
Salin sa pandaigdigang Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Pagtanda

Umiikli’t nalulumà rin kahit ang lansangan.
Magiging kakaunti ang isa kung susubukin:
Iyan ang isinasaad ng pagtanda—
Kung paglalaanan ng pagbubulay:
Sa pangkalahatan, kontento ang isang tao
Na ipako ang paningin sa daan
Kontento na makita ang maaaring makita
Ni hindi nababahala na ipagpalagay
Ang ukol sa posibleng maging lansangan—
Ang umiikli, nalulumang lansangan

Awit ni Akhenaton

Liwanag na luningning sa mga punongkahoy
liwanag sa takipsilim sa mga buról
liwanag na ginintuang kumikinang
pulang Rhodesian-Zimbabwe
abuhing pink sa disyertong basura ng Africa
liwanag sa mga hangong salmo sa pagsamba
mga salmo na lumilipad sa pasasalamat
ang tinatanggap na liwanag sa pagpapahalaga.

liwanag, ang bukál ng pag-iral
liwanag na lagablab sa lahat ng dako’t eternal
liwanag na lagablab na paulit-ulit sa lahat.

liwanag na sentro ng mga bagay
liwanag na pinagmulan ng mga bagay
liwanag na nakaaabot sa malalayong kosmos
liwanag na kung wala’y wala rin ang lahat.

liwanag na butil ng ating pag-iral
liwanag na nagpapások, naggigigiit, nagtatatag
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ng pag-iral
liwanag na nagpapakahulugan ng dibinidad
liwanag na nagbibigkis sa atin sa dibinidad

Yes to human rights. Yes to humanity. No to illegal arrest. No to illegal detention.

Paumanhin, ni Roberto T. Añonuevo

Paumanhin

Tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo

Huwag banggitin ang salita kapag nagbunga ang mga gawa o pagtangging gumawa. Ang iyong mga gawa ay maaaring simbuyo ng mainiping paa o naglalagablab na puso, o balani ng pangarap na simbigat ng lungsod, ngunit ang anumang pasiya mo ay higit sa itinakda naming tama o mali. Mahilig kaming gumuhit ng linya, na maaaring laós at sinauna, at ang linyang ito ang magsasabi kung ano ang dapat ulam na isusubò nang walang pagtatanong, o kaya’y ang damit na isusuot sa okasyong inimbento namin, gaya ng binyag, nang walang pakialam kung ibig ng binibinyagan ang panínindigán niyang pananampalataya—kung sa hinaharap, ito ay maging bibitayan.

Huwag banggitin ang salita, kung ang iyong mga gawa ay lampas sa haligi ng bahay na bato sa aming isip. Maaaring iba ang iyong muhon sa itinakda naming muhon, at kung ito ay hindi mo nakita sa kung anong katwiran, o hindi namin namalayan sanhi ng nagbabagong simoy, ay hindi mahalaga. Ang mahalaga ay natauhan ka kung paano sasandig sa haligi at makinig sa lindol ng sahig sa tumpak na pagkakataon, at pahalagahan ang ilaw sa minimithing silid may bagyo ma’t may dilim. Magtatayô ka ng sarili mong tahanan balang araw, maghahayag ng sariling batas na tatawagin mong pananaw, at kung hindi kami makasakay sa iyong opinyon o panukala, madali naming huhugutin ang kawikaang paalis ka pa lámang ay nagbabalik na kami sa pook na sinilangan.

Huwag banggitin ang salita, kung ang katumbas niyan ay pahupain ang ulan ng bato’t alimura nagmula man ang utos sa hari. Ang hari ay nakapagsasalita sapagkat inaakala niyang siya ang may-ari ng buong bayan. Kung ang bayan na ito ay napariwara, sanhi man ng digma o bagyo o salot, ang hari ay susurutin ang kaniyang matatapat na kawal o alalay o tagapayo, at ipatatapon ang ilan kung kinakailangan, ngunit hinding-hindi aamin sa kaniyang kakulangan ni katangahan. Huwag banggitin ang salita, at humarap sa hari, at ipamukha sa kaniya na ang kaniyang mga kawal ay sumusunod nang bulag upang manatili sa poder, gaya ng sapilitang pagdukot sa kawawang mamamayan, at paghahain ng kung ano-anong kaso na tinitimpla tulad ng keso.

Huwag banggitin ang salita, kahit nabatid mong nasaktan kami sa iyong pagkawala. Totoong tumitigas ang ulo gaya ng bato (at kailangan iyan para proteksiyon sa utak), ngunit bakit namin palalambutin ang iyong loob sa pamamagitan ng pingot o bugbog? Kailangang tumigas ang iyong ulo, gaya ng kailangang magkasungay ng kalabaw nang maipagtanggol ang sarili. Ngunit matutong mag-isip, na ang hangin na iyong langhapin ay nagiging pangalan mong mahangin—na para sa iba’y hindi basta pagbubuhat ng bangkô, bagkus pagpupundar ng enerhiya kahit nasa tuktok ng mga bundok. Huwag mangamba kung nasaktan ang aming loob. Nasasaktan kami hindi dahil matigas ang iyong ulo. Nasasaktan kami dahil kahit noong tumigas ang aming ulo ay hindi kami nagtangkang sumubok, gaya mo, na tumindig sa tungki ng bangin, at naduduwag kami sa pangitain ng pag-iisa sa sasapit na takipsilim.

Huwag banggitin ang salita, sapagkat sapat na ang iyong titig na nag-iiwi ng libong pahiwatig. Hindi kami naghihintay sa iyong kumpisal, sapagkat sino kami para magbasbas ng kapatawaran? Wala kaming pangakong paraiso, gaya ng Bembaran na nalunod sa limot. Sasabihin ba ng pastol na isa lámang ang itim na kambing, na karapat-dapat maging papaitan? At ano ang dapat maging asal ng kawan ng kambing? Na sumusunod ang bawat isa katumbas ng tubig o damo o sisilungan, at hindi dapat ihain sa darating na pista? Huwag banggitin ang salita, subalit tandaan ang pilat na tinamo sa pagtataksil o pagkadapâ. Tandaan ang patalim, na sumasakyod nang may pagkukunwari, o pumupungos sa iyong paglabay o paglago. Tandaan ang lahat ng bituin na naging patnubay sa kinatha mong paglalayag o pagtatanim. At sa sandaling tumatag ang mga tuhod mo, at lumapad ang mga balikat sa pagpasan ng mundo, huwag pagsisihan ang matataas na pader. Tumindig nang taas-noo. Mabubuwag ang mga pader, at maglalakad kang magaan, gaya ng paslit na isinilang na walang utang, walang batik mula sa wika ng Maykapal.

No to illegal arrest. No to war. Yes to peace and social justice.

“Takipsilim,” ni Jánka Kupála

Salin ng tula ni Jánka Kupála [Я́нка Купа́ла] ng Belarus.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Takipsilim

Jánka Kupála

Ibig kong mangarap ngayong takipsilim
Na ang mundo’y suot ang itim na damit,
Ang tala’y ninilip sa bintana’t dingding
O kay-gandang masdan ang tagpong malamig.

Pumasok sa diwa ang lipon ng bisyong
Malamlam ang aking palad kaysa gabi;
Kahit itong pusong matibay ang layon
Ay ano’t may luhang dumaloy sa pisngi.

At nangarap ako’t minsan pang naghintay
Nagtanong kung bakit wala akong sagot
Kung magbabago pa itong kapalaran.

Balang araw ako’y biglang papalarin.
Ang kaalipnan ba’y ganap malalagot,
O doon sa hukay ang bangkay dadalhin?

1906

“Nokturno,” ni Rubén Darío

Nokturno

salin ng “Nocturno” ni Rubén Darío.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Ikaw na duminig sa tibok ng puso ng gabi
ikaw na sa gabi’y balisâ at dinig ang pintông
puminid, ang sigaw ng kotse doon sa malayò
ang tunog na munting umaalingawngaw sa tabi. . .

Sa bawat sandaling hiwaga ang maging tahimik,
at bawat dumating na tao’y nagmula sa selda
sa oras ng patay, sa oras ng higit na sará
ay mababása mo ang guhit ng buntis na pait!

At gaya ng hungkag na basong nilamnan ng kirot
ng mga gunita at sumpang sa puso’y kay málas
ang bigat ng budhi, na lasing sa mga bulaklak,
ang buong pighati ng puso na pistang malungkot.

Ang pasán ng maging mabigo sa dapat matamo
ang wasak na kuta ng hari na sana’y naangkin
ang diwang tumimo na hindi sumilang sa ningning
ang mithi ng aking pag-iral noon pa sa mundo!

Umahon ang lahat sa katahimikang kay lawak
na gabi’y nilukob ang bayang ilusyon sa tanaw
at ako’y bumalik na hiyaw sa dibdib ng bayang
tinuhog, niyugyog ang ubod ng pusong umiyak.

Bulkan at Baybay

Maliligaw ka minsan sa mga pook na ito, at kung wala mang salapi, sapat na ang iyong matalas na gunita upang ipaloob ang mga hulagway na maaaring hindi na muling maulit pa sa hinaharap. Mulang bulkan hanggang dalampasigan, asahan ang pagbabanyuhay. (Mga kuhang larawan ni Bobby Añonuevo. Albay, Bikol. 2012.)

Mayon sa takipsilim

Parisukat. Kuha ni Bobby Añonuevo. 2012.Daan. Kuha ni Bobby Añonuevo. 2012. Al Bai.Daragang Magayon. Kuha ni Bobby Añonuevo. 2012.

Panahon at Bilanggong Ibon, ni Maya Angelou

salin ng tatlong tula ni Maya Angelou.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

PANAHONG LUMILIPAS

Madaling-araw ang balát mo
At ang akin ay takipsilim.

Ipinipinta ng isa ang simula
ng tiyak na pagwawakas.

At ang kabila, ang wakas
ng tiyak na pagsisimula.

ANGAS

Iabot sa akin ang iyong kamay

Paraanin ako
upang mamunò at sumunod
sa iyo
nang higit sa poot ng panulaan.

Hayaan ang ibang makamit
ang katahimikan
ng nakauunawang mga salita
at pag-ibig ng pagkawala
ng pagmamahal.

Para sa akin,
Iabot mo ang iyong kamay.

BILANGGONG IBON

Lumundag ang malayang ibon
sa likod ng simoy
at lumutang pabulusok
hanggang magwakas ang agos
at ibinilad ang mga pakpak
sa bulawang sinag ng araw
at naghamong aangkinin ang langit.

Ngunit ang ibon na nagbabantay
sa loob ng masikip na kulungan
ay bihirang makakita sa pagitan
ng mga rehas ng poot
pinutol ang kaniyang mga bagwis
at itinali ang mga paa
kaya binubuksan ang lalamunan
upang umawit.

Umaawit ang bilanggong ibon
nang may nakatatakot na pangangatal
ng mga bagay na nalilingid
ngunit umaasam ng katahimikan
at maririnig ang himig nito
sa malalayong buról
dahil ang bilanggong ibon
ay umaawit ng kalayaan.

Iniisip ng malayang ibon ang ibang dayaray
at matimtimang habagat sa umuungol na kahuyan
at naghihintay ang matatabang bulate sa damuhang
matitingkad at magwawaring kaniya ang kaitasaan.

Ngunit nakatayo ang bilanggong ibon sa libingan
ng mga pangarap, humihiyaw ang kaniyang anino
sa pagkabangungot, pinutol ang kaniyang bagwis,
at may tali ang mga paa kaya binubuksan niya
ang lalamunan upang umawit.

Umaawit ang bilanggong ibon
nang may nakatatakot na pangangatal
ng mga bagay na nalilingid
ngunit umaasam ng katahimikan
at maririnig ang himig nito
sa malalayong buról
dahil ang bilanggong ibon
ay umaawit ng kalayaan.

Gunita

GUNITA

Iniipon niya ang nakalipas, at pumapaloob sa supot na kung hindi yari sa manipis na katsa ay plastik o balát na hindi tatagasan ng buhangin o tubig. Hindi niya maisasalaysay ang sarili, dahil kung gayon, mistulang ahas siya na lumulunok sa angking buntot. Mauunawaan lamang niya ang kaakuhan kung ipaliliwanag ng Kasalukuyan at babalangkasin ng Hinaharap. Kapuwa pagtitiwalaan at pagdududahan siya, alinsunod sa pakahulugan at pahiwatig ng mga awtoridad. Pawiin siya, at parang sanggol ang kabihasnang mag-iimbento ng kakatwang anino at planeta. Kaligtaan siya, at ang lipi’y magsisimula sa lawas ng wala, at sa matinding bahâng bumubura sa pulo at tagaytay. Gaano man katiwasay ang ngayon, gaano man kakulay ang búkas, magbabalik siya upang maging titis ng sigasig, balak, panibugho, o poot. Mahahalungkat ang dalamhati, at ang maaliwalas na umaga’y biglang magwawakas sa pagluha ni Tungkung Langit. Panghihimasukan niya ang magiging anyo ng mapa, gusali, o gubat. Magtatakda siya ng pamantayan at kumbensiyon sa damit, gamot, at batas; kahit ang pera, aliw, at wika’y pagtatalunan kung para sa henyo at mangmang o maykaya at hampaslupa. Habang tumatagal, ang supot ay maaaring umapaw sa samot-saring nilalang o sapalaran o tadhana. Gayunman, hindi sa habang panahon. Maaaring kumawala sa himaymay ng katsa ang buhangin ng pagkakataon o likidong pangyayari; at siya ay magwawakas na hungkag gaya ng walang silbi’t may lamat na garapon. Iniipon niya ang nakaraan; at kung siya man ay tawarang pansamantala o pangmatagalan, ay ikaw lamang, kaibigan, ang makapagsasadula, habang nagtitinikling ka sa palaisipan ng takipsilim at liwayway.

“Gunita,” tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo. 31 Mayo 2010.

"Janus," pintura ni Mary Jane Ansell.

"Janus," pintura ni Mary Jane Ansell.

Mga Tulang Tuluyan ni Ridvan Dibra

salin ng mga tulang tuluyan ni Ridvan Dibra mula sa wikang Albanian, at batay sa saling Ingles ni Robert Elsie.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

PAG-IBIG NG MGA ALAKDAN

Taliwas sa mga tao at ulupong at iba pang hayop na pawang nagtataglay ng lason sa kanilang bibig, ang mga alakdan ay nagtatago ng kamandag sa dulo ng buntot, na nagpapahiwatig na hindi yaon maituturing na lubos na responsable sa mga maibubunga ng lason, gaya ng hindi ganap na responsable ang mga tsuper sa mga aksidenteng sanhi ng likurang gulong ng kanilang sasakyan.

Hindi ba ito magandang dahilan para igalang ang mga alakdan kung ihahambing sa mga tao at ulupong at iba pang hayop na nagtataglay ng lason sa kanilang mga bibig?

TAKIPSILIM

Taliwas sa gawi ng mga hayop na malamyang tumutugon sa mga takipsilim, mga reaksiyon na samot-sari ang anyo at paraan, halimbawa na ang pagsulak ng silakbo sa pakikipagtalik o pagkiling sa pagpapaamo ng kanilang ilahas na kalikasan, na pawang salungat sa mga hayop na nakararanas ng mahihiwagang sandali gaya sa pasibong paglubog ng araw, ang sangkatauhan ay unti-unting nagiging walang pakialam sa gayon, nang hindi ganap na kumbinsido kung ang pagkawalang pakialam ay nadidiktahan o pakunwari lamang, bagaman nakatitiyak ito na ang mga takipsilim ay magpapatuloy sa regular na pagsapit kahit walang pakialam ang tao.

MGA TALUKTOK

Kinakailangan ang matinding buhos ng niyebe at ang pagkalupig ng lahat ng bagay sa makinis na unipormidad para mapansin ng mga tao ang mga taluktok ng bundok.

GRABA

Malungkot na kumikiskis ang mga graba sa aking talampakan: maputi, makinis, wari bang mga diwain ng utak ng kung sinong mababaw na nilalang, at pagdaka, ang buról ay mananatiling nakabukod sa tabi nito, na natitilamsikan ng tubig mula sa ilog.

Naaawa ako sa buról.

Naaawa ang buról sa mga graba.

Ano naman ang tingin mo?

BALÁT NG AHAS

Naghunos ng balát ang ahas, at isinampay ang balát sa sanga ng punong mansanas, saka gumapang nang malaya kung saan.

Napagawi ang tumánggong sa punongkahoy, inamoy ang balát, at nabatid na walang halaga ang balát ng ulupong.

Narinig ng lobo ang pagaspas ng balát ng ahas na nakasampay, ngunit tinalikdan yaon dahil wala iyong dugo.

Kinuha ng tao ang pinaghunusang balát ng ahas at itinahi iyon sa pares na glab para kaniyang kulay-liryo at inosenteng mga kamay.

Alakdan

Alakdan, larawan mula sa artsibo ng Project Gutenberg